‹ Histoire de la fondationChapitre 155 sur 238 · LES SPIRITUELS ET LES DÉCLARATIONS PONTIFICALES · texte numérisé non relu

LES SPIRITUELS ET LES DÉCLARATIONS PONTIFICALES

D'ailleurs, à quoi bon des Déclarations pontificales ? Ubertin de Casale les trouvaient parfaitement inutiles,.

dispensare et specialiter an in votis evangelicis », admet le point de vue de Grégoire IX (Arch. f. Litt. u. Kirch., t. III, p. 530). Sa lettre à Conrad d'Offida réfute ceux qui disent que les Déclarations de Grégoire IX et de Nicolas III sont contre la Règle, contre l'esprit de saint François et contre l'Evangile. Il ajoute que saint François n'a pas pa obliger à autre chose par son Testament qu'aux préceptes de la Règle (Hist. Jahrburch., t. III, 1882, p. 657 s.). Enfin, son Exposition de la Règle fait souvent appel aux éclaircissements donnés par Grégoire IX et Nicolas III, et même à leurs privilèges. (Cf. Firmamentum, Venetiis^ 1513, P. III, ff. io63, 1082, iio*, 1122). — Ubertin rapporte avec une légitime indignation que des supérieurs, dans la Marche d'Ancône et en plusieurs autres lieux, n'eurent pas honte de jeter au feu le Testament de saint François (Mémoires en réponse à Raymond de Fronsac, (Arch. /. Litt. u. Kirch., t. III, p. 168 s.). L'abrogation du testament fut le commencement de la ruine de l'Ordre : « Ex hisvides manifeste quod a principio simul cum perfectione orta est infectio status nostri et vix puerperium evangelicae vitae in vita Francisci quasi in cuna praesepii potuît pacem habere ; unde et in Francisco presentato in capitulo celesti, statim vita ejus captivata in ^gyptum aufugit, quae statitn refutato sanctissimo testamento, humano timoré quasi timoré Herodis ex tune vixit in tenebris ignorantiae sui status. » (Arbor vitae, Lib. V, cap. Jésus despectus iterum, f. 224*). Ailleurs, il répond" à cette objection : u Papa potuit dispensare et fecit et dixit nos non teneri ad mandatum testamenti. » Respondeo quia hoc providit futurorum inspector Franciscus, scilicet hanc status sui dissipationem magis quamdispensationem futuram. Idcirco quantum ex se fuit volens obviare prohibuit hoc (sel. postulare privilégia) non peti; nec ego dico teneri te ex stricte jure humano preceptis sanctissimi testamenti, nisi in quantum intra substantiam preceptorum régule includuntur. Sed dicis : si papa nos absolvit, tamen nos obligas. Dico quod nolo absolvi ego a 'successione paterna. Et sicut dixit illuminata Dei Clara : volo absolvi a peccati& meis a papa, sed non ab observandis consiliis Jesu Christi. » (Ibid., f. 223 1). — Quant à Clareno, non seulement il ne fait pas appel aux Déclarations pontificales, si ce n'est quand elles donnent une solution conforme à ses idées (cf. L. Oliger, Ang. Clareni, Expos. Reg., p. 51 s.), mais il les contredit (ibid., p. 15, 189). Il n'admet pas que le Testament ne soit pas obligatoire : « Et testamentum sanctum suum a régula segregaverunt et non intellexerunt quoniam régula sine testamento est sicut stellarum corona sine capite mulieris, et sicut sine amictu solis... et tanquam lictôra sine expositione catholica et fideli, et tanquam* sponsa absque ornatu proprio et viro legitimo, et tanquam hères per inobedientiam benedictione et hereditate paterna se faciens indignum >►, (ibid., p. 234 s.). «Et sicut in caritatis mandato et sacramento tota lex et prophetae et Evangelium pendet, ita in. testamento beati Francise^

d'abord parce que le texte de la Règle lui semblait clair ^t intelligible 32, et puis parce que ces Déclarations n'étaient pas mieux observées que la Règle elle-même 33.

En donnant, ajoute-t-il, ces Expositions officielles qui adaptaient la législation franciscaine — et c'est là un tort irréparable — à la vie communément menée par les Mineurs, qui la proportionnaient avec trop de condescendance à l'imperfection et aux faiblesses humaines, les papes avaient cru favoriser la piété, rendre l'institut franciscain plus digne dé respect et ouvrir ses portes à un plus grand nombre d'hommes. En réalité, ils ont facilité le relâchement qui, à l'exemple des autres Ordres et grâce aux* largesses trop abondantes des fidèles, s'insinuait déjà dans la famille de saint François 34.

omnis perfectio et intentio regularis et fidelis et spiritualis intelligentia claudîtur. Nec est possibile quempîam spernentem testamentum spirituàliter intelHgere regulam vel fideliter observare. » (Hist. trih. Ordt Min., loc. cit., p. 27s). « Multum vituperebat frater Johannes (de Parma) •declarationes alias a testamento et admonicionibus sancti Francisci sibi fieri super regulam postulantes. » (Ibid., p. 276).

32 « Et est stupor quare queritur expositio super litteram sic apèrtam <iuia nulla difficultas est in régule intelligentia. Sed in hoc est difficultas quod illorum vita concordat cum illa littera, et semper fratres voluerunt in vita ruere et concordiana cum illa summe perfectionis littera qùaerèré. Et hanc concordiam voluerunt per auctoritatem summi pontificis cbtinere. Sed nec hoc miraculum subest potentie Dèi, cum non sit posse sed deficere et mentiri facere, vel dicere contradictoria simul vera. Et omnis homo qui habeat claram intelligentiam et scîat grammâticani si pal^averit vitam et legerit regulam, coghoscet aperte quod, sicut ens et non €ns, haec duo cohtradictarie opponuntur. « (Arbor vitae, Lîb. V, cap. 3, Jésus Franciscum gêner ans, fol. 2158).

33 <( Mundus ignorare hodie non potest, si compararet facta et scripta <\\iin etiam suarum expositionum et declarationum et dilatationum àppareant transgressorès. » (Ibid.).

34 Au chapitre septième du Livre V de VArbor vitae, Jésus desfectus iteritm, Ubertin énumère les raisons qui expliquent le déclin de l'Ordre ; les unes proviennent de l'Ordre lui-même, d'autres de la permission de Dieu, d'autres enfin de l'Eglise. Il explique ainsi ces dernières : <( Tepescens spiritus in terra degentium ad suam relâxationem sub i^écié virtutis et discretionis fovendam, magnum habuit adjutorium, tâm ab inclinatione pontificum qui credebant se in hoc Dei pietatem et mtsericordiam et sàlubrem providentiam imitari, quam ètiâm ab exhortàtioné

Page 1