‹ Histoire de la législation romaineChapitre 185 sur 297 · PÉRIODES · texte numérisé non relu

PÉRIODES

COMMUNÉMENT RBGUBS POUR L'HISTOIRE DU DROIT ROMilH.

J*ai suivi dans ce résumé la division que m'indiquait Thistoire romaine, j'en ai donné les raisons. Cependant je crois nécessaire d'exposer ici quelles sont les diverses périodes que généralement on distingue dans le droit, lorsqu'on le considère en lui-même, abstraction faite des événements. Les auteurs ne s'accordent pas entièrement sur ce point. Je prends le tableau qui suit dans V Histoire du droit romain, par H. Hugo. H contient du reste, k une différence près, les périodes qu'avait établies Gibbon, et que les écrivains venus après lui ont adoptées.

PREMIÈRE PÉRIODE, ou AGE D*ENFANCE.

Depuis la fondatiov de Rome jusqu'aux XII Tables (an de Rome 1 à 300). Enfance de la ville et du droit. A la fin de cette période parait une loi écrite qui» par rapport aux droits privés, place sur le même rang tous les citoyens, patriciens on plébéiens. Les fragments de cette loi sont la source où l'on doit puiser l'histoire du droit de cette époque.

Jurisconsulte célèbre : Papibius.

SECONDE PÉRIODE, ou AGE DE JEUNESSE.

Depuis les XII Tables jusqu'à Gic&ron (an de Rome 300 à 650), Age de jeunesse. Rome étend sa puissance. Le droit se divise en droit civU et droit honoraire; on ne l'étudié pas encore comme une science, mais on s'y habitue par la pratique. La guerre sociale s'allume; et, pour l'éteindre, des plébiscites accordent les droits de citoyens romains à la plupart des habitants de l'Italie.

Source principale : Cicébon.

Jurisconsultes célèbres : Appius Claudius, Flavius, Cobuncanius, iELius, Gatom

^£aXOD£S POUR L^HISTOIBE DU DROIT ROMAIN. 541

TROISIÉMK PÉRIODE, ou AGE DE VIRILITÉ.

CiGÉRON jusqu'à ALEXANDRE SÉVÈRE (ûu de Romc 650 à 1000). Age de virilité. L'empire est un des plus vastes qui Rient jamais existé. Les arls, les sciences, et surtout la jurisprudence, atteignent leur plus haut degré; des plébiscites, des sénatusconsultes, des constitutions impériales apportent plusieurs dispositions importantes pour le droit; des ouvrages nombreux développent les lois, et les présentent comme formant une science immense dont les principes s'enchaînent les uns aux autres. A la fin de cette période, les sujets des provinces sont assimilés presque en tout aux citoyens de Rome.

Sources principales : Les fragments qui nous restent des ouvrages parus dans cette période.

Jurisconsultes célèbres : Scavola, Servius Sulpigius, Labéon, Sabimus, Julien, Gaius, Papinien, Paul, Ulpien, Modestin.

quatrième période, ou AGE DE VIEILLESSE.

Depuis Alexandre Sévère jusqu'à Justinien (an de Rome 1000 à 1300). Age de vieillesse. L'empire est pressé sur tous ses points, ses provinces sont dévastées^ L'étude des arts et des lettres s'éteint ; la science du droit est toute dans la citation des anciens^ prudents et des constitutions impériales; plusieurs recueils de ces constitutions paraissent. Ils forment les sources de l'histoire.

Jurisconsultes célèbres : Hermogènb, Grégouie, Truonien, Théophile.

Cetle division a été adoptée, notamment par M. Mackeldey, dans l'introduction historique do son Manuel ; par M. Giraud, dans son Introduction à l'étude du droit romain ; par H. WarN- KOBNiG, dans son Histoire du droit romain; par M. Blondeau, dans le tableau chronologique qui termine la traduction des Instituts. — If. HoLTxus marque sa première période depuis l'origine de Rome jusqu'à la préture urbaine; la seconde, depuis la préture urbaine jusqu'à Auguste; la troisième » depuis Auguste

542 PÉRIODES POUR l'histoire du droit rovaiv.

jusqu'à Constantin. — M. IIarezoll» dans «on Histoire des sources du d^^it romain : la première , depuis les temps anciens jusqu'à la loi des Douxe TaMes; la seconde, depuis les Douze Tables jusqu'à Tempire; la troisième, depuis rétablissement de l'empire jusqu'à Constantin; là quatrième, depuis Constantin jusqu'à Justinien inclusivement. Cette divisiop se confond presque avec la nôtre. — PucHTà, dans le précis historique qui forme introduction à son Cours d'Instituts : la première, depuis les premières origines jusqu'à la loi des Douze Tables; la seconde, depuis les Douze TaMes jusqu'à l'empire; la troisième, depuis l'empire jusqu'à Dlodéticn; la quatrième, depuis Dlodélien juscfu'à Justinien inchtsfveinent.

INDEX OU CATALOOUfi

DES OEUVRES DES JURISCONSULTES D'OU GKT ÉTÉ EXTRAFTES LES PAUmSCTBS

DE JUtTâUSM.

Cwt celai qàk w |rv»i« tuuné •■ «Mnfcfit d«t PwiKtoi iortativ : U «ft doiitesi f«*ll m» iétaài^ à riodci eompoié par ordr« d« JuiUnian, dont U • M qoaOioii d-dauiu, p. 441, S >0.)

JULIAffl.

Dimstoram lihri ji«iMigfaita.

Ad Minicium librl sex.

M Urseium libri qu«|uor.

De ambiguitatibus liber uout.

ÛiHBfUonum libri ^igipU sepUpi* Responsoram libri decem et novem.

Demiilîoiiuiii libri duo.

De aduUeriis libri duo.

De adallerîis liber anas.

Q. Mucn aCMWLM.

Op(0v libisr nous.

ALPBBNI.

Digestomm libri qaadragintt.

a^Bini.

luris civilis Ubri très.

PROCUU

-EpiftoUram lifari opto.

LABB0yi3.

fletOavov libri octo fsur les probabilités) < PoaletioffiiBi liJbâ aefiem.

Regularam libri quindecim.

Menàfjunam Hbn septem.

pespoosomin libri très.

JAVOLEIVI.

Ex Gatiio libri giiiaditoim, Epistolamm libri qoataordecim.

Ad PIaiiU|]m libri f oiDgiie.

CBLSI.

Digestorom libri triginta novem.

VOMPOMI.

Ad Q. llocium , LectîoqpiB Ubri If^fMp

novem.

Aâ SflbtBom liàri triginta qoinqiM.

Epistolarom libri viginti.

Varianim lectionam libri qaindecîm.

Ad Plautium lijiri mtem.

Fideicommissorum libri quinque.

Senatasconsaltorom libri qaiaq«w.

Regularum liber unos.

lincfairidii libri duo.

Pfdeinopimissoniffi ^\i^ ^t^.

UXCIMU

Fideicommissorum -libri sezdeeim.

Publîcorum libri qaa(uoii4Acii||,

IIAURIÇIANI.

Ad loges libri sei. Ad iegi^ libri Fi^iaM*

IVDEX OU CATALOGUE.

ATIUCANI.

QosfltioDum Hbri noveoi.

MMUXLU*

IKgestonim IHiri Irigiata.

AdLeges libri sex.

Retponsoruio liber qnus.

Digestorom libn gn^dx^iiginta* Quœstionuoi libri vigii^îj.

BespoDsoram libri sex.

RegoUnim libri quatuor.

De queestione familiœ Uber mins.

Qasstionnm pubtice liractalaruno Hber unos.

FLORKNTINI.

InttilQlimMMB Hbri itandftffim.

G/in.

Ad Edictam provinciale libri triglnti^.

Ad Leges libri quiDdeciip.

Ad Edictum urbicuin libri decem.

Aareomm libri septem.

àudfxa deXTOv (sur ]fis XH fables) libri

sex.

Institutionum libri quatapr.

De verborum obiigàtionibus libri très.

De manmnissîopihiM |ibri traa- Fideicommissoruni libri daa.

De casibus liber unus.

Regnlarum liber luot. Dotalitium liber unp^* rTco&YixaipciK liber unus.

Ad Edictnip do j[^|u))licaiiis.

vEinrum.

Stipalationum libri depem et novem.

Actionum libri decem.

De officp Proconsulis libri quatuor.

De pœnis paganorain liber unus.

Publicorum libri très.

TERTULttNI.

Qosstionam Hbri cote.

De castreivi pecoUo lij^ipr ^smp.

;u8Ti (Papyrfî).

Gonstitutionum libri vigiuti.

ULPIA9I.

Ad Edictum libri ocloginta très.

Ad Sabinum libri qninquaginta et nnns.

Ad Leges libri vigintl.

Dispotationum libri decem.

Protribunalium libri decem.

De officio Proconsulis libri deoMIr Pandectarum libri decem.

Regnlarum libri septem.

Fideicommissorum libri se^t*

Opinionum libri sex.

De adulteriis libri quinqne.

De appellationibns libri quatuor.

De ofucio Consul is libri frjes. ^

Institutionum libri duo.

Regnlarum liber unus.

De censibtts fibrî «ex.

Responsoram libri dj?o.

BinsDSli UiHi mWiUmf De sponsabbus.

De officio Prsfecti mehi.

De officio Prflsfecti ligilum.

De officio Curatoris JUipablio».

De officio Pneioiia totelaria.

Ad Edictam libri octogintft*

QuœstionuQ» libri vi^nli seji.

Responsorum libri viginli iieit*

Brevium libri viginti très.

Ad Plantinm Ilbri siexdccim*

Ad Leges libri decem.

Regobnuii libri s(»p|£m.

Regnlarum liber unus.

Sententiarum seu Factorum li|)ri ^x.

Sententiamm libri quipqoe.

Ad VitçlliiuD libri qpaluor.

f^d Neratium libri miatuor.

Fideiconmiissorum libri très»

Decretorum libri tr^.

De adulteriis libri trfti.

Manualium libri très.

Institutionum libri duo.

De officio ProooMuKs Hbri duo.

Ad legem /SMtmSdnIhm iUlurliAplMli.

Ad legem Juliam libri duo.

Begularnm liber unus

De censibus libri duo.

BJUSDXlf UBIU SINGULARKS.

De pcenis paganorum.

De pœnis mmtum.

De pcenis omnium legum.

De usuris.

De gradibus et adfinibiv.

De jure codicillonim.

De excusationibtts totelarum.

Ad regulam CoioaMiaiB.

Ad senatnsconsaUiim OificlaMMn.

Ad senatusconsnhum lertnlUaiUKD.

Ad senatnsconsultom ^fikûaanm.

Ad senatusconsultum Velleianum.

Ad senatusconsultum Libonianum seu

QMKJiJBnr"* De officio Prefecti vigilum.

De officio Pr»fecti uroL

IHDBX OU CATALQGllË*

De officîo Pnelorit tutelaria.

\D8 extraordinariis crûninibus.

' Ad municipalem legem.

De pablicis judiciis.

De inofficioso testamento.

De septemvîralibas jadiciii.

De jure singulari.

De secundis tabulis.

Ad'ontionem divi Severi.

Ad orationem divi M ard.

M legem Velleiam.

Ad^ legem Ginciam.

Ad legem Falcidiam.

De tacito fideicommÎMo.

De portionibos qufB liberia daimiatoram concedontar.

' De juris et facti igaorantia.

De adulteriia.

De iastructo et inatrumento.

De appellationibua.

De jure libeller om.

De teatamentla.

De jure patronatns.

De jure patronatos quando ei lege Julia et Papia venit.

De actionibui.

Do concurrentibut actionibos*

De intercessioniboi fœminarum.

De donatiooibui inter viram et uiorem.

De legibuf .

De legitimis bereditatibui.

De libertatlbtts dandis.

De senatuscoDiultis.

TRTPHOXnri.

Diapatationam libri viginti anus«

CALUSTEATU

De coguitionibus libri sex.

Edictorum monitoriomm libri sei* De jure fisci libri quatuor.

Inslitutionum libri très.

Quantionum libri duo.

MENANDU.

Ililitarium libri quatuor.

MAKCUNI.

Institotionmii libri aexdedm. Regukraro libri qoinque.

De appellationibua libri dno.

Pablicorom libri duo.

VOSDKM LIBRI «MtiULAnSS.

De delatoribus liber gingularia.

rico6v)xapiac liber aiogularis.

Ad senatusconaultumTnipilliaiuim liber

singularii.

Reaponsa.

OALU-AQUUiiB*

MODtSTDIl.

Reaponaornm libri novemdecink Pandectarom libri duodecim.

Regularum libri decem.

Differentiarum libri novem.

Eacusationum libri sex.

De pœnis libri quatuor.

VUSDBM LIBRI SOrCOLARIS.

De pftescriptioDibas.

De molficioso testamento.

De maoumissionibus.

De legatis et fideicommiaiiB.

De testamcntis.

De eurematicis.

De enucleatii casiboa.

De diflerentia dotis.

De rita noptiarum.

TARRKMTOlI-PATnUlI.

Ifilitarium libri quatuor.

HACRI.

Ifilitarium libri duo.

Publicorum libri dno.

De officie Prœaidis libri doo.

EcxooTov libri duo.

ARCADn.

De testibus liber unus.

De officio Prttfecti prstorio liber unoS.

De muaeribufl civilikus liber unus.

RUFIU.

Regularum libri duodecim.

ANTn aen puRn AimiiâBt.

Partis Edicti libri quinquoé

UAXIMI.

Ad legem Falcidiam.

HBRUOGISaiAllI.

Epitomarum libri sex.

Page 1