CAPITULAIBE AD OMNES GENERALITER
( Recueil des Historiens de France, t. v, p. 672)
De pace, ut omnes qui per aliqua scelera ei rebellM sunt» constringantur.
De justitiis ecclesiarnm Dei, viduarnm, orphanorum et papillorum, ut in publicis judiciis non despiciantur clamantes, sed diligenter audiantur.
De justitiis regalibus, ut pleniter fiant inquisitae.
De hoc si evenit famés, clades, aut inaeqaaliiâs aeris« ut non expectetur edictum nostrum, sed statim deprecetur Dei misericordia. Et in prsesenti anno de famis inopia , ut suos (puisque adjuvet prout polest, et suam annonam non nimis care vendat. Et ne foris imperium nostrum vendatur aliquid alimonise.
De armis infra patriam non portandis, id est scutis et lanceis et loricis. Si faidosus quis sit, discutiatur tune quis e duobus contrarius sit, ut pacati sint; et distringantur ad pacem, etiam si nohierint. Et si aliter pacidcari nolunt, adducantur in nostram prsBsentiam. Et si aliquis post pacificationem aitenim occiderit, componat illum, et manum quam perjuravit perdat, et insuper bannum dominicum solvat.
De armatura in exercitu, sicut antea iû aiio capitulari mandavimus ita servetur. Et insuper omnis bomo de duodecim mansis bruniam babeat. Qui vero bruniam babens eam seeum non tulerit, omne beneficium cum brunia perdat.
De negotiatoribus qui parti bus Sclavorum et Avarorum pergunt quousque procedere cum suis nëgotiis debeant, id est partibus Saxonise usque ad Bardenwich, ubi prsevideat Hredi ; et ad Schesla, ubi prsevideat Madalgoz. Ad Magadoburg prsevideat îlatlo; ad Erpisfurt prsevideat Madalgandus; ad Poracheim, ad Breemberg, et ad Ragenisburg Audulfus; et ad Lauriacum Warnusius. Et ut arma et brunias non dncant ad yenundandu m. Quod si inventi fuerint portantes» omnis substantia eorum auferatur ab eis : dimidia quidem pars partibus palaiii,
36i LA LIHËRTÉ POLITIQUE EN FRANGE.
alia vero medietas intcr jam dictos missos et inventorem di?idatur.
De clamatoribus val causidicis, qui nec judicium scabîniorum adqiiiescero noc blasphemare volant, antiqua consuetudo servctur, id est, ut in custodia recludantur, donec unum e duobus faciant. Et si ad palatium pro bac re reclamayerint, et iitteras detulerint, non quidem eis credatur, nec tamen in carcere ponantur ; sed cum custodia et cum ipsis Htteris pariter ad palatium nostrum remittantur , et ibi discutiantur , sicut dignuni est.
De juramento, utnulli alteri per sacramentum fidelitas promittatur, nisi nobis et unicuique proprio seniori ad nostram utilitatcm et sui senior is ; excepto bis sacramentis quœ juste secundum legem alteri ab altero debentur. Et infantes, qui antea non potuerunt propter juvenilem œtatem jurare, modo fidelitatem repromittant.
De conspirationibus vero, quicumque eas facere prœsumpserint, et sacramento quamcunquè conspirationem firmayerint, ut triplici ratione judicentur. Primo ut ubicunque aliquod malum per hoc perpetratum fuerit, auctores facti interficiantur; adjutores vero singuli alter ab altero* flagellentur, et nares sibi invicem prsecidant. Ubi vero nibii mali perpetratum est, simililer quidem inter se flagellentur, et capillos sibi vicissim detondeant. Si vero aliqua conspiratio per dextras firmata fuerit, si liberi sunt, aut jurent cum idoneis juratoribus hoc pro malo non fecisse, aut si facere non potuerint, suam legem componant ; si vero servi sunt, flagellentur. Et ut de cetero ia regno nostro nulla hujusmodi conspiratio nec per sacramentum nec sine sacramento fiât.
De perjuriis, ut caveantur, et non admittantur testes ad
PIÈCES JUSTIFICATIYK9. 365
juramentum, aotequam discutiantur. Et ai alîler discnti non posiunt, separentur ab invicem, et siogulariter inquirantur. Et DOD soli accusatori liceat testes eligere , absente suo causatore. Et omDino nullug nisi jejunus ad j'ivameiitum rel ad lestimonium admittatur. Et ille qui ad testimoDium adducitnr, si refutatar, dicat ilte qui eum refntst et prol>et quare illnm recipere nolit. Et de ipso page, non de altero, testes eligantur , nisi forte longius extra comitatum causa ait inquirenda. Et si quis convictus fuerit petjarii. perdat manum, ant redimat.
De advocatis, ricedominis, vicariis et centenariis pravis, nt tollantur, et taies eligantur quates et sciant et velint juste causas discernera et terminare. Et si cornes prarus inventus fuerit, nobis nuntietur.
De teloneis, ptacet nobis ut antiqua et justa telonea a negotiatoribus exigantur, tam de pontibus quamque et de navigiis aeu mercatis. Nova vero, aive injusta, ubi vel funes tendnntur, vel cum navibus sub pontibus transitur, seu bis similia, in quibus nulluiii adjuloriiLm îteTaritibus proistatui', ut non extgantur. Simîliter eliam net do h\a, i\m sine negotiandi causa snbstantiam .suam de una domo sua ad aliam atit ad palatiuin seu in exercitum ducunt. Si quid vero fuerit unde dubtteliii', ad proximum placiium nostrum , quod cum ipsis missts habituri Bumus, iiiterrogetur
De fugitivta clericis, sive laicis, vel etiam feminis, sicut jam in alio capitniari pr^i^cepiitius, ila aerveiur.
De liberis huminibus qui ad senltium Dei se Iradere volant, ut prius hoc non faciantquam a nobis licenliani postiilenl. Hoc ideo quia audivioius aliqnos ex illis non lain causa devotiuuis, quam exercim seu alla functinne regall fugiendo; quosdam
vero cupiditatis causa ab bis qui res illorum coucupiscunt, circumventos audivimus. £t hoc ideo fieri prohibemus.
De oppressione pauperum liberorum komioum, ut non fiant a potentioribus per aliquod malum ingenium contra justitiam oppressi, ita ut coacti res eorum vendant aut tradant. Ideo h»c et supra et hic de liberis boiuinibus dtximus, ue forte parentes contra justitiam fiant exhereditati, et regale obsequium minnatur, et ipsi hœredes propter indigent iam mendiei vel latrones aeu malefactores efiiciantur. Et ut saepius non fiant manniti ad placitum, nisi, sicut in alio capitulari praecepimus, ita servelur.
De ecclesiis seu sanctis noviter sine auctoritate inventiB, niai episcopo probante minime venerentur; salra etiaoi et de hoc et de omnibus ecclesiis canonica auctoritate.
De falsis monetis, quia in multis locis contra juUitiam et contra edictum nostrum liunt, yolumus ut nuUo aiio loco moneta sit nisi in palatio nostro ; nisi forte a nobis iterum aliter fuerit ordinatum. llli tamen denarli qui modo monetati aunt , si pensantes et meri sunt, habeantur.
De heribanno , volumus ut missi nostri hoc anno fideliter exactare debeant absque ullius person» gratia, blaoditia seu terrore , secundum jussionem nostram , id est ut de homioe habente libras sex in auro, argento, bruneis, sramento, pan* nis integris, caballis, bobus, vaccis, vel alio peculio: et uxores Tel infantes non fiant despoliati pro bac re, de eorum vestimentis accipiant legitimum heribannum, id est, libras très. Qui vero non habuerit amplius, in suprascripto pretio valente niai libras très, solidi triginta ab eo exigantur. Qui autem non habuerit amplius nisi duas libras, soiidi decem. Si vero unam iibnm habuerit, solidi quinque ; ita ut iterum se vaieat praparara ad
PIÈCES laSTIFIGÂTIVES. 367
Dei seiritiuin et ad nostram utiliutem. Et missi nostri caTeant, et diligenter inquirant ne par aliquod makifn infeniiim sobtrahant nostram juslitiaai, alteri tradendo aut commendando.
Census regalis undecunque légitime ex.iebat, volumus ut inde solvatur, sive de propria persona hominis, sive de rébus.
De latronibus, sicutjam antea in alio capitulari commendavimus, ita maneat.
De liberis bominibus qui uxores fiscalinas regias, et feminis liberis quse homines simiiiter fiseaimos regios aecipiunt, ut non de hereditate parentum, vel de causa sua quaerenda, nec de testimonio pro bac re abjiciantur : sed talis etiain nobis in bac causa bonor servetur, qualis et antecessoribus nostris regibus vel imperatoribus servatus esse cognoscitur.
. Ut deciaifle populi diridaninr in quatuor partes, id est, una pars episcopo, alfa clericis, tertia pauperibus, qoirta eeelesi» in Cabricis appiioetur, sicut in décrète Geia&ii p^« continetur.
Ut viduis et pupillis, orphanis, csds et elaudis tnitionem atque adminiculum impertiamur jurta posai bilttaiem nostram, vel Tires, sicut in prœcepto domini refis coatiiettir.
De incantationibus, auguriis, vel divinationibus, et de fais qui tempestates vel alia maleficia Caciunt, placnil saneto eoncilio ut ubicunque deprehensi foerint, videat arebipnsbyter dicBcesis illius ut diligentissimaexaminatione eonstriofantor, si forte confiteantur mala quœ gesserunt. Sed tali moderatîone fiât eadem districtio ne yitam perdant, sed ut salventur in caroere afflicti , usquedum , Deo inspirante , spondeant emendationem peccatorum. Et ut nnllatenos per aliqua premia a oomitibns vel centenariis absque districts examinatioiie remittantwr. £t boc si fecerint, arcbipresbyteri, dum hoc cognoverint, aeqiUH
quam episcopis celare audeant, et ab episcopis, ut dignum est, pro hoc corripiantur.
