‹ Histoire de la poésie liturgique au moyen âgeChapitre 5 sur 47 · DÉFINITION DU TROPE · texte numérisé non relu

DÉFINITION DU TROPE

Et voici maintenant ce qu'était devenu ce môme Introït après l'invasion , après le triomphe des Tropes 4 :

Gaudeamus hodie quia Deus descendit de cœlis, et propter nos in terris Puer natus est nobis, quem Prophetae diu vaticinati sunt. Et filius datus est ?wbis. Hune a Pâtre jam novimus advenisse in mundum Cujus imperium super humerum ejus, potestas et regnum in manu ejus. Et vocabitur nomen ejus Admirabilis, consiliarius, Deus fortis, princeps pacis, magni consilii angélus. Ps. Cantate Domino canlicum novum, quia mirabilia fecit. Gloria Patri, etc. 2.

1 Bibl. nat. lat., 887, f° 9 v°, etc. etc.

2 Types des principaux tropes de la messe aux xc-xne siècles : I. Introït. (In natale sancti Johannis evangelistœ) : Dilectus iste Domini Johannes est apostolus, scriptis cujus et monitis pollet decus Ecclesise. — Quoniam Dominus Jésus Christus sanctum Johannem plus quam cœteros diligebat apostolos, In medio Ecclesise aperuit os ejus, Ut Sacramentum fidei et Verbum coœternum Patri scriptis pariter et dictis prœdicaret. Et implevit eum Dominus, Qui eum in tantum dilexit, ut, incœna sacratissima, supra pectus suum ipsum recumbere permisisset, Spiritu sapientise et inlellectus, Quo inspirante, evangelizavit dicens : « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. » Stolam gloris& induit eum. Ps. Bonum est confiteri Domino , et psallere nomini tuo, Altissime. Inde nos moniti , omnes una voce collaudantes , tibi, Christe, sanctoque Johanni psallimus, dicentes. Di medio. Gloria... Amen (Bibl. de Saint-Gall, n° 370, pp. 42, 43, etc.). * II. Kyrie. Cunctipotens genitor, Deus omnicreator, eleison: Kyrie, eleison. — Fons et origo Boni, pie, Luxque perennis, eleison. Kyrie, eleison : — SalviPicet pietas tua nos, bone Rector : eleison. Kyrie, eleison : = Christe, Dei splendor, virtus Patrisque sophia, eleison: Christe, eleison. — Plasmatis humani factor, lapsi reparator, eleison: Christe, eleison. — Ne tua dampnetur, Jesu, factura, bénigne eleison: Christe, eleison. = Amborum sacrum spiramen, nexus amorque eleison: Kyrie, eleison. Procédons fomes, vitœfons, purificans vis, eleison: Kyrie, eleison. — Purgator culpa?, veniœ largitor opimse, — Offensas dele, sancto nos munere reple, — Spiritus aime, Kyrie, eleison. (Nous énumérons plus loin tous les manuscrits où nous avons trouvé le texte de ce trope célèbre.) * III. Gloria. Gloria... volunlalis. Laudamus Dominum quem laudat cœlicus ordo, Laudamus te. Nomen et imperium cujus est semper benedictum, Benedicimus te. Cuncta poli jubilatio quem veneranter adorât, Adoramus te. Gloria, digna tuis qui confers prœmia sanctis , Glorijicamus te. Qui pietate tuis sola misereris alumnis, Gratias agimus. Machina te cœli, to laudat spiritus omnis, Domine Deus Bex cailestis. « Sanctus » ter Seraphim , « Sanctus, » resonent tibi « Sanctus », Deus, Pater omnipotens. Plebibus et nostris pius esto vocibus istis, Domine Fili unigenite, Jesu Christe. Pectora nostra tuo confirma numine sancto, Domine Deus. Sordibus a cunctis nos munda, Christe, piacli, Agnus Dei. yEterni Patris ingeniti splendorque perennis Filius Patris, Ut, sceleris sine labe, tibi placeat tuus orbis, Qui tollis. Mentibus ut puris valeamus psallere tibi, Qui tollis. Principium sine principio, sine temporis œvo, Qui sedes. Flec-

Les Tropes se présentent à nous sous différentes formes.

Certains sont en prose, d'autres en vers1. Nous parlerons de tous.

titur omne genu, cui subditur atque potestas, Quoniam tu solus sanctus. Rex ragum Dominus residens super astra polorum, Tu solus Dominus. Cuncta tenens summoque regens moderamine Verbi, Tu solus Altissimus , Jesu Christe, Qui cœlum terramque tenes, mare necne profundum Cum sancto Spiritu in gloria Dei Patris. Amen (Y .plus loin le tableau de tous les manuscrits qui contiennent ce Trope). * IV. Offertoire. Cuncta creans, cuncta regens, tibi laus : Tui sunt cœli, et tua est terra. Orbem terrarum et plenitudinem ejus tu fundasti; quicquid volât, quicquid natat, quicquid répit. Justitia. (Berlin, Theol. lat., n° 11, f°4 v°. o r°, etc.) * V. Sanctus. Sanctus Deus orbis, Sanctus Paraclytus, ipse est Christus, Sanctus Dominus super tbronos angelorum, Deus sabaoth omniumque virtutum. l'h'iti sunt cœli et terra tuœ cbaritatis, Gloria tua. Hosanna, qui venis judicare in die Judicii In excelsis. Benedictus, etc. ('Bibl. de Saint-Gall, n° 484, p. 239.) * VI. Agnus Dei. Spes mundi, laus atque salus, Deus et homo verus, Agnus Dei. Morte perire dolens hominem, venis, ipse Creator, Qui tollis peccata mundi. Indueras hominem, certans cum Principe, mortis : Miserere. Juste belligerans Numen celas Deitatis, eia, Miserere. Crucem scandis homo, mactaris hostia Patris: Dona nobis pacem. (Bibl. nat. lat., 10508, f° 126 v°. etc.) * VII. Communion (Pâques) : Laus, honor, virtus Deo nostro, decus et imperium Régi nostro qui pretium redemptionis Pascha nostrum immolatus est. Peccata nostra ipse portavit, et propter scelera nostra oblatus est Christus. Alléluia. Itaque epulemur in azymis sinceritatis et veritatis. Alléluia, alléluia. Léo de tribu Juda hodie surrexit a mortuis : alléluia. In cujus laude dignas voces personate : Alléluia, alléluia. (Bibl. nat. lat., 9449, f° 38 v°, etc.) =A l'occasion de ces textes nous sommes ici amené à formuler deux observations importantes et qui devront trouver leur application dans tout ce volume :

1° Nous imprimerons toujours en italique le texte liturgique officiel, afin de le distinguer nettement des Tropes eux-mêmes, dont le texte - ira toujours imprimé en « romain ».

2° Nous publierons tous nos textes d'après les principes de la notation classique avec les œ, les ae (qui se trouvent en un certain nombre de tropaires); avec la forme Christus au lieu de Xpistus , etc. etc. Nous comptons d'ailleurs publier un joui1 les variantes précises de tous nos manuscrits. = Ces deux observations Bont ici laites une fois pour toutes.

1 Parmi les sepl types qui viennenl d'être cités, trois Boni en vers: le Kyrie, le Gloria, VAgnus; quatre en prose : l'Introït, l'Offertoire, le Sanctus et la « Communion ».

Page 1