PIÈCES JUSTIFICATIVES

JACOBI SaDOLETI romani CARDINALIS EPiSTOLA AD SENATUM POPU- LUMQUE GeNEYENSEM, QUA IN OBEDŒNTIAM ROMANI PONTIFiaS EOS REDUCERE CONATUR.

Jacob. Sadolctus, episcopcs Carpertoracti, S. R. E. nniu sancti Cauxti prjeb-

BITER CARDINALIS , SUIS DESIDERATIS FBATRIBC8 MAGISTRATUI , CORQUO ET aTIBUS GEBGffnEMSIBUS.

Charissinii in Gbristo fratres , pax ^obis et nobiscum , hoc est cum Catholica Ecclesia, matre omnium nostrûm atque vestrûm , amor atque concordia, à Peo Pâtre omnipotenle , et unico ejas Filio D. N. Jesu Christo, Sanctoque simul Spiritu , quœ est unitas in tribus perfecta , cui laus est et imperium in omne ■eculorum œmm. Amen.

Arbitror , fratres charissimi , aliquibus yestrûm esse notum , me nunc degere Carpentoracti : quô yeni ab Nicea, summum illuc Pontificem , ad padficandos reges ex nrbe Roma profidscentem priùs prosecutus. Amo enim ecclesiam et dvitatem banc , quam mihi spiritualem et sponsam et patriam Deus esse voluit ; populosque hosce meos yerè paterna charitate complector ; disjungique me ab ilUs yaldè aegre fero. Quôd si honos iâte cardinalatus , qui mihi inopinanti et insdo delatus est, Romam me coegerit redire (ut certè ooget) quô in ea yocatione in qua sum yocatus ibidem Deo serrîam. Non is tamen meum anîmum atque amorem ab his populis avocabit, qnos habiturus sum in mediis cordis mei penetralibus semper infixos. Igitur Carpentoracti cùm essem, audiremque multa quotidie de yobis quœ partim quidem mihi dolorem, partim etiam spem nonnullam exdtarent ut non dilBderem , nos et tm , qui fuimiu qaondam in recta ergt

Deum religione unanimes , eodem Deo benignius nos respiciente , ma enind«iii consensum cordium esne redituros. Visum est Spiritui Sancto et mihi (uc enim Sriplura loquitur ) et certè quaecumquc inte(pro et pio erga Deum gcruntui aDÎmo ex Spiritii Sancto omnia sunt , visum est mihf , inqujm , scribere aliquid ad vof et eam animi curam ac soUciudinem , quam pro vobis caplo, literis «(4>îs declarare. Mon enim , charissimi, nova esi hase mea erga vos suscepta et beoe* volcnlia et vuluntas. Sed cùm ab eo tempore quo ego Dei voluntate episeopnt Carpentfjractcnsium factus sura anms abhinc tribus feré et vigiuti , propter commerciiim , quod vobis cum mcii» his populis frequens est , multa de mbiM absens et dot moribus vestris coguo\ issem . Amare jam tùm cœpi nobilitntem urbU vestraî , ordlnem « formamque rcipuhlica> , dignitatem civium , et illam imprimii vostram lauJdtuin ac probatam apud omncs , erga extemos homines et advenas , humanitatem Et quoniam vicinitas quoque non eiiguam sapé parteoi ad diUgendum aflert , sicut in urbe propinquae domus ; sic in orbe fiiiitirnss proviiicàB amoris in 1er vicinos conciliatrices sunt Non contigit ante hoc tempus , scilicet, ut vos hujus mei erga vos animi aut fructum perdperetls , tut aliquod signuoi indiciumque haberctis : non enim opéra uspiam eguistis mea, quae vobis profedè paratissima fuissct : Verùm niilla sese adhuc nobis obtulit occasio. At nunc quidem certè non contigit solum mihi , verum etiam necessc est, ut quo in vot animo sum aflToctuSf vobis dcmonslrare aduitar, si fidem meam erga summoni Deum , et chrislianam illam in proximum charitatem retinere mihicupio Etenim postquàm fuit ad aurcs meas dclatum, homines quosdam astutos , inimicos chrislianx unitatis et pacis , id quod in aliis anteà nonnuliis fortissinue gentil llelvetionim oppidis et pagis jam fccissent , ilem in vobis ef civitat« vestra mais di3<!ordiœ semina jocisse , Christiquc tiJcIem populum à via patrum majortinM|u« suorurn, et à perpétua Catholica; Ecclesias avertisse scnténtia , oraniaque dissidiis et sediliunibusinipiesse. (Qui tamen mes proprius corum semper est, quiaucturilate £cclesi(c oppn^^nanda, novassibi potcntias et novos honores qua^runt). Testor Deum omnipotentoni, euni ipsum qui uunc iiitimis meis cogitalionibus praesens adest, me et iiidohiisHc graviter, et duplici quadam misericoixlia affectum fuisse , cùm ex una parle viderer mihi audiro gemitum plorantis niatris nostrae Ecclesis et lamentantis , qua; tôt et tam dilcctis (lliis uno tempore esseï orbata ; ex altéra, vestris , ô charissimi, incommodis et pericuHs commovcrer. Sciebam erâm efft taies vires novatores vcterum et bcne constitutarum rerum, taies turbas , talia dissidia , non solùm animabus homiuum pestifera fquod tamen malum onmimn maximum malorum est) sed rébus etiam et privatis et publicis perniciosa existere. Id quod vos quoque ipso eventu rerum edoeti , cognoscerc potuistis. Quid ergo est ? Cùm meus erga vos amor, et mea in Deum pielas me cogal, ut tanquam frater fratribus , et amicus amicis , intimum omnem animi mei sensum vobis libéré «xponam ; vos plurinium rugatos volo, ut l)onilatem illam vestram , qoa aemper uti consueviitis , miiii quoque in praesentia, meis non ingrate aocipieudif

ET DES RÉI^ÔRMATEtniS DE GENÈVE. 575

élt te^findis Iheris pràebeatis. Sperd é&im j ki leqiils mod6 mentUnisbsM qntf •crîbo attendent Toltléritis, tos, si non eOnsiliam meum , et aninram certe recfUim et sitiiplicem, et resti^ imprimis salutis Gupientem,'non minimum probaturos ; neipie me qus mea sont, sed quœ yeatra commoda atque bona, quaerere intellectoros Neqne e^ tamen spinosas et subtiles ordiar disputationes , quara pbilosophiam beatus Panlua vôcat, et fldeles Christi demper nionet , ne se per eam patlafatur decipi, per quam isii qttidem ytM circumduieruntf cùm inter ihiperiiot obscûranl qttimdam Jaetafent Scripturâe inierpretationem, fraudemqac et inaU* dani' , pt'œGlarô illo qnidem, sed falso atque alieno doctrinae et sapietiti» nomine honeétarent. Egb eâ (ifopoham qnx clara sint atque illustria, qu» nullam in se errons latebraili , nullum fraudis et fallttciœ habeant diverticulum , cujus modi taihen semper est reritâs. £a enim et in tehRbris lucet, et ncmini non pcrspicua ettf et à docUs juxtà atque indoctis fadlimè percipilur : prampuèque in cfarisitanb génère doctrinas. non syllogismis, nec verborum captionibus ; sed humilitate , sed rëligidne , sed ergà Deùm obedienlia est subniia. Vividus est enim sermo Dei et effieax, et conoidentior omn! acuio utrinqiie gladio , penetratque ad juncturaé spiritus atque animse , et ad intima compaginum ac meduUarum , neque aninios fllaqneat impedltis argumentation ibus ; sed cœlesti quodam inten-enîente cordis iffeetd , planum sese et patentem mbntibus nostris offert ; ut non tam bu'mânà idtas ad itoteffigendum ratio, quàm ipse ad se qui nos vocat , opcrotur in nobis Deus.

Qtiem ego Deum patrem omnis rectae inteUigcntiae suppicx precor, ut et mihi ad dicendum et vobis ad percipiendum , ea adjumenta sus benignitatis pracbcat » per quae possimus ilerùm in uno corde ergà ipsum et in una mente consentire. Atque ut indà initium capiamus , undé maxime opportunum esse ducimus , ego , fratrra charissimi , sic existimo , me et tos, et reliquos pra:!ercà omnes qui in Cbristo spem et 6dem suam posuerunt , id ea una de causa ita facere et fecisse , qu6 salutem, sibi atque animabus suis, non banc mortalem et cit6 interitoram , sed iUam sempiternam et immortalem qua^rercnt, qua: in cœlo solum vcré obtlneri , in terris autem nulle modo potest. Est quidem ità dispartitum hoc ofllrium nostrum, ut jacto primum fidei lundamento , bic deindé laboremus , qn6 illic quiescamus ; in terra semen jaciamus, quod in cœlo posteà possimus demctere ; et quibus bic in opcribus, quibusve in studiis nosmetipsos excrcuerimus , similes deindé atque dignes operum et laborum nostrorum fructus in altéra vita adipiscamnr. Cùmque via Christi ardua, et ratio degendae nobis secundûm ejus leges et pi^aecepta Tits perdifRcilis sit, proptereà qu6d animes nostros ab omni terrenarura jucdnditatum contagione avocare , et in eo ipso uno figere , deSpicerc praîsentia bona quae in manibus habemus , et futura quae non cernimus, appetere jubemur : tant! est tamen unicuique nostrum sua et sus anim» salus, ut nihil recusare fllpérumf nihil laboriosum non pati, animum inducamus , que tandem aliquando «Oft oobit tpe salatis nostne proposita, per aenunnas multas , et per aolicitudines ,

(prsesente semper acUonibus nostris Dei deraentia et miserioordia) stabQem salutem illam et perpeluam consequamur. Hac spe Christus, annundator Teri boni, quondam ab orbe terranun tanto consensu et studio omnium acceptus fuit ; hac ratione à nobis adoratur et colitur , verèque agnoscitur Deus esso , et Dei Teri Filius ; qu6d unus ipse ab initio omnium seculorum animos hominom Dec omnipolenti, in quo solo vita est , mortuos ac hujus quidem mundi Tidlacibuft et caducis blandiciis paulùm temporis viventes, non prorsùs et ex omni sui parte ad interitum condcmnalos , à mortuis , hoc est, ab hoc maxime pemitioso mortis génère excitavit , primusque ipse semet , salutem et liberaticHiem et doctrinam nostram esse Yolens , morte carnis accepta , et paulô post vita non jàm aroplius mortali récupéra ta ; suo exemplo nos instruxii et docuit , ut contraria longé ac prius consuevcramus via , mundo huic et cami , hoc est , pei'cato mortui , Deo deindè viveremus , spesquc in eo nostras benè ac beatè perpetùo Tivendi poneremus ; quse est propria et verc digna Dei omnipotentis gloria et majestate , nostrorum omnium à mortuis suscitatio ; qua non unus aut al ter homo , sed cunctum hominum genus à terra et funesta animae morte, ad veram et cœlestem ejusdem animae vitam revocatum est. Hanc hujusmodi à mortuis suscitationem sibi proponens Paulus, maximumque in ea intucns divinitatis Christi argumentum atque indicium Separatus ego in Evangelium Dei , inquit, quod promiserat per prophetas in Scripturis Sanctis de Filio suo, gcnito quidem ex semine David , secundum camem, determinato autem et declarato Filio Dei in potentia per Spiritum sanctitatis , hoc est in potentia spirituali, qua» propria Dei potentia est, quàd non corport? Deus , sed spiritu mirabilia sua agit. Imperare enim ventis, et caeds verbo lumen reddere , cl morluos excitarc, non corporea sed spirituali , qux eadeni et divina est, fiebat i>ot»'slate. Dedarabalur i};ilur Christus, Dei FUius, ex hac spiriluaH i><>teiitia, qua* sola dÎNiiia est. £t quod subjungit Paulus , ex suscitatione à mortuis, non tàm ea quidem qua corpus Lazuri , aut filium viduac , aut principis Syuagogac tlliain (quanquain isla quoque operu Dei erant) vcrùm ea etiam suscitationc magis qua Mariam Magdalenatn à du7mon is septcm, Malthaeum à teloriio , cunetos à lerrena et moribunda vita , omnc dcniquc genus humanum à pcccalo et pcccali morte, et à polestale hujus mundi tcnebrarum, ad cœlestem appetendam atque spcraudam et cognalioiiem et lucem excitavit, demersosqtie in luto terne hominum animos, ercxit ad coolum atque extulil. Âtque hoc maximum Jcsu Christi erga nos bcneficiuin , pra^cipuumque in eo ipso divinitatis argumentum, idcirco et inslitutum à Deo iu missiunc Filii sui, et ab ipso Filio susceptum, et suo nobis temporc per eum datum tributumque est, ut omnibus et di^inis et humanis in uno Christo consiliis , auxiliis virtutibusque adjuti, nos animas Deo nostras salvah sistere posscmus.

Tanta est nobilitas, tkm insigne procium, tàm grandis sestimatio bujusce reî , quai anima hominis est, ut qu6 ne ea per deretur, sed et Deo ipsi el nobis lucrifierut y conturbatis peoitus totius naturae legibus, atque ordine rcrum permutato ,

et Deus deioenderet in terras, ut fieret homo, et homo erigeretur in cœlum , ut etset Deus. Credimus ergo in Christum (ut dicebam) omnes , qu6 salutem animabus nostris , id est , nobismetipsis vitam inTeniamus. Quo nullum optatum Tebemenlius , nullum bonum interius , nec magis conjunctum ac familiare nobis adesse potest. Quantum enim sese dlligit unusquisque , tantum ipsi salus chara est sua : quse si ne^lijatnr, et abjiciatur, quod tandem erit praemium quod possit par acquiri ? Quam enim dignam accipiet homo compensationem pro anima sua , inquit Dominus , aut quid proderit homini, vel si universum mundum lucretur , aoimaa autem suœ jacturam patiatur ? Haeo i(]plur tàm ampla , làm chara , tàm preciosa possessio, que nostra animas salus unicuique nostrûm est , omni vi et conatu nobis relinenda est Siquidem caetera bona omnia quae appctimus, eiterna atque aliéna nobis sunt, hoc bonum conservât» anim» nostr» , non solùm nos* trum , sed yerè nosmetipsi istud iptum bonum sumus. Quodque neglexerit atque amiserit , is ne bonum quidem aliud habere ullum poterit quo fruatur ; quippe cùm ipee ille qui debuiaset frui, jam se primùm perdiderit. Assequimur porrè bonum hoc nostne perpétua universaîque salutis, fide in Deum sola et in Jesum Christum. Cùm dico ûde sola, non ita intelligo , quemadmodum isti norarum rerum repertores intelligunt ; ut seclusa charitate , et caeteris christianae mentis ofBdi , solam in Deo credulilatem et fiduciam illam , qua persuasus sum in Christi cruce et sanguine mea mihi delicta onmia esse ignota. Et hoc quidem etiam nobis necessarium, primusque hic nobis patet ad Deum introilus ; sed id tamen non est salis. Mentem enim prxterea afleramus oportet, pietatis plenam erga sunmium Deum , cupidaimque elficiendi quaecumque illi grata sint, in quo . praecipuè Spiritus Sancti vis inest. Quœ mens, etiam si interdiun ad exteriora opéra non progreditur, ipsa tamen ex sese ad benè operandum jam intus paiata est, promptumque gerit studium, ut Deo in cunctis rébus obscquatur : qui verus DiviniB justitiœ, est habitua. Etenim, quid aliud significat, aut quam aliam nobit offert inielligentiam et notionera nomen hoc ipsum justitiss, si non respectus in ea ad bona opéra habeatur ? Didt enim Scriptura : Qu6d misit Deus Filium suum , ut iaceret sibi populum acceplabilem, sectatorem bonorum operum. Et alio loco , Ut tedificemur (inquit) in Christoad bona opéra. Si ergo missus est Christus, ut bene opérantes, per eum accepti Deo simus , atque ut in eo sedificemur ad bona opéra, certè fides quae in Deum nostra per Jesum Christum est, non solùm ut oonOdamus in Christo , sed benè in illo opérantes , operarive instituentes, ut confidamus, imperat nobis ac [Hraescribit. Est enim amplum et plénum vocabulum fides, née solùm in se credulitatem et fiduciam continet, sed spem eCiam et studium obediendi Deo, et illam, quae io Christo maxime perspicua nobis facta est , prindpem et dominam Christianamm omnium virtutum charitatem , qua in charitate proprie et peculiariter Spiritus Sanctus inest, vel potîus ipse est charités, siquidem Deus charités est*

Qoimobrem, sieati sine Spiritu Sancto nlhfl nostrum neque gntum, neque

r^^ K., -Li ncque esso sine charitate potcst. Cùm ergo didimufidc

'■.•!t;;:u Christuiii salvusnos esso possc. in hac ipsa fido chariutcm

^^«^.Mvhonilonduin essn ducimus, quai princeps et potissima noitrae

..VI. SiHi» lit abcamus à disputitione , et rcverlamurcè undè sumiu

^.«rLiiiiuis vobis, Iratres rharissîiiii , vol ostendere potiùs conati sumus

cvuJii nincnitudineni roi oratio nostra) (juanti momenti sit, quantoperè

.^,>- i^ii, iiostnfi nol)is aniiiiu' i^juscpie Sidutis procuratio, qua nostra io

nWïK'lîpsi loti siimus ; hotiumqiie hoc propriè et nuicuni nostnim est ,

^^^^ Svu, aliéna nol)is oniniaMtqiie disjunrta ; quibiis ne ipsis quidem fniiullis

^..«f:;4. *i tî'f ^^^ prinripe et *cn* nostro excidainiis. Pro quo sibi tuendo et

»«,.«.« «<«iid<i aiiinia> boiio, tôt quondam Christi {^lorio&issimi martyres , mortalein

K«n. «tt'ini pnmiptD aniino posucnint ; toi sanctissinii doctorcs noctumis diurnis-

>kV «iidoribiis ao vijjiliis, qiiô nos in viani rectain induccrcnt et c onstitucrent ,

,,;^ o):ilH)randum esse statuerunt ; tuta olini tara inultas et tam {p*aves ab impiis

|\r«iniii>i et pra'sidibiis {;c-ittiuni injurias et calamitates pertulit Eccicsia. Qux ideô

«iiiuiia et à pi*a^p<>U*ntc Deo permissa , et a fortibus illis viris , Christi verè

fultoi-ibus susccpta, tok-rata , doeertataque sunt , ut per orone experiinenturum

«Il probationuin cciuis, pluriniis veluti nialleis exeusa, niulto igni pur(jata , tantis

Murtorum a>runinis atqut* laboribus coiillata, consolidata , exjtressa , et maximam

npud Dcuni {jrntiani lidrlitatis sua? Foch'sia olttincrct , et sunimain apud hnniines

nnrt«irit:iloni . Il.rc nos Di'o Ltclcsia in Chrislo jenera^it, bar miA aluil , confîr-

mavit, instruxit rpiid ni»s st^ntlrr, quid crcdere, in quo speni {lonere , qua \ia in

cfrbini tendisn* nos oporteat, ipsa eadeni (>dnouit. ^os in hae eoinmuni Ecclesî.'c

(ide inrcdinuis , nos illiiis lèpres et praTe|>ta relineinus ; et si ({uando fragililato et

iiic-diiiinentui \i(:ti ud porcanduiii prnl.'ibinnir, («puMl ulinani sallem larô ac non

niniiùiii s:fpè ifi nobis accidcn^tl in eadcMU tamon lide Kcriesia* exur^jimus , qui-

biisqno illa expialicuiiijus et ]>n>niteiJtiis et salisfactionibus percatum Tiostnim

alilni , et ad iiii«';;i'italcjn pristinarn , <l<'m«;nl(r tTfja nos si-niper et niisericoixJe

Dru nos irslilui doccl, «-as r\piandi cl salibfaoii'ndi rationcs sus(*i[>inius et adhi-

bfMiUis. bKjucit.i cMiii l'acinius, conlidiimis nt>s Arnia* et lui-jorirordia* luriini apud

D'iiMi iii\('riin>. Nmi i»niiii pn-iiT sctiitciitiani et auctoritateuî Ecclesi;e amtjyamiia

ni>bis qiiinpiani, non plus nos sapore, <]uàin oportcat sapere nolus ipsis pi'rsuade-

inub ; non bU|H>rbiani anVriinuK ad contcmnenduni Ecclesiu» décréta , non animi

clationem, neque ingeniuni inter popnlosnostrum, aut novam quandiuii sapienliom

ostenlanuis ; sed (de j)robis vl lectis Chrislianis loquor) in huniiliUite in{rri>dbnur

atquc in obedieiilia ; ol ea qu.r per majoruiu nostroruni sanctissinionini hominum,

sapientissiniorunicpio aurloriUites tradita nobis et constiluta sunt , tanquàm per

Spiritum verè Sanctnin diclata atque pra-cepU, onwii cuni fidc suseipmius. Eteniin

noviinus v.i seinuis cpianluin babeal viriuni , quanti silinoinenli , quanti pondcris

apud Dcuni liuniililas, qu;« una virtus inquinu's chrisliana est , eamque seinper

maxime Chrislus Doniiuus noslur cl mouitis, et j)ra.'ceplis, et faclis atque opcribus

acceptum Deo est, ita neque esso sin« charitate potest. Cùm ergo dicùnua fidc lola in Deuni et Jesum Christuiii salvos nos esse posse, in hac ipsa fide chariiatem Tel in primis comprehendcnduin esse ducimus, quaî princeps et potissima nostne salutis est causa. Sed , ut abeanius à disputatione , et revcriamur eô undè sumut digressi, oslendimus vobis, fratres charissimi , vel ostendcre potiùs conati sumui (non enim arquât nia{rniludlncni rci oratio nostra) quanti momenti sit, quantoperè ad nos pcrtincatf nostraî nubis anima* ejusque salutis procuratio, qua nostra in anima nosmetipsi loli sumus ; boiiumqiie hoc propriè et nnicuni nostrum est , caetera bona, aliéna nobis omnia nique disjuncta ; quibus ne ipsis quidem frui uUit possumus, si ex hoc principe et verè nostro excidamus. Pro quo sibi tuendoct conservaiido aninur bono, tôt quondam Christi gloriosissimi martyres , mortalein hanc vitain prompto animo posucnint ; lot sanctissimi doctorcs nocturnis diurnisque sudorihus ac vigiliis , qu6 nos in viam rcctara inducerent et constituèrent , sibi elaboranduni esse statuerunt ; tota olim tàm niultas et tam {rraves ab impiit tyrannis et pra;sidibus (;entium injurias et calaniitates pertulit Ecclesia . Qusc ide6 omnia et à pnJDpotonte Deo pcrmissa , et à fortibus illis viris , Christi rerè cultoribus susccpta, tolerata , deccrtataque sunt , ut ))er omne experimentorum et probationum (jenus, plurimis vcluti malleis excusa, multo igni purj^ata , tantis sanctorum xrumnis atquc laboribus condata, consolidata , expressa , et maximam apud Dcimi grntiani tidclitatis sua? Ecclesia obtinrrct , et summani apud homines auctorilatom . Ilicc nos Deo Ecclesia iii Christo pencravit, hîec nos aluit , confirmavit, inslruxit quid nos scntire, qiiid creJere, in quo speni ix>ncrc , qua via in oœhmi londcrc nos j)portcat, ipsa oadem edocuit. Nos in hac communi Ecclesiae fide inrcdimus , nos illius lejjes et pr.rcopta retinemus ; et si quando fragilitate et inronlii)eiilia \ic-ti ad pccoaiuliini prolabimur, (quod utioam sahem i ar6 ac non niniiùin sa-pè in nobis acciilorct) in eatlem tamon lide Fcricsiie exur(jimus , quibusqiie illa o\pialioiiil)us et pa-nilentiis el satisfactionibus pcccatum nostrum ablui , et ad iiiU*;îrital«'rn pristinam , clcmontc crfya nos seinper et miséricorde Deo nos rcstitui docel, oas cxpiandi cl salislaciondi rationcs susripimus et adhiboiniis. Idquo ita cMin facinius, conlidiiuiis nos Acnia^ cl inisericordia» locum apud Di'uni iiivi'fiiro. Non cnini ]»ra'UT seiitenliani et auctorilalcm Ecclesi;e arrofyamus nobis quicquani, non plus nos sapcro, quàmoportcat sapero nt»bis ij)sis persuademus ; non suporbiani alIVrinuis ad contoninonduni Ecclesîjn décréta , non animi elationem, naïuo ingenium inter populos nostrum, aut novam quandam sapienliam ostenlanius ; sed (de probis et rcctis Christianis loquor) in humilitate injrrcdimur atque in obedientia ; et ea qua? per majoruni noslrorum sanctissimorura hominum, sapientissimonmique auctoriUiles Iradita nobis et constiluta sunt , tanquàm per Si>irilum verè Sanctum dictata atquc priccepla, omni cuni fide suscipimus. Etenim novimus el scinuis (pianlum liîd)eat virium , quanti sitinomenti , quanti ponderis apud Deuni huniiliias, qu.e una virtus imprimis chrisliana est , camque semper maxime Chrislus Doiuinus uoster et monitis, et ])raiceptis, et faclis atque operibus

suis prac se tulit, panrulisque solis, id est humilibus propositum dixit esse regnum coelorum Non enim refert, corporc-ne parvi an magni simus ; s«d illud pluritnum refert, utnim animo simus humili, an-nc superbo. Suporbia quae angelos dejecit de cœto, hominibus cadcm itcr in cœluni impedil. Undo cœleste animal anj^elus , propter superbiain expulsum est, eu terrenum animal homo, propter humilitatem extollitur ; ut appareat plane, constilutum esse nobis in humilitate potissimum , etadjumentum perpetuse salutis nostra.% et hujus beata:^ ac jucundac spei , quaad cœlum tendimus, Grmamentum . Quae cùm ita sint, rharissimi fratres, cùm nostra salus nobis, cùm vcravita, cùm alterna félicitas, cùm nosmetipsi deniquo nobis ipsis imprimis et maxime cœlcrarum reriim omnium charissimi esse debeamus ; cùm si nusmetipsos perdiderimus , nihil uspiam noslnim , id est quod juvet , aut quod pertincat ad nos , sinms amplius reperturi ; cùm nulluni gravius damnum , nullum exitiosius malum, nulla acerbior calamitas amissione et jactura animorum nostrarum accidere nobis possit ; quanto, obsccro, studio, qua auimi cura et solicitudine providore debcnms , ne in hoc tantum {lericulum salus et vita nostra conjiciatur. Dabitis vos profecto mihi et concedotis , nihil pemiciosius neque funestum ma^^is cvenire nobis posse , quàni amissionem anima; unicuique suae. Dabitis ergoetiam illud, opinor, nihil esse à nobis majore dilifjentia et studio , quâm ne id accidat, praecavendum. Cujus enim mali sors, si ea in nos incidat , omnium malonim estdctcrrimn ; ejuhdem mali periculum maxime omnium nobis esse formûiolosum debcl. Elcnini quanti est in malo moles, tantus in pcriculo mali, necesse est u( sit timor. Atque ut qui horrent et metuunt in pelu(;us prascipitari, hi ne ad pra^ruptam quidem et imminenlem pelago rupem audent accedere, sic qui terribilu illud Dei et danmatorium judicium perhorrescunt, ab eo fugiunt imprimis periculo , quod sompiternoi illi miseriœ maxime finilimum proximèque adjunclum est Ncquc e{;ohoc in hoc dico nunc loco, non omncs peccaro homines, non omnes nos quo ad hanc vivimus yitam , in periculo semper esse (sumus enim plané, etaberramus, etoffendimus, et labimur, interdùm omnes , sœpiiis, rarius , prout cuique sua et ex Deo insita ad se cohibcndum virtus inest ) vcrum tamen peccata cœtera , pras<?rtun qua' non judicio stabili, sed per fragilitatcm admissa palrataque sunt, ad summi Dci misericordiam facilcm rcditum habent. Illud autem peccatum horrlbile et pcrtimesccndum, quo pravè colitur Deus, qui rectissimè débet coLi, et quo faUa de illo seuliuntur, qui est sunima solus veritas, illud, iDad , inquam , est peccatum , quod non soluni in proximo periculo aeterni mali nos conslituit ; sed spcm propë eliam et conatum declinandi et fuj^icndi cujusmodi periculi nobis aufert. Nam reliquis nostris in peccatis tanquam in vitœ floctibus, illa tamen anchora nostra: navis salva est, quae nos prohibet à scopulo et naufragio: quôd cogitationes interdùm nostras in Deum conjicieutes, et stimulis doloruro propter peccata compuncti , tacitis suspiriis, et confcssione iniquitatis nostrse , illius misericordiam imploramus. Atque ipse, ut bonitatis et clementiae plenus est, flectitur statini ad ignoccndum ; moreque pii patris filiorum suorum

preces placatus tdmîttit. At in hoc tnici, hombilique peccato pneposterae Mmbque reli{;ionis, nec Deiim nobis , nec anchoram amplius relinquimus.

Quaproptcr hoc praecipuè pcrieulum, fratres charissimi» si sain esse volumus, acciiratissiinè et studiosissimc vitandum nobis est. Potest hic dici , cùm Tel cor* nipta> vel intc^o; reli{]ionis varia t>int judicia, et divers» hominum, in hoc praesertim temporc , sententiœ , aliusque hoc modo , illo alius interpretetur , satis videri dubere , si unusquisque ad id quod primum occnrrerit credendum, sincero animo accédât, suiimquc judicium subinittat hominum se doctiorum et [»eritioram judiciis. Fatcor^ fratres charissirai, bas esse voces hominum simpliciorum , et quorum in^^enia natura hebetiora sunt : quos qui detorquent et abstiahunt à Tia recta, majus illi multo in se peccatum habent ; nam peritis quidem et callidis , oratio ista non convenit. Sed ut nunc temporis causa conGtear, omnibus ista et doctis et indoclis incerta esse (quod tamen est secus ; habet enim catholica Ecclesia certam re(ju1am, qua a veris falsa discernât). Verùm esto, coDcedamus dubia esse : non-ne quoniam de periculo nostrae salutis a(jitur, quoniam animas nostras, hoc est , nosmctipsos plurimi facimus : nec nunc in discrimen aut fortunarum aut valctudinis, aut etiam corporis et roortalis hujus vita: venimus (quorum omnium jncturam viri fortes pro Ctiristo et pro sua anima constantcr saepè pertuleruiit) sed de nobis id deccrnitur, utrùm sempiternè miserrimi, an beatissimi simus viefuri, rircumspicere, considcrare , perpendere dilijrenter nos oportet , ut eo nos constiluamus in loco (de re loquor veluli dubia, quae tamen non est) ut ubi, inquam, consistamus , ubi minus multè nobis timoris atque periculi , longèque phis spei et alacritalis ostendilur ? Nemo hoc, credo, negaturus mihi est, quiri in n> anripiti et dubia (in qun pra'sertim sunmia a^ritur vitae et salutis nostrae) id poliùs capprH cl soqiii consilii deboamus, quod ratio nobis suaserit, quàm quod fortuila obtiiK'rit IcinoriUis. Videamiis igilur utra in parte, et in utra secta majus sil, a ])('() l(>n;;iiis nos reniovondi, et ad perpetuum exitiuni propius nos admovcndi ptTJculum. Quain rom lia agam et proponam , quasi habeam tos adhuc deliboraiitcs, nccduni animi cortos : quorum potiùs aut voluntatibus obsequi , aut consiliis crodort; dcbealis, Disct^ptatio est, ulrum vostraî salutis roa(jis e^^pediat , graliusquc Doo vos facluros oxistimelis : si ca credideritis, eritisque sequuti, quae Ecclesia Calholica cunctum per orbem tcrrarum annos jam mille et quingentos ampliùs, aut (si claram certîimque rerum gcslarum mcmoriam et notitiam quaerimus) annus jamampliiis mille et treccntos , magno consensu comprobat ; an hsec quœ vafri homines , atque , ut sibi ipsi videntur, acuti, adversns tôt seculomm usum et contra. perpctuum Ecclesix auctoritatem, bis annis quinque et viginti innovavorunt : qui ccrtè ipsi Calholica non sunt Ecclesia. Est enim CathoHca Ecclesia (ut breviter definianius) quœ in omiii anteacto et hodienio tempore , omni in rt*(jiofic tcrrarum, in Chrislo una et consentiens, uno Christi Spiritu ubique et sempcr, directa est , in qua nuUum potest dissidium existere ; omnis enim ea inter se connexa et conspirans est : qu6d «i quid accidat disseasioiiis et

ssidii , magnum quidem corpus Ecclesiœ idem permanet , fit autem apottuma , quo comipta aliqua caro, ab animante corpus cunctum spiritu divulsa secemitur, DOC de substantia uUerius corporis Ecclesiastici est. Non ego hic deveniam ad singulas rerum disputationes : neque aures vestras copia verbonim atqiie argumentorum onerabo. Tacebitur à me nunc de Eucharistia, in qua nos yerissimum Christi corpus adoramus Isti sanè parum gnari qucmadmodum in iinoquoque génère doctrinae adhibere argumenta et rationes oporteat , ex alienis et longé diversis dialecticae inanisque philosophias rationibus, Dominum ipsum universi, et divinam in eo spiritualemque potentiam (qnae prorsus libéra et infinita est) in angulos corporeœ naturae, quœ suis cancellis circumscripta est, conantur includere. Non loquar de coofessîone ad sacerdotem peccatorum, in qua, qiiod maximum est nostrae salutis fundamcntum, vera Cbristiana humilitas, et à Scnptura démonstrata et ab Ecclesia pra^epta ac constituta est. Quam isti humilalem, et per calnminias cludere, et per arrogantiam abjicere studuerunt. Silebo du precibus, aut sanclorum pro nobis apud Deum, aut nostris, pro mortuis ; quas iidcm isti cùm aspernantur et irrident , easque nullius penitus esse momenti dicunl. Quid tandem sibi volunt ? Num nam animas arbitrantur unà cimn corporibus suit interire ? Et nimirum id videntur innuere, quod agunt etiam manifcstîus , cùm libârtatem sibi vitx ab omnibus ecclesiasticis solulam legibus, et licent'am cupiditatnm comparare adnituntur. Si enim mortalis anima sit, edamus ef bibamus , inquit Apostolus, paulô post enim moriemur , sin autem sit immortalis (ut ccrté est) undè, quaeao, tantum et tam repente factum est corporis morte dissidium , ut et TÎvenlium et morluorum animoï inter se nihil congruant ; nihil communicant ; omnis sint cognationis nobiscum, et communis bumanae societatis oblita^ ? Cùm prsesertim charitas , qus pra^cipuum Spirilus Sancti in christiano génère est donum, quœ nunquam non benigna, nunquam non fructuosa est, et in eo in quo inest, nunquam inutUiter consistit, saWa semper et efficax, in utraque vita permaneat. Sed ut relinquam controvcrsias , easque ad sua tempora rescrrem , ézcutiamus id quod prius est propositum ; ut rideatur et quaeratur, quid nobis magis conducat, factuque rectius sit , quid ad gratiam summi Dei obtinendam magis sit accommodatum, sentire-no cum universa Ecclesia, ejusque decretis et Jegibus et sacramcntis cum ûde obtemperare, an assentiri ]!:on:!nibu8 dissidia et res novas quœrentibus ? Hic locus est , charissimi l'ratres , boc illud est bivium quod diversa duo in itinera sciiiditur : quorum iter alterum ad vitam , aiterum ad perpetuam mortem nos dcducat. In hoc discrimine et delcctu, agilur salus animae cuique sus, aguntur pignora futur» vit» : utrum videlicct nos œtern» fclicitatis , an miseri» infînitœ simus futuri compotes. Quid ergo dicemus ? Fiugamus hic duos , qui ex utroque génère , hoc est, utroquc ex itinere, ante illud tcrribile Summi Judicis tribunal sint constituti : quorum causa c«gnoscatur et cxpendatur, qu6 Tel danmatoria in cos sententia, vel salutaris jure ferri posait. Interrogabuntur fuerint-ne christiani ? Fuisse se ambo dicent. Recté-ne crediderint in Chris-

tom ? Utrique pariter respondebunt : Nae. Quid autem crediderint , aul quo modo crediderint* cùm explorabuntur (nam hsec de fide recta cognitio , ilUm quae est de vita et inoribus antecedit) cum i{ptur ab eis exigetur rectx fidei coofessio , dicet ille qiiideni qui in Catholicir Eccicsiae grcmio et disciplina fuerit educatus : Ego cùm înstitus csscni à parenlibus mcis, qui et ipsi à patribus suis et avis acceperant, ut cunctis in rébus Calbolicac Ecclesio? essem obsequens, ejusque leges, et monila, et décréta, tanquam à te ipso. Domine Deus, lata observarem et colerem ; cùm* que omnes eos ferè , qui in cbristiano nomine censerentur, quique el nobîscam , et anlè nos , lonçè et latè per orbcm terrarum tua signa essent secuti , in eadem sententia esse et fuisse animadvcrtcrem , ut cuncti matrem fidei sua? banc ipsam Ecclesiam ap.noscerent et venerarenUir « et ab ejus pra?ceptis constitutisque discedcre sacrilegii ir;star putarcnt ; in hac eadem tidc, quam catbolica servat docctque Ecclesia. probarc tibi me studui. Etquanquam vénérant homincs hotï , Scripturas multum in orc et manibus habentcs, qui nova quxdam commovere , ▼etera labefactare , Ecclesiam redar^juere , obedientiam quam illi nos omnes prsebebamus , eripere nobis et cxtorquere conarentur « in eo tamen constanter manere volui , quod à patribus mcis, et à communi sanctissimorum doctissimorumque patrum consensii , jnm indè antiquitus in Ecclesia fuisset et observalum et trnditum ; et si mullorum quidcm j)rœsidum hominumque ecclesiasticorum , pracsentes mores csscnt ii , qui mihi stomachum movere possent , quibus tamen non sum à sententia dcductus. Ita enim conslitui eorum prax^eptis , quac certè sancta eranl, oblemperare me debcre (sicutitu, Deus , in tuo Evangelio praeceperas) vitaî autem et çestorum teunum judicem esse oportere. Praescrtira cùm ego quoquc, bis toi peceatis , quo; in hac mea fronte en tibi manifesta sunt , commaculatus alqiic infcclus, aliorum dignus jiidox esse non possem. Pro quibus nunc adslo antc; triluinal tuuni , non sevcritatoin liiam, clcmenlissime Dons , sed misericordiani potiùs et placal)ilitatem implorans. Dixerit hoc modo iste causam suam. Citabitiir aller, comparebil. îniporabilur illi ut dicat. Hune habebit exorsum or.'itionis su;c (linjalur cnliu tic illis unus esse qui sunt aul fuerunl dissensionum aurtoros ; iiioliùs enim rrcdn ttitabitur iste cnusaîu suam, qui se doctorcm ca*leri« ad dc(iclentlum ab Ecclesia fuerit professus). Mihi, iuquiet , ô summe Deos , intuenti mores hominuni occlesiaslicornm ubiquè ferè corruptos , et sacerdotes nihilominùs rclijjionis pralia , in honore omnibus esse cernenti , opesque illorum iniqno aninir) fcrenti, ju^la (ut pulu; iracndia auimuin inflammaYil , i... ...c tiiis

advcrsarium constiluerem ; cùmque res[)icei"eni me ipsum, qui tôt annos opcram literis et thcoloffiiu dedisscm, non tamen habere euui in Ecclesia locum , quem labores niei meriti essent, niultos autem indi^jnos ad honores et sacerdotia extolli perspicereni, ad eos (falcor) insectandos mo contuli, quos tibi quoque ipsi minime j)lacere et salisfacere sum ralus. El quoniam eorum poientiam revellere non poteram, nisi obterrerem priùs lepies ab Ecclesia latas, populi ma{]nam partem induxi, ut ea Ecclesia» jura contenmeret, qufR diu antè rata inviolataquc fuissent

Qa» si in conciliis unirerstlibus fuissent décréta : oonciliorum auctoritati non concedendum esse dixi. Si instituta à priscis patribus et doctoribus , veteres patres ut imperitos, et bonsc expertes intelligentœi sum criminatus. Si per Romanos Pontifices, eos sibi astruxissc tyrannidem, et falso nomine vicarios se Christi dicere alBrmavi : omnibus denique modis contendi, ut boc tyrannicum EcclesisB jugum, qusB cit>08 interdum prohibet , quœ dies servat, quœ confiteri nos tuU peccata nostra sacerdotibus ; quae vota implcri jubet, quae homines in te, Cbriste , liberos tôt servitutis vinculis alli(;at , à nobis cuncti qui te colimus , excuteremns , solamque fidem in te , non etiam bona opéra, quae maxime extolluntur et praedicantur in Ecclesia, justitiam nobis et salutem patere conCideremus . Cùm tu prœsorlim pœnam pro nobis pcpendisses tuoque sancto sanguine cunctorum delictu et scclcra delevissos ; ut nos hac una tide in le freti, libcrius deindè ûQcre quaMîunque nobis libuisset, possemus. Scripturas ctium inj^eniosius sum pcrscrutatus quùm velorcs illi ; ac tum quidem maxime, cùm ab'quid qua^rebam in eis , quod contra istos detorquere posscm , qua etiam doclrinoi et ingcnii opinione , apud populos famam et existimationem nactus, totam quidem Ecclesiœ auctoritatem CTertere non potui ; magnarum tamcn sedilionum in ca et scissionum fui auctor. Haec ubi iste dixcrit« et vcrè dixerit (ncque enim mentiendi apud illum Coelestem Judicem est locus), tamelsi multa idem de ambitionc sua, de avaricia, do studio popularis gloria) , de fraudibus et maliciis intoslinis , quœ intus ipse agnoscat, in sese retinuerit , qua; tamcn illi, prima ipsa in fronte apparcbunt inscripta. Quod tandem, 6 Gcbencnses, fralres mei, quos ego in Chrislo, et in Christi Ecclesia unanimes mccuin baberc oplo , non solum de bis, sed comitibus assectatoribusque corum , judicium fore existimatis ? Nonne hic certè qui catholicam Ecclesiam fuerit secutus, nuUum suum erratum in hac re aflcrrel ? Primùm , quia non errât, neque adcô crrare potest Ecclesia, cujus illa publica et univei salia décréta atque concilia, Spiritus Sanctus assidue gubcrnat. Deindè etiam si crrasset ea, aut erraret (quod tamcn credilu et memoratu est nefas), nullus huic quidem suus exprobaretur crror , qui sincero animo , et propter Deum humili , majorum fidem suonim et auctoritatom esset persccu(us. At iste altcr suo innitens capite, neminem habens vcterum sanctorum Patrum, ac ne generalium quidem ex omnibus episcopis convcntuum , quem honore di^jiiiuiii pulcl, cui inducat animum cedcre et obtemperare , omnia sibi arroçans, ad obtretandum magis , quàm ad discendum, docendumque paratus ; ciun à communi Ecclesia dcsciscit , quem respicit portum furtunarum suarum ? quo propugnaculo confidit ? quibus apud Deum advocatis frelus est ? ut non graviter dubeat mctucre ejectum se iri in tenebrns exteriorcs , ubi erit fletus et stridor dentium , hoc est, ubi miserias tuas perpétué deOeturus, et contra semetipsum dentibus increpitiirus sit ; quôd cùm posset, si id sluduissct , illam acerbissimam vitare calamitatem, id facere neglexisset. Quàm porrô inl'austi et incommodi comités traducendae yiisd sint mœror et furor, unus per sese quisque satis potest inlelligere ; pnescrtim cùm

illius modi mali atque dtmni noUni fatunis anqaain fiaU dt , nuUa datermiailio, nanquam ibi plorare , nonqnim desinatur iratci

Atqni si reliqua istoram omni« aliqao tamen pacto perferri et tolenri ponant» hoc quemadmodara ferreretur (in quo mihi videtur ne ad ignoBoeodom quidem illii , locum ulluiii veniœ et miierioordûb apud Deum dariposse) quôd aponaam hi Christi unicam discerpere sunt conaU , qaèd tunicam illam Domini , quam prophani mnites dWidere noiuerant; itti ausi sunt, non diridere aolùm , aed lacerare ? Quot enim jara, iitls initiam facientibus , lectœ Ecdeaiam dUciderant , neqac cum istis congruentes, et ipas inter le discordes ? quod roanifestiim one falsitatis indioium , omnis doctrina confirmât. Veritas enim unica semper eat , Tarla autem et molli formis est falsitas , et simplei quod rectum est, molUfidnm quoi obliquum. Sed hujusmodi sciseionem, faujusmodi sancUe Eoclesis dilaniationem, potest-ne quisquam Christom agooscens et conûlens , et cujua aliquando menti atque cordi Spirilus Sanctus illuxerit, non intelligere, Satan», et non Dei propriam operationem esse ? Quid imperat nobis Deus ? quid prascipit Chriatus ? Nempe ut unum omnes in ipso simus. Qu6 datum est nobis ô Cœlo atque Deo illud singularc et pnecellcns charitatis donum , quod Cbristiano donlaxat f.enori , non caeteris gentibus divinitus infunum est ? Nonne ut omnes uno corde et ore Dominum confiteamur ? An arbitrantur isli chrislianam religionem al^ud omnino esae , quàm pacem cum Deo , et cum proximo concordiam ? Videamos quid ipsemet loquatur in Joannc Dominus, Patrem suum prodiscipulîs deprecana. « Pat^raancte, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi , ut sint unum sicut et nos. Non pro his autem rogo solùm, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me , nt omnes unum sint, sicut tu. Pater, in me et ego in te» ut et ipei in nobis unum sint , ut credal mundus , qu6d tu me misisti ; cl ego gloriam, quam dedisti mihi, dedi eis, ut sint unum, sicut et nos unum sumus, ego in eis et tu in me, ut sint perfecli in unum. ■ Yidctis, fratres charissimi, clin clara Evangelii luce diacemitis, quid sit rerè esse chrislianum, cùm fides in Dcum nostra, cùm Dei omnis gloria, quae el ipsius apud nos , et nostra apud eum esse possil , in hac sola inter nos unitate consistât ; cùm hoc unum requirat et poelulet à Patrc de nolûs Chrtstos , isque suos in hoc labores , suas aerumnas , suam susoeptam pro nobis humani corporis fragililatem , suam crucem, suam mortem, sic fructum allaturam sibi putet , et ad gloriam patris , quam maxime expetebat, et ad salutem nostram, pro qua eratmorilurus : si nos internos, et in ipso fuerimus unum.

Atqui hoc semper laborat, hoc adnilitur Ecclesia Catholica, ut sit consensio nobis, et in eodem spiritu unitas ; quosque homines aut spatia disjungunt terrarum, aut intervalla temponim, qu6d coire in unum corpus non possunt, eos unas tamen spirilus, qui ubique idem semper est , el foveat el regat. Cui quidem Ecclesiae Catholioc et Spirilui Sancto hi se advcrsarios è regione profitentur , qui unitatem frangere, qui varios spirilus immitere, qui consensionem solvere , qui tollere concordiam de Christiana religione cooantur, tanta cnpiditate , tanto

ET DES RÉFORMATEURS 1>E iïSNÈYB 585

stadio, tôt inachinationibus et artibus, ut eorum solicitudinem et anxietatem nulla satis digne exprimere oratio posait. In quos ego quidam id non imprecabor , ut diiperdat Dominus unÎTeraa labia dolosa, et linguam magniloquam ; neque itena , ut addat iniqtiilatem super eorum iniquitatcm ; sed ut conrertat eos , et ad spirium bonum deducat, Dominum Deummeum aupplex rogabo, sicutirogo.

Yosque et oro et hortor , fratres mei Gebenenses , ut , discussis aliquando ab oculis mentis Testr» erroris nebulis, et patefacta luce, ad cœluro illud oculoi attollenles , quod perpetuam patriam vestram , si in uuiUite Ecclesiae manserilis , proposuit vobis Deus ; redire in conoordiam nobiscum, et fidèle obsequium praestare malri nostrae Ecclesiae , colerequo Deum in uno nobiscum spiritu jamTcIilis. Nec si mores nosiri vobis fortassè displicent , si quorumdam culpa, splendor ille Ecclesiae, qui perpeluus et incontaminalus esse debuit, aliquando sit obtusior, ▼estros id aniraos moveat, aut in diversam et contrariam trahat parlem. Odisse forsitan personas nostras potestis ( si id ab Evangelio conceditur ) doctrinam certè et fidem habere odio ' non debetis , scriptum est eoim : c Quae dicunt fadte.» Heque verè nos aliud dicimus , quàm qu6d nostram vestras salutis cupiditatem vobis indicamus. Quae si à vobis, Gebennenses charissimi, in bonam partem fuerit accepta ; si me amantissimum vestri gratis animis audieritis, non pœnitebit vos profectô , et apud Deum récupérât» prislinae gratiae ve^trae , et apud bomines laudis. Ego quœ meae partes sunt, et quod benevolentia erga vos mea mihi praescribit, assiduus ero ad Deum pro vobis deprecator, meo quidem ipae indignus viUo, sed forsitan charitas efQciet me dignum.

Turo autem quidquid valeo, possumque, elsi id quoque parvum admodum est , tedsi qnidest in me ingenii, consilii, autoritatis, diligentiae, id ita vobis totum, et ▼estris opportunitatibus defero ; ut pro magno meo commodo habiturus siro , si Yot aliquod ex me commodum fruclumque meae operœ, et laboris, et in divinis rébus, et in bumanis percipere polueritis. Extremuro est, ut vos orem , ut eum irantium quem ad vos cum bis literis misi, ea comitate ac benignitate acdpiatis quam et bumanitas vestra , et jus gentium , et in primis Cbristiana mansuetudo postulât et requirit : quod vobis faonestum , mihi autem vehementer futurum est gratnm. Deus vos dirigat, et propitius tueatur, fratres charissimi* — Carpent* XV cal«iid. aprilis, MDXXXIX.