MÉMOIRE DU VICE-PROVINCIAL. S

Memoriale ad Sanetissimum Domtnvm nosfrum papam Clementetn oetavum a Vicéprovindali Socieiaiis Jesu ex Japonia (1).

(Sine millesimo (2); à tergo : 2* via.)

Beatissime Pater,

Brevî, quoad fieri poterit^ enarratione, ac sîcut res habet sjncere proponam Vesir» Sanciitati afflictum hujus Japonicae Ecclesiae statum, imminensque ei periculum : ad hoc enim îpsa me cogît conscieniia, quemadmodum etiam dix! in iis literis, quas modo ad Yesfram BeatituJinem mitto; neque enim dubito quin re cognita pro paterna sua benigniiate eximiaque clementia opportunum adhibeat rébus in détériora labentibus reniedium.

Habet igitur Societas Jesu in Japonia duo coUegia : probationis autem, in qua novilii exercentur, domuni unam : babet etiam seminarîa duo, alterum altero majus. Habet prseterea residentias, in quibus nostri commorantur, viginti et unam, easque intra ditiones multorum principum constitutas. Praeter ecclesias praediclis collegiis, et residentiis adjunctas, habet etiam alias numéro plus quam centUm et quinquaginta nostrorum curse commissas. Socîetatis vero Religiosi, qui modo in Japonia commorantur, sunt universi centum et viginti. Seminariorum autem alumni, et istis sirniles alii, quos dogicosappollamus, omnino ducenti etsexaginta numerantur : hujusmodi dogici non sohim in sacramentis adminislrandis« facieiidis missamm sacrificiis^ exequiis rite solvcndis, omniqné divino cultu exercendo, sed etiam in explicandis cateciiismis, concionibusque habehdis, sacerdotibus in christianorum cultura sunt omnino necessarii. Prseler hos omnes hactenus enumeratos^alit etiam societas alios eentum et sexaginta homines, laicos quidem, sed diyino servitio addictos : ii morantur in ecclesiis, in quibus Patrea residere non: soient, eas custodiunt, et munde servant, christian«t.

(i) Archives du Gésu.

(2) Ce document doit être de 1604 , étant écnt quatre ans après Texil des 600 Firandais.

M ANIŒXB aw >

doctrinae rudimenta pueros docent, segrotos invisunt, pra eorum confessionibus audiendis Patribus nuntios mittunt, morientibus assistunt, vita functos sepulturs^ tradunt, atque alia hujusmodi munera obeunt. Quod si prsedictis omnibus personis adnumerentur fftnmlivécfputati ipsorum servitiiâ^fiet ex omnibus nilmerus Bonft^^ gentorutn fere iîominuai quibus fiocieias viotuoii praBbet et vestirtum^ caeteraque humanse vitae necessaria. Hoc totum ita se habere, manifeste patet ex scripti&publiôô testitiionio confirmatis, q\m anno superiori Romam defereuda accepit societatis Procurator ex Japonia illo discedens.

Habet praeterea bsec Vice-Provincia in Macaênsi civitate^ quas ad oraflajQQaritimamâiaiei fiegni site est^ alitidioolleg^ioivlA quoliabijbauii^ui&quaginla fere ex nosiris^ plures iniwdum) iaterdumfbi» aIiquanto.patteiore£i{ esique eoUegium istud quoddaitt:V€tati.fieminatium ffîissloâujQà Sinidatque JapoBÔci re^i» : : i t r-,

. Nan'desuiilautem soeietàti nosirae in Jàponia divensad ali» mid^ toraia suuiptuiim eausao ) nam cif èa noslros^ qui ex lUdia^Hispania^ Eusitaniaque hue ad nos mittuntur^ multuin peeuniaeLcensioafil neoesâe est : etsi enim Catholicus Res discedèntibus el Lûslta* nia in Indiambonam satis eleenao&yi^m pfaebeàt^ et inde uisque ad Sinarcua i^egnum subsidiuih aliquidd tribuere noaide6iifat;.fnda tftmen kl totum satis est^ eo quod majoran pecuni» isiiiinmaflft i»f ^ âuiÉiere cogat tam ingéns totius Oceani navigation neanôn ex iti^^ Hi9paniac[ue i&lM nestrorom ad ipsam Liisi|luiiam<^kNftgo Hinem prc^éctia: i r , ■

A4 hœc accedit quod GhristiàiKH*atn ecâesias omnes in : Ja^MNoia prôpriis ferme BumptiiMts œdifieat QOsiFàSooietàs, ecectaaque^oiim» satva sapelleetiii inatr uii^ et mandas ttecenter- senratv ^hristiaiii celle non desunt t»ro tiribus libenterauxilîumrferre^ ëedipsaràB pio dôsiderio Tires minime fèspondent, partoque- adjumentèassè possuBt) propter causas paulô post exponeùdasi Qmre/iaUim ferme pondus âvmptuum^ et ourairum in Societatéài inôuitibBl ne^^

In eteetaosynts etiam faeiendis bonam pecunisà sufmDdmeogitne Soeieths eik)g^re; eo qtiod J^poàiorum magna sit admodum ]mi#* pi^tafr {«rbptéP iyrannidem duorum pnoeipuiny qui agros oalnes^ eorumque redditus quasi antique jure, vel antiqua potius incuria soli possident, solique divitiis abundant, subditis omnibus in^egestate> viTere.eampulsifié iQuamcArem, âaapisskne contiogit^ Paires vocatos ad aegrorum confessiones audiendas^ illorum graTiasimaa

MÉMOIRE W YIOB^WOVINGIAL. M

AMtMsiates^extrdniftBqMiaierdiini diàmêAverieite^ haut non po»« sînt noBl fi»r]^ inf^m miserâ^ quamvis idcirco detrâhendum sibi ai de proprio cibo, atque iadumenio. £t certe 4um Japoitii pneter àostr» Soeiétatis religiosos non babeant aliea morum et doetrincei magistral, sagire pot^unt eos, qui aliquid virium babent, ad «lee-^ moâfiiaa induœce; 3fûsî ipsi exemplo procédant ^

Neoésae «gietiamiiapenumerosublevare indigentiam multorum obristianorâm^ qui exulea effecti, et bonis omnibuâ expoliati^ mt» seram vitam Viyunt) contingit enimillis fréquenter istius modi oalamitas eb assiduam regnorum istorum ad novos dominos devo^ lutiônem> belkurumque perturbationem^ Ëvenit autem fréquenter^ inter Ik» reperiri multos nôbilitate praestantes^ qui cum prosperis rébus uterentur, suis nosiaoultatibus utcumque adjùvàbant; istis ad pauperiem postea inopiamqué redaetis^ nequaquam possumus opem denegare. Yerum hœo pietatis^ et misericordi» opéra, etm sunt ienuitati nostr» difiioilia^ prosunt tamen Tehementer non solum Christianis, sed etiùn gentilibus; sunt enûn illis quasi qu«<* dameoncioad fidem, pîetatemque summopere impellensé Hoc autem cbristian» benignitatis offieio maxime opus est erga illos^ qui propter fidem in eiiiium sunt ejeoti^ aut sponte sua ob eandeni' causam exiilant; queinadmodum aocidit ante annos quatuor, cum ex urbe Firandend Nangasaquium sexcenti, et eo amplius Christ tiani simul se contulômnt^ ne, sicut jubebantur ab etbnioo domino Stto, Ghristianam fidem abnegarenti lis omnibus necesse nobis fuit Viotul neeessaria diu suppeditare^ donec paulatim bue atque iUttô dispersi, subsidiumvit» ipsi sibicompararent. Reliqo» tamen adbuc suni ex prœcipuis familiis quinqtie^ quarum potissima vitss sustentand» ratio ex eleemosjnisSooietatis.pendety eoquod nuK lum adbuc opportunum remedium diunde se illis osteildat. Nos cum bos omnes^ si Firandi remsmerent, in fide periclitari cerneremus^ eos^ ut inde Jiangasaquiùm migrarent, hortati sumUs; ideck]ue subsidium illis prœstare, sieuti feoimus^ tenebamur.

Praeter bos universos sumptus^ aiios non levés facit bic nostràf Societas in tribuéndis sœpenuniero Inuneribus ; positum est «nlm i4 more apiul Japonios branes^ ut nullus alium, «i tamen alicujus iBihorîtatis sU, ^unere vacuus invisat; ila ut ipsi quoqUe patres, et Alii id offlcii gëûus sibi invicem persDivaht» si modo in Sejuncta domo oommorentur. CompôUimur ergo bac dura totius régni eonsuetudine omnera dare ipsi impriodls totius Japoni» Dotninô, èjusque prëBcîpuis ministris; ethniois deindô principibus non

paucis, quorum benevolentia pernecessaria nobis est; \;M qaod apud ipsos habeat nostra Societas domicilia; vei quod im ipsorum terris habitent Christiam*, ad quos colendos pergere opportunis temporibiis necesseest; vel quodetiam apud Régem, aliosqueregni proceres eorum patrocinio magnopere indigeamus. Quod si statutis temporibus juxta moremgentis muneranonmittunlur,benevoleno tiastatim amittitur, iiuntque ex amicisinimiei,nonabsqueinsigni christianitatis detrimento, ut jam experimento comperimus. Gum ergo nolint favere nobis, aut etiam non adversari hujus modi gentiies principes, nisi ipsis dona offeramus, plane cogimur eorum amicitiam et patrocinium muneribus comparare, ne alioqui viam nobis ad suam gratiam, fidei propagationem, animarumque auxi* lium intercludant. Neque enim alia ralione adduci se patiunturad perferendos et tiiendos nos homines externos, quos contra suas sectas, earumque palronos conari semper^ et dimicare vident.

Cum igitur haec omnia ita se habeant, sicuti hactenus dictum est, salis manifeste patet quam exigui sint redditus nostri ad tôt, tamque diversos sumptus faciendos : nihii enim aliud babemus praeterquam cleemosynam illam, quam V« S»» quolannis jubet dari a collectore Hispaniae; nec non duo millia, et quingenta fore aureorum ; horum partem unam per Lusilanise regesolim destinatam^ cathoiicus modo Rex pro sua pielate^ et liberalilate persolvi etiam imperat; major enim istius porlio preebctur ad tempus, et libitum Régis ipsius, nulloque perpetuo jure nilitur; partem vero alteram coliigimus nos ex aliquot praediis in orientait India per eleemosynas piorum vivorum coemptis. Veruntamen hœc universa pecunia tam ex Pontificia, quam ex Regia libcraiitate, necnon ex prœdiclis praediis conHatu, valde admodum diminuta pen'enit hue ad nos; i(>que tum propter alias causas, tum propter expensas, quaî necessario fiunt circa eos, qui hue ex Ëuropa, atque ex India^ longissima ulique navigatione, mittuntur; et quamvis intégra perveniret ista pecunia, multum tamenadhuc deesset ad ea quaB nobis sic necessaria sunt.

Habebat superioribus annis baec Japonica Vice-Provincia bonam quandam pecuniaesummamexeleemosynis piorum hominum collectam, et decenter onmino per externos negociatores expositam ei negotiationi, quam Lusitani ex portu Sinico Macaensi hue navigantes exercere consueverunt cum Japoniis, semel singuiis^ vei alternis plerumque annis. Magno erat hic nobis adjumento istiusmodi negotiatio, hinc enim suppeditabatur quicquid deerat ad

MÉMOIRE DU VIGE-PROVINGIAL. 57

fnnttptw annnos/ ioxpetisarsque totius Vice-Provinciœ faciendas. YerantatiieB hsec pecuniarum summa coipit paulatim imminuî, et in annos singulos magis magisque angustior fleri : idque variis decausts; nam collectores eorum^ qui Vesftrse BeatitudinI praecessere, Pontificum^ et qui superiorrbus annis huic muoeri prseerant, eonsuetam eleemosynam per plures annos ex Hispania mittere desierunt; ideoque necesse fuit pro sumptibus necessariis detrahere de cumitlo ipso, et insumere paulatim deputatam lucre pecuniam. Naufragia quoque nonnulla contigere, quibus adhuc tenuior effeeta est; donec tandem tota prorsus interiit anno supe» riori^ quando a prœdonibus Lusitanorum navis in ipsa Sinica ora^ portuque Macaensi capta est. Gum enim ex eo portu jamjam solutura esset in Japoniam, mercatoresque , et navis praefectus valefaceret amicis, ac propinquis, ut slalim pergerent ad littus; repente prseier omnem opinionem Olandensium pyratarum naves duae ad pugnam paratissimae» cum terlio quodam navigio bellicis item tormentis instructo, ad eam advoinrunt; propugnatoribusque vacuam, mercibus autem onustissimani facili negotio in suam potestatem adduxerunt. Hoc igitur calamiloso eventu funditus interiit quidquid adhuc pecuniae nobis residuum erat, ita ut nihil omnino remanserit in portu Sinico, quod hoc anno bucmitti nobis posait : ad hœc magna formido relicta, utrumne ex Lusilania in Indiam, et inde ad Sinas Lusitanse naves venlurae sint, subsidiumque aliquod nobis inde hue allaturse; eo quod pyratae bellicis navigiis multis ilia procul posita, et haec quoque ludica maria universa ad prsedandum excurrant : ex quo fit, ut hoc anno etiam de adventu Sinicse naxis in Japoniam dubilare cogamur.

Christian! nobis semper eleemosynas prsehere studuerunt^ exiguas tamen pro suarum lenuilate virium : dabunt autem longe majores profecto, posteaquam propagari latius fides, corroborarique in bac gente potuerit : nec dubia hujus rei^ sed certa spes videtur. Yidemus enim ab infidelibus ipsis ethnicos sacerdotes eleemosynis, nec non etiam magnis interdum prœdiis attributis, sastentari. Visuntur adhuc ingenlia templa idolorum^ maximis quondam Principum sumptibus exœdificata, dum idololatrise cul- Ui8 magis quam modo vigeret : ex quo enim Evangelium hic promulgari cœptum est, cum assidue contra idola, contra sectasJaponicas, atque dolos impiorum ministrorum conciones habeantur, ipsi etiam gentiles, qui ad fidem converti nolunt^ auditis rébus nostris^ multum remittant de devotione idolorum, et minori in

98 ANNEXBSi

honore atquô exktidiatidne habent illorum sftcerd^les : md^fil^ ut multo oiinus iiberalei^ er^o illos exista&t» Nos autemrcum non^ dum potuerimus muUos ex Priaeipibus , unique, dynastis ad fidem adducere, cumiiiié reliqua multitude quorum domiaoruio tyrannide oppressa, vix qaidqaam viriuiû habeat; parum haaienus emolumenti ex Ghristiafiorum faeultatibus capere potuimiisi tenues ^im admodum sunt ipsorum eleemosyn», et exigui m^ menti ad indigeiatialn aostram sublevandam :r at ubi {NrÎBQÎpM ipsi ad fid^m conyersi fuermi^ facili negotio oomia abiu^deai^ peditabuat^ -. . r

Neoessé fuit prastérea ioûtari nés droa Japonios exemplpoi' tDii Pauli ita scHbentis ad Gorinthios : « Gratis Evangelium Dei.^yangftf liaa'ritobis, alias ecolesias axpoliaQs> aocipiens stipeiidiuiaad«»« nistmum vestrum i et eiim essemapud yos, et egerem» auUi<2in6<' rosufi fui : nam quod mihi deeràt suppleverunt fratres^ qiù venerunt aMacedonià.» Quemadmodum ergo Apostoliis Evangeliiua GoriiH tUis prasdicansy ne gravis iliis fièrent^ Voluit vitam sustentara fst eleemosynas acceptas ab antiquioribus Gbristianis (quem morem aliis quoque provinciis evangelizando servasse ipsum alioaqua Apostolos probabilis ratio suàdere potest)) ita et nos hoc exeinpio edoGti onm gentilibus, et Ghristianis oaute agimus. Nam ad ûdeat nupei* Gonversos> neodum ad res divines admodum aHéotos^ soiîdo^. que cibo capessendo imbecilles^ non solum non hortamur ad eleenioâyBas nobis praebendasj verum etiam multa beûevoientin^ et ameris signa ilIis ultro prsebentes^ nitimur eoB familiare»^ et d€«nesticos efficere^ quo oelerius in fide et devotione proficîi^; et ideo ad illos aUiciendos de nostro aliquid impendimoë : bujai«* modi enim ofSciis attrabendi sunt pro bono cmimamm sttaniïn. Gum fixis autem in fide et devotione^ magna utimur moderatione; nondum enim illôrum antiqua^ et inveterata fides dst^ iimendum^» que adhuc né eleemosynas :gi}a;vate facientes^ paulatim^sè nostm consuetudini subtrahant, et tepesûant , gëntilesque i^ropterea conoiohibus àudiendis minus animum accommodent, iéripidantei se^ si christiani fiaàt^ ad eleemosynas faôlendas solKcitatum iri^ HfiBc autem datttio, qua nèqtie a gentilibus qnidquani petimosi neque a chvistianis i^oentibus in fide ac devotione |ab piliîs atttdttl firmidribus^ et antiquioribus cirennipecte ac nloderate subsiditani aliqnod rogamus^ adversantiwn obstruit ora ' gentiHum^i manmo vero servîdntiumJdolis^ JapoDicasqtaA iectaa tuentium miniatfof ruin; vident enim hîriob non res tèrtènàs^ sedanimai^tim sabalaift

MÉMOIRE DU Viae-HIOVINGIAL. S&

qmeip^; longe iécwmtqttèilU fadttnt^i«{bi tifbil àliud èlsUii^^èëi^ umMÉi ^af& ipsôfUtttiMMrk' àvlde c»Et)^ûht;Hîdigitùrdë èâbsi» ^fètidiint'ii^tbrigliââiig fsubminidtràri nobil^ {krttlènidt tëmporàlia Mfitt ad titam fiRiètefatandain ùêféëdéaria;

Préàdidliê ètndibàé iaoommodià ëâdenâtini est illiid, qtltid contât é% fâtérïtU AtigU^tbii 1\;unot;âttiiddni, ëtijùâ Uïhilik pôstrèmd éltlH baiO tetdCoticidlt j iaterlfere sitnùl àlîi T^rinblpës vîri, <ttH, âtetiti ântjéà êbbsueyei^ant^ éleemdsyilil^ liôi» àdjdtate, ita Hdiid fiiùltoqtié msigid, idem pirMtài'èiit, d kdbtic âbfcfiites àdessént.

Qu» bum ita Sitit, facile appatiet^ quâttl arigti^itis, qùàtoi^de miâëi^

m Statua rënidl îibStrarùm tempôMitittl; Defëcît péfailûS tôtà

pôCdnid illa, quai tiiïMtatifti llavis benefldîo ex Sihâhim ppt^ttl ta

Jtfp«iniaffl, et bine f\mh^ ad Sinâs delâta, î^er extewoi-ùlh météâ-

M\m Industriam etUblUmetiti tibtl parilm àfferre ébd^uevëHt.

Oâpta âiquidem nâvi ixûUô feii)[)ôriorl iîi porlii Sînico, factura est,

ttt ilibil DobîS ibi tëlinquérèlur, cjtiôd hoc àhnô veùtdrd bâvis hiic

ad nos ddVèbere pbssit; Utrtim atlted àfino prasterltô uâVe^ thdi^

id SinarUirl oîàib Srëriiûtéé e^eut, Hlàe dubids ëréi ipsiâ MàbaèÙ-

sibbs : qad enim flËVigio navini Slblcàtri àd praedotillth itlàbus

deVënissë àccepimus^ eodextl Indicàs ilàves^ étsi jàib tëbi{)us bôti-

iltiëtuttl prœteriëtàt, iidnddiii ad giftâram polrtùffi àpt^ûU^^e ddgnô^

vimus, unde etiam timère côgîrtiur, tie fbtté non idcidëriht Iti

pyratàâ Olatidëses^ bas omnes di*às prsedaiidl studid obetlbtès.

Porh) redditus nostri tenues Sunt, sumptus autem itigeiltes; paHiUl

in sustentandis tôt bbminibus distrlbutis për plures dotnos, DCcu^

patisque in colenda Ghilistianitate; pàrtltu iû daptaudis attithis

gentilium Principutti^ qui nobid non liisi péi" ttititiéfa ad bëïiero^

lentiam suaiù aditum àpeI*l^e voIUUt; partiid tei^o in sedifitlahdi^

ecclesiis^ et iiodtris àd inbabitâtidum ddmîéiliis, àliii^(}Ue su|)ëriui$

enaH^tis impensis. fiaec diUhia sàtis noistram déë1ài*ant iùôtuiatn,

atqUe sollicitudinem : batte tamèti bdc atitiô tolei^àbilioreiil ëffi-

titiilt rei familiaris reliquîse nonUuUà^^ sittlUl etiam aliquof ëléc-

mosynœ peramanter factse a Gbristianis tam inopinata tôtiùs pé-

(Stmiëd iloët^è^ jactùM (jelcculsis; séd et quanta ittaxima pôtûîinus

pâi^cimoâisl eonteuti, dimisimus a bobis itidlttls ëk fàmiliaribu^, et

oôaéti ^mdâ pmtërmittere ëgre^ias, qusà sél^e ôbtùlerUnt, ocba-

sibâës propagkùdœ fldëi apud géntilés. Yèirute tabiëb boe inàë-

qitienti àïind, et csdteHs delùceps bdtt modo bon poterïiâtis hbH

lilcHL aUimafum qtisdi^e, ëed bë pàrtaquidèib tuëM; bîd iâtdé

tidbis qoabtatn dt>uii eàt opis et pfsô^idii afTérâtUi^ : QdO ëéfté

prsesidio rerum temporalium tandiu egebit hsec Japonica «cclesia^ quandiu intra se non habuerit Cbristianos aptimates, et Principes multos opibus abundantes. Hi enim per se, et per suos omnia tune nobis necessaria suppeditabunl, quemadmodum suppeditaat sectarum suarum patronis ethnicis sacerdotibus. Quod ad nos attinet, vitam omnes in prosequendo opère cœpto ponere decreyimus, Domino adjuvante, et quamcumque temporalium rerum inopiamtolerare; quod jam facere cœpimus. Verum tamen cum hase tolerantia neque ad propagandam neque ad conservandam banc ecclesiam suflBciat, non possumus non vehementer angi impendenlium malorum formidine : quse si evenirent, etsi avertenda confidimus^ mira exultatione triumpharent gentiles; maxime vero scelesli sectarum ministri, dicerentqueitaprorsus evenisse queoiadmodum ipsi cogiiabant, aiebantque eventurum : jactant enioa in vulgus homines impii legem christianam humana industria excogitatam esse^ neque solido veritatis fundamento niti, ideoque minime posse iilam progredi, aut perseverare diutius in Japonia. Hœc impia, et falsitatis plenissima illorum verba non mediocri essent lentationi teneris adbuc in fide animis, si res chrisliana laberetur in delerius; périrent paulatim spes, quas nobis jam dudum pra^claras injecit gens Japonica tôt excellentis naturad prsesidiis munita^ tamque de futurse vitœ slalu sollicita.

Quibus prematur angustiis Japonica ecclesia catholico quoque Régi significatur. Cum tamen nuUum vectigal, nuUum tribulum persolvat ei Japonia, nuUumque jus dicat Rex huic genti, sed tantum utatur erga illam solo jure commercii, quo statuit quis* nam ex Lusitanis nobilibus singulis semel annis navem onerariam ex Sinico portu possit hue mi itère : cumque ut antea dictum est, qunndam pecuniœ summam Evangelii minis(ris hactenus numerari jusserit, incertum est omnino utrum afflietis rébus nostris, nobisque maxima rerum temporalium penuria laborantibus velit novum aliquod subsidium afferre, et recenti liberalitate anliquam eleemosynam augere.

His ergo de causis, ipsa me cogente conscientia, hujus ecclesiœ statum salis miserum non potui non palam facere Vestrœ Sanctitati, a qua, secundum Deum, cujus in terris vicem gerit^ tota pendet; cujusque providentia, et benignitate contra omnes difficul* tates prsemunita.proGciet quotidie magis in agnitione, et amore conditoris sui^ ac istius sanctissima apostolicae Sedis reverenlia ; vitam ipsam jam parata profundere, si se occasio oblulerit, pro