Probablement erreur du scribe pour Folke
la vie. Eskevins : Gile de Bodingehem, et Motay et Johan le fils dame Ysabel et David de Cassel et Mars le âls Lowis et Diereman et Symon Canne et Joban Bonenfant et Willaume de Cassel et Johan le fils Mars et Symon de Lokenes et Willaumes Suabble. Ceo est fet en l'an de l'incarnation nostre Seignor mil et deus cens et vinte un, el mois de genvier.
(Original endenté. ArcK mwnicip. de Saint-Omer, GILIII, 2.)
1228-1229. Janvier.
Les maieurs et échevins abandonnent à la table des pauvres de Saint^Omer tous leurs droits sur une maison sise entre l'escoterie et le cloître de Sainte^Aldegonde ; elle servira à cuire les aliments des pauvres des parroisses de Saint-Denis et de Sainte- Aldegonde.
Nos majores et scabini Sancti Audomari, omnibus présentera paginam inspecturis notum fieri volumus, quod nos, decommuni assensu et voluntate, pro salute animarum nostrarum, predecessorum nostrorum et succedentium, concessimus et dedimus in elemosinam mense pauperum, que est in ecclesiabeati Audomari, totum jus quod habebamus in mansura jacente inter Scoteriam sancti Audomari et atrium béate Âldegundis de qua diu extitit contentio inter nos ex una parte et ecclesiam Sancti Audomari ex altéra, ita quod cibaria que debent decoqui ad usus pauperum et distribui pauperibus manentibus in parrochiis Sancte Aldegundis et Sancti Dyonisii ibi decoquantur et distribuantur modo supradicto et etiam quod, in eodem loco, commoditates omniaque' alia bona que pauperibus commode fleri poterunt in perpetuum fiant; nec ad alios usus locus ille poterit de cetero converti. In cujus rei testimonium, presens scriptum sigilli nostri appensione corroboravimus. ActumannoDominiMCCXxvm, mense januario.
(Orig. Àrch. du chap. de Saint-Omer, 11 G 1211.)
1228-1229. Mars.
Le Chapitre abandonne à la table des pauvres tous ses droits sur la même maison.
[Petrus], divina permissione prepositus, Ph. decanus et capitulum ecclesie Sancti Audomari, omnibus présentes litteras
inspecturis, in Domino salutem. Noverit universitas vestra quod noB, de communi assensu et voluntate, pro salute animarum nostrarum et predecessorum nostrorum et succedentium, concessimus et dedimus in elemosinam mense pauperum, que est in ecclesia nostra, totum jus quod habebamus in mansura jacente inter Scoteriam sancti Audomari et atrium béate Aldegundis de qua diu extitit contentio inter nos ex una parte et burgenses de Sancto Audomaro ex altéra ; ita quod cibaria que debent decoqui ad usus pauperum et distribui pauperibus manentibus in parrochiis Sancte Aldegundis et Sancti Dyonisii, ibi decoquantur et distribuantur modo supradicto ; et etiam quod, in eodem loco commoditates omniaque alia bona que pauperibus commode âeri poterunt in perpetuum fiant, nec ad alios usus locus ille poterit de cetero converti. In cujus rei testimonium, presens scriptum sigillorum nostrorum appensione corrobora vimus. Actum anno Domini M** ce** xx° Yiu% mense martio.
(Gop. du xui' s. Arch. mun. de Saint-Omer. Gart. AB XVIli, 15, fol. 23 W)
1229-1230. Mars.
Louis IX confirme les privilèges de la ville de Saint-Omer.
In nomine sancte et individue Trinitatis, amen. Ludovicus Dei gracia rex Francorum. Noverint universi présentes pariter et futuri quod nos cartam clare memorie Ludovici genitoris nostri régis Francorum illustris inspeximus in bec verba :
In nomine sancte... Ludovicus domini régis Francorum. (Voir la charte de i2ii. Pièce XXXI)
Nos autem ejusdem genitoris nostri vestigiis inhérentes, predictorum burgensium nostrorum consuetudines, cartas et jura volentes illesa conservare, sigilli nostri auctoritate et regii nominis karactere inferius annotato presentem paginam confirmamus. Actum apud Compendium, anno dominice incarna tionis Mccxxix, meiise marcio, regni vero nostri anno rv, astantibus in palacio quorum nomina supposita sunt et signa : dapiiero nuUo, S. Roberti buticularii, S. Bartholomei camerarii, S. Mathei constabularii. Data vacante cancellaria.
(Orig. scellé, Arch. municip. de Saint-Omer, AB XIV, 1. — Cop. du xiir s. Gart. AB XVllI, 15, fol. 31.)
1236. Septembre.
Accord entre la mile et le prévôt du Chapitre terminant une contestation relative à la possession de marais,
Universis présentes litteras inspecturis, P. de CoUemedio prepositus, Pb. decanus et capitulum Sancti Âudomari, salutem in Domino. Noverit universitas vestra quod cum inter nos ex una parte et communitatem ville Sancti Âudomari ex altéra, questio verteretur super quodam marisco seu locis paludosis que dicebamus ad preposituram nostram pertinere, sicut apparebat per quandam divisionem factam inter virum venerabilem P. quondam prepositum et ipsam viUam per quosdam bonos viros bine inde assumptos, de qualittere ville apparebant; ad quod villa respondebat predicta quod divisionem illam ignorabat et si fecta fuerit tanto tempore loca illa villa tenuit in commun! pastura quod nichil poterat contra eos dici de jure. Cuni igitur bine inde fuerit diutius litigatum, tandem, bonis viris qui de consilio régis erant mediantibus, compositum est in hune modum : Quod quicquid predicta villa nunc tenet in communi pastura a Hondescat usque ad Grimbergbespit et a Grimberghespit usque ad Maseke et fossatum quod dividit conununem pasturam a terra sive marisco de Salperwic et de Burkes, ex parte occidentali, circa quod fossatum, procerta divisionefacienda inter conununem pasturam et predictas terras sive mariscos, positi sunt nunc termini lapidei et arborei, prenominate ville in communi pastura in perpetuum remanebit, quia per villam predictam, pro recompensationejuris, quod dicebamus nosinpredictismariscishabere, habuimus domum in qua mansit Willelmus Vake cum mansura et quinque domos cum mansuris sitis juxta domum predictam in Yakestrate, insuper mansuram que jacet inter Sanctam Âldegondem et Ghihallam ; domum eciam in brulio cum mansura que jacet juxta Scoteriam; necnon et quatuor raserias frumenti et novem gallinas, hospites apud Tadingehem et omnia alia bona que dictus Willelmus Vake apud Burkes de nobis tenuit in feodum vel alias in hereditatem, in territoriis supradictis, empta a domino Waltero de Ghistella et quedam alia. Propter quod orani juri quod nobis et ecclesie nostre contra villam predictam super predictis mariscis competebat et omnibus litteris quas super hiis habuimus vel habemus, renunciavimus et renunciamus.
quantum ad predictos mariscos. Et licet non credamus nos vel ecclesiam nostram in predictis in aliquo esse lesam, tamen ad cautelam, pro bono pacis et ville predicte securitate perpétua, restitutioni in integrum, si competit vel aliquo modo competere poterit nobis vel nostre ecclesie, renunciamus. Et ut presens pagina perpétue firmitatis robur obtineat, eam sigillorum nostrorum munimine duximus roborandam. Âctum anno dominice incamationis m ce xxx vi, mense septembri.
(Orig. 8cel. Arch, mui^ip. de Saint-Omar, LXXXl, 38. — Gop. du xiii* s. Gartul. AB XVIII, 15, foi. 22.)
1236. Septembre.
Confirmation par l'évêque de Térouane de la charte précédente.
P. Dei gratia Morinensis episcopus, universis présentes litteras inspecturis, salutem in Domino sempiternam. Noverit universitas vestra quod cum in ter viros venerabiles P. de Collemedio, Ph. decanum et capitulum Sancti Âudomari ex una parte et communitatem ville Sancti Âudomari ex altéra questio verteretur {La suite comme dans la charte précédente). Et ut presens pagina perpétue firmitatis màjus robur obtineat, eam, ad peticionem partium, sigilli nostri munimine duximus roborandam. Âctum anno dominice incamationis M ce xxx vi, mense septembri.
(Orig. scellé, Arch. muiUc. de Saint-Omery LXXXI, 58. — Copie, ibid. AB XVIII, 15, fol. 22 V.)
XLUI.
1237. JuiUet.
Confirmation des privilèges de la ville par Robert, comte d'Artois.
Robertus, frater régis Francorum, cornes Attrebatensis. Noverint universi présentes pariter et futuri quod hec est continencia carte quam hurgenses nostri de Sancto Âudomaro habent a clare memorie karissimo genitore nostro Ludovico quondam rege Francorum.
In nomine sancte et individue Trinitatis, etc. (Pièce XL) Nos autem predictorum burgensium nostrorum Sancti Âudo-
mari consuetudines, cartas et jura volentes illesa consenrare, presentem paginam sigillï nostri auctoritate precepimus conârmari. Âctum apud Parisius, anno Domini m ce xxx vn, mense juIio.
(Original scellé, Arch. munie, de Salnt-Omer, AB XIV, 2. — Gop. AB XVIII, 15, fol. 15.)
S. d., avant 1244.
Statuts de la hanse de Saint-^Omer,
Sachent tout chil ki sunt et ki à venir sunt que li anchisour de Saint-Omer ont establi, pour le franchise et pour le honeur des marcheans, une confrarie ke on apele hanse, en tele manière ke nus marcheans ne doit marcheander en Engleterre ne en Escoche ne en Irlande ne de la Somme se il n'a se hanse. Et chil ki vient acater se hanse cui pères a en le hanse, il doit doner à le hanse vi s. de esterlins et xl d. à le hopringhe et cil cui pères n'ot nule hanse, il doit doner x s. de esterlins à le hanse et vi s. et vm d. à le hopringhe de esterlins. Et quant li hom doit entrer en le confrarie de le hanse il doit jurer à garder les drois de le hanse loiaument aussi com li anchisour Tout gardé : che est à savoir ke il doit tout laissier manouvrage de se main et abrokerie et regraterie et à peser de trosnel. Et nus ne doit marcheander de avoir de home se il n'est hanses. Et se on 'seust ke aucuns confrères fesist aucunes choses deffendues on le doit monstrer au doiien et as confrères de le hanse. Et se li confrère pueent entendre ke aucuns de leur confrères ouvrast contre les drois de le hanse et li doivent forsjugier de le hanse. Et se aucuns fust qui n'eust mie le hanse et marcheandast en aucuns de ches règnes, li confrères le pueent constraindre à doner se hopringhe et se hanse et se li hom constrains desist ke il n'eust mie tant de catel com le assise monte de le hanse, il doit paiier se hopringhe as confrère et forsjurer les règnes de si adonc ke il ait tant de catel ke il puist acater se hanse. Et se aucuns fust ki n'eust mie se hanse il puet marcheander de le avoir à un des ponfrères sans calenges de le hanse de si adonc ke il puist acater se hanse. Ne nus confrères ne doit marcheander de autrui avoir nient hanse. Et se li confrère entendent ke aucuns confrères marcheandast de autrui avoir nient hanse, li confrère le doivent hanser. Et toute le hopringhe doit estre au doiien et as confrères por faire leur valente.
(Copie du xiii* siècle. Ms. de la bibliothèque de Saint-Omer, n* S89.)
1247 avrU et 1247-48 février.
Roberty comte d'Artois^ confirme une sentence arbitrale déterminant les limites de la banlieue du côté d'Arqués.
R. cornes Attrebatensis, universis présentes litteras inspecturis, salutem in domino. Notum facimus quod nos limitationem et divisionem super protentione banleuce necnon juridictionis et alte justicie ville nostre Sancti Audomari versus Arkes, ac etiam juridictionis et alte justicie ville Sancti Bertini que vocatur Arkes versus Sanctum Audomarum de quibus erat questio et contentio inter nos et communitatem ville Sancti Audomari ex parte una et ecdesiam Sancti Bertini ex altéra, per viros venerabilesS. abbatem de Claromarisco, P. prepositum ecclesie Sancti Audomari, B. archidiaconum Attrebatensem in Ostrevant clericum nostrura et S. de Yillare, militem, balliviumnostrum Attrebatensem^ de consensu nostro et dictarum partium factas, secundum quod apparet per metas ibidem positas et per eosdem signatas, concedimus, ratas habemus et easdem, tanquam dominus, confirmamus sub forma presentibus litteris nostris subsequenter inserta :
Universis présentes litteras inspecturis, S. abbas de Claromarisco, P. prepositus Sancti Audomari, B. archidiaconus Attrebatensis in Ostrevant, clericus illustris viri R. comitis Attrebatensis et S. de Villare, miles, baillivus Attrebatensis et Sancti Audomari, salutem in Domino. Notum facimus quod, cum inter illustrem virum dictum R. , comitem Attrebatensem , fratrem L . illustris régis Francorumet communitatem ville Sancti Audomari ex parte una et abbatem et conventum Sancti Bertini ex altéra, super protentione banleuce necnon juridictionis et alte justicie ville Sancti Audomari versus Arkes ac etiam juridictionis sive alte justicie ville de Arkes versus Sanctum Audomarum, controversia verteretur ; tandem , interveniente bonorum virorum consilio, dicte partes in hoc amicabiliter convenerunt et concesserunt quod nos, auditis testibus hinc inde producendis, inspectis etiam cartiset privilegiis monasterii Sancti Bertini, dictam controversiam terminaremus, fines dictarum banleuce, juridictionis sive alte justicie ville Sancti Audomari versus villam de Arkes certis ac manifestis limitibus distinguendo, salvis tamen privilegiis monasterii, quantum ad alia que in ipsis continentur de quibus nichil possumus nec poterimus ordinare, utraque parte promittente quod dictum
ûostrum sive ordinacionem nostram saper predictis in pbsterum inviolabiliter observabunt. Nos autem, secundum formam nobis traditam, procedentes, fines dictarum banleuce, juredictionis sive justicie inter dictas villas concorditer distinximus métis certis et manifestis, decementes quodbanleuca, juredictiosivealtajusticia ville Sancti Âudomari versus Arkesextendunt secundum quod itur a villa Sancti Âudomaripermagnam stratam publicam anteecclesiam béate Marie Magdalene, versus Ârkes, usque ad iUas duas primas metas positas ab utraque parte dicte strate ; quarum una sita est in fossato quod dividit magnam culturam de Ârkos a terra de Arkes que dicitur Calvergers et tendit recte ad iUam metam que est in fossato quod dividit eandem magnam culturam. et Lanestit. lUa vero secunda meta reflectitur versus meridiem et tendit recte ad metam sitam similiter inter dictam magnam culturam et dictum Langstit, prope viam que tendit ad sabolonariam et illa meta tendit recte ad metam sitam inter Wingard et Kiselpit ; quarta vero tendit recte ad metam sitam in summa parte de Piteringdal ; quinta vero tendit recte ad metam sitam inter Westbergh et Piteringdal ; sexta vero tendit recte ad metam sitam super Westbergh; septima autem tendit recte usque ad illam que stat super ripam riparie contra Millebroch ; alia vero meta que stat ab opposito prime mete juxta supradictam stratam et tendit versus Leveiam ad illam metam que sita est in Westbroc tendit recte ad metam sitam juxta Leveiam. Notandum autem quod omnis justicia supradicte strate publice a predictis primis métis usque ad duas metas positas ab utraque parte ipsius strate publice prope atrium de Arkes in loco qui dicitur Bare est dicti domini comitis et non extra stratam. Habet etiam idem comes totam justiciam in Leveia a Postico juxta molendina Sancti Bertini et in aqua superiori per cujus cursum moliunt dicta molendina usque ad pontem qui dicitur Vebrighe. Ubi vero justitia est comitis, est judicium scabinorum Sancti Audomari. Juridictio vero de Arkes et alta justicia extendunt se versus villam Sancti Audomari usque ad predicta loca et metas extra dictas stratam publicam Leveiam et aquam superiorem. Proprietas autem dictarum Leveie et aque superioris cum omni proventu suo remanet salva monasterio memorato. Nec cursus ipsius aque averti poterit nec impediri seu ipsi monasterio auferri nec in usu ipsius aque in purgatione vel munitione ipsius poterunt abbas et conventus in terris suis et que tenentur ab ipsis infra termines conventus aliquatenus prohiberi ; hoc adjecto, quod dicti abbas et conventus in terris suis et que tenentur ab ipsis infra termines
banleuce versus villam Sancti Âudomari et in dictis aqua et Leveia, habent quicquid de consuetudine terre domini fundorum in fundis suis competit vel competere potest proprietatis seu dominii fiindi ratione. Et sciendum est quod ubi justicia seu dominium ratione fundi est ecclesie Sancti Bertini , ibi est judicium bominum seu scabinorum ipsius ecclesie. Datum anno domini m^ ce® quadragesimo septimo, mense aprili.
In bujus rei testimonium et robur perpetuum, sigillum nostrum presentibus litteris duximus apponendum. Datum Parisius, anno domini m"^ ce"" xLvn®, mense februarii.
(Copie du XIII* siècle. Arch, municip. de Saini-Omer. Gart. Afi XVIII, 15, fol. 15 y*. — Impr. Recueil de Chartes, fol. 24. — Mémoires de la Société des antiquaires de la MoHnie, t. XIV, p. 223.)
1247. 14 septembre.
Uévêqite de Térouane lève l'excommunication lancée sans autorité suffisante contre Véchevinage par les prêtres de Saint'Omer.
P. Dei gratia Morinensis episcopus, omnibus présentes litteras inspecturis, salutem in domino. Noverit universités vestra quod, cura controversia et litigium, inter presbiteros Sancti Audomari et scabinos ejusdem loci, in presentia, nostra ventilaretur eo ipso quod ad mandatum canonicorum Sancti Audomari predicti, presbiteri, absque majoris auctoritate, excommunicationissententiam fulminarunt in ipsos, juris ordine non observato, sicut dicti scabini asserebant. Tandem compromissum fuit in nos, tali adjecta conditione quod prefati presbiteri in nostra presentia constituti recognoverunt se simpliciter vel minus juste ac negligenter predictam sententiam promulgasse, propter bonum pacis et quod in posterum talem sententiam absque majore auctoritate, videlicet domini Morinensis aut Remensis archiepiscopi aut judicum delegatorum aut auctoritate domini pape, infiigere non présument. Super hoc dicti scabini presens scriptum petierunt sigilli nostri munimine roborari ne de cetero in subditos sententiam fulminent abusivam. Datum anno Domini m"" cg^ xl"" vn^, feria sexta ante festum beati Mathei apostoli, mense septembri.
(Copie du xiir siècle. Arch, municip. de Saint-Omer. Cartul. AB XVIII, 15, fol. 24.)
1247-48. Février.
Robert, comte d'Artois, approuve la nomination d'arbitres par le chapitre et la ville pour terminer diverses contestalions, nomme un tiers-arbitre, précise les points à définir, et les conditions de la sentence.
R. cornes Atrebatensis, universis présentes litteras inspecturis, salutera in domino. Noveritis quod, cum controversia verteretur inter decanum et capitulum Sancti Audomari ex una parte, scabinos et burgenses ville Sancti Audomari ex altéra, super justicia gardini juxta Sanctum Âudomarum, ac etiam super justicia et injuriis de Alneto juxta villam predictam; item, super eo quod dicti decanus et capitulum petebant et volebant habere portas in claustro suo, scabinis et burgensibus contradicentibus; et etiam super mi^^ domibus et masuris in dicta villa acquisitis predicte ecclesie post tempus pie memorie Ludovici patris nostri Francorum régis ; tandem, de consilio bonorum virorum, pro bono pacis, in dilectos nostros P. prepositum Sancti Audomari et Egidium de Sancta Aldegonde burgensem de Sancto Audomaro compromiserunt ; qui si discordarent tercium dedimus de voluntate parcium : S. de Vilîariballivum Attrebatensem, itaquod, habita estimatione reddituum et omnium aliorum que dicta ecclesia babet in dicto gardino, necnon habita estimatione domorum et masurarum et omnium aliorum que in dictis domibus et masuris fidelis noster Fulco de Sancta Aldegonde, juxta atrium Sancti Audomari et ante pontem castellani predicte ville, tenet in feodum, faciantfieri concambium, prout sibi visum fuerit expedire; debebunt autem dicte domus et masure esse in perpetuum libère et canonicales sicut alie site inter ambitum claustri Sancti Audomari, excepto quod vina et omnia alia venalia non poterunt ibi vendi nisi ad forum et justiciam ville ejusdem; et si contingat domos predictas vel aliquam eorum locari laicis, predicti laici erunt de juridictione dicte ville ; poterunt autem dicti compromissarii ordinare de portis habendis in claustro ecclesie predicte.
Item, de quatuor domibus acquisitis, tempore Ludovici régis patris nostri : quod si dicte luf^ domus vel alique earum contigue sint domui alicujus canonici et compétentes ad inhabitandum vel ad coquinam, vel ad granchiam, vel aliud officium, eas libère sicut alias canonicales domos habebunt, prout dicti compromissarii ordiuabunt ; alioquin homini justiciabili venditioni exponentur .
ST-OMia 27
Item, de justicia, consuetudine et usa ac injunis, ut dicebant canonici, illatis ecclesie et bospitibus suis de Alneto, ordinabunt dicti compromissarii prout eis melius videbitur expedire bine inde.
Insuper, predicti (lecanusetcapitulum,perprocuratoremsuum magistrum Âlbertum de Pisis canonicum suum et p](*edicti scabini et burgenses similiter, per procuratores suos Johannem de Bodingbem et Johannem de Devra burgenses suos, promiserunt seratum habere et tenere, sub pena ducentarum marcharum ad magnum pondus parti servanti arbitrium a parte resilientereddendarum, quicquid super premissis dicti compromissdrii duxerint ordinandum. Pre£atu8 vero Fulco dicte compromissioni et ordination! dictorum coropromissariorum consensu promittess quod taie escambium quale dicti compromissarii ei fece<*int de domibus sruis et gardino predictis ratum habebit nec contraveniet uUo modo; immo dictum gardinum, cum ad eum pervenerit, tenebit de nobis in feodum et dicti canonici predictas domos et masuras libéras babebunt et canonicales sicut superius est expressum.
Nos autem, R. comes Attrebatensis compromissionem antedictam et ordinationeim quam super hiis dicti compromissarii fecerint ratam et flrmam habebimus et etiam conârmamus, promittentes, ad instantiam parcium, quod ea faciemus inviolabiliter in perpetuum observari. Débet autem bec compromissio terminari infra ascensionem Domini proxime venturam, nisi terminus, de consensu parcium, fiierit prorogatus. Datum apud Parisius, anno Domini m** c(f xl^ septimo, mense februario.
(Orig. scel.: Arch. du chap. de Saini-Omer, II G 2254. -— Copie du xv«s. : CarL II 6 54, fol. 45 v". — Copie du xiii* siècle : Arch. munie. Gart. AB XVIII 15, fol. 24 V.)
xLvm.
1247-48. Février.
Robert^ comte d'Artois, règle plusieurs différents entre la ville et V abbaye de Saint-Bertin, principalement relatifs à la Meer,
Bobertus comes Attrebatensis, universis presentem pàginam inspecturis, salutem. Notum facimus quod, cum inter majores, scabinos et comraunitatera ville nostre de Sancto Audomaro ex parte una etabbatem et conventum Sancti Bertini ex altéra, super introitibus et exitibus cujusdam aque sancti Bertini que Mera appellâtur et quibusdam articulis inferius contentis et tractatis, qnestio
verteretur ; tandem dicte partes super hiis in nos compromiserunt, promittentes, sub pena mille marcbarum argenti ad pondus Trecense, quod ratum et firmum haberent quicquid nos de alto et basso super hiis ordînare vel statuere curaremus. Nos autem, de bonorum et prudentium virorum consilio, dictum nostrura et ordinationem protulimns in hune modum : quod Mera clausa perpetuo remanebit, ita tamen quod clausurarum foramina talia erunt et ita aperta quod, per inundationem vel crementum aque ipsius Mère, nuUum possit pasturis seu areis sive ortis dicte ville, sive per obstructionem foraminum, incommodum venire. Hoc etiam nobis et heredibus nostris in perpetuum retinemus quod predictam Meram, tempore guerre, aperire, apertam tenereet per eam navigare et ire de nocte et de die possimus nos et nostri quicumque sint, quociens et qualiter tune nobis vel dominis Sancti Âudomari qui pro tempore fuerunt, sine piscandi tamen opère, visum fuerit expedire. Cessante tamen guerra, poterit Mera claudi sicut ante. De fossato autem quod dividit Meram et magnam pasturam, per quod communiter navigatur, diximus et ordinamus quod ad transeundum et eundum quocumque modo, commune universis et singulis habeatur ; ad piscandum vero, erit commune tantum ecclesie Sancti Bertini et omnibus et singulis burgensibus ville in omnibus sui partibus et quod quociens reparacione vel purgacione indigebit in aliqua parte sui communibus expensis ville Sancti Âudomari et ecclesie Sancti Bertini utiliter reparetur. Quarum expensarum dicta villa medietatem et abbatia Sancti Bertini aliam medietatem solvere teneatur; petente etiam altéra parte purgationem ipsius hoc altéra pars non poterit denegare et si esset disceptatio inter eos utrum dictum fossatum purgatione indigeret, dicte partes ad arbitrium vel judicium domini ville vel baLivi sui, qui pro tempore fuerit^ predictum fossatum purgare tenebuntur quociens predictis domino ville vel ballivo suo purgatio necessaria jussa fuerit vel etiam oportuna. De decem vero libris quas villa Sancti Audomari debebat eeelesie Sancti Bertini pro communibus pasturis, de quibus in carta quam viUa Sancti Âudomari habet ab ecclesia Sancti Bertini mentio habebatur, diximus et ordinavimus quod a solutione illarum villa Sancti Âudomari in perpetuum sit libéra et immunis, pasturis nichilominus eidem ville remanentibus pacifiée et quiète. Et pro quitatione illarum decem librarum eis facta ab ecclesia, ipsam eeclesiam et aquam Mère de omni via et transitu, quemper meram petebant, quitaverunt et perpetuo, de consensu nostro, absolverunt et nisi tempore guerre ut superius est expressam. Diximus etiam et statuimus ut omnes alii articuli in
predicta caria contenti valorem perpetuum obtineant nec eis, per ordinatioûem istam, in aliquo derogetur. Diximus insuper et ordinavimus quod illi omnes et singuli qui predictam meram violenter aperuerunt, de predicta apersione violenta et ejus pertinentiis super quo ab ecclesia Sancti Bertini irapetebantur, immunes remaneantetin pace, nec ecclesia Sancti Bertini eos vel eorum aliquem super dicta apercione in posterum inquietare valeat ullo modo ; addentes ordinationi nostre et statuentes per dictum nostrum, sub pena etiam predicta, precipiendo quod villa Sancti Âudomari et ecclesia sancti I^rtini ex altéra super limitatione banleuce jam facta inter villam Sancti Âudomari et villam de Arkes litteras suas patentes sibi tradant ad invicem, sicut in arbitrorum litteris, scilicet S. abbatis de Claromàrisco, P. preposito deSancto Audomaro, R. archidyacono Attrebatensi in Ostrevant et S. de Villare, militis, ballivi Attrebatensis continetur et etiam super omnibus supradictis. Nolumus enim quod super hiis in posterum aliqua questio valeat suboriri. Retinemus etiam nobis potestatem declarandi et exponendi omnia predicta usque ad triennium sequens, si de eis contingeret infra triennium discordiam suboriri. In eu jus rei testimonium et ut predicta omnia rata et arma permaneant in perpetuum, presentem cartam sigilli nostri munimine duximus confirmandani. Datum Parisius, anno Domini m° cc^ quadragesimo septimo, mense februarii.
(Gop. du XIII* s. Arch, municip. de Saint-Omer, Cari, AB XVIII, 15. fol. 17.)
1247-48. Mars.
L'abbaye de Saint-Berlin déclare accepter la sentence arbitrale réglant les limites des juridictions de la ville et de V abbaye du côté d* Arques.
Universis présentes litteras inspecturis, fraterGilebertusabbas et conventus Sancti Bertini^ salutem in Domino. Notum facimus quod nos limitationem et divisionem inter banleucam ville Sancti Audomari et juridictionem sive altam justiciam ville nostre de Arkes factas per viros venerabiles, Simonem abbatem de Claromàrisco, Petrum prepositum Sancti Audomari, Bernardum archidiaconum Attrebatensem in Ostrevant et Simonem de Villare, militem, ballivum Attrebatensem, ratas habemus et in perpetuum promittimus nos servaturos et contra non venturos. Cujus tenorem presentibus duximus inferendum.
Universis présentes etc {PièceXLV.)
Nos etiam ut omnia predicta rata permaneant, sigilla nostra
presentibus litteris duximus apponenda. Datum anno Domini
M° ce" XL*^ septimo, mense martio.
(Copie du XIII* s. Arch. municip. de Saint-Omer, Cartul. AB XVIII, 15, fol. 18 V.)
1247-1248. Mars.
L'abbaye de Saint-Bertin promet de se conformer à l'ordonnance du comte d'Artois relative à la Meer.
Universis présentes litteras inspecturis frater Gilebertus abbas et conventus Sancti Bertini, salutem in domino. Notum facimus quod nos dictum et ordinationem illustris viri domini nostri Roberti comitis Attrebatensis> super introitibus et exitibusaque nostre que Mera appellatur et aliis articulis in ipso dicto contentiset terminais, approbamus, rata habemus et in perpetuum nos promittimus observaturos et contra non venturos. Cujus dieti et ordinationis tenorem presentibus duximus inferendum. Robertus cornes Attrebatensis, etc. {Pièce XLVIII.) Nos etiam, ut predicta omnia rata permaneant, sigilla nostra presentibus duximus apponenda. Datum anno Domini u^ ce® quadragesimo septimo, mense martio.
(Gop. du xiii* siècle. Archives municip, de Saint-Omer, Cartul. AB XVIII, 15. fol. 19 V.)
1247-1248. Mars.
Pierre, évoque de Térouane, confirme l'ordonnance du comte d'Artois relative à la Meer,
Petrus Dei gratia Morinensis episcopus, universis présentes litteras inspecturis, salutem in Domino. Notum facimus quod nos dictum et ordinationem illustris viri Roberti comitis Attrebatensis super introitibus et exitibus aque Sancti Bertini que Mera appellatur et aliis articulis in ipso dicto contentis et termina tis super quibus in ipsum extitit compromissum ab abbate et conventu Sancti Bertini ex una parte et majoribus et scabinis et communitate ville Sancti Audomari ex altéra, approbamus et auctoritate pontificali confirmamus. Cujus dicti et ordinationis tenorem presentibus duximus inferendum.
Robertus cornes attrebatensis, etc. {Pièce XLVIII).
Nos etiam, ut predicta omnia rata permaneant, sigillum nostrum presentibus litteris duximus apponendum. Datum aniio domini m*^ cc° quadragesimo septitno, menae martio.
(Gop. du xiir siècle, Atch, munie, de Sûint-OmeTf Gart. AB XVill 15, fol. 20.)