‹ Histoire de Mar Jabalaha III, patriarche des Nestoriens (1281-1317), et du moine Rabban Çauma, Ambassadeur du roi Argoun en Occident (1287);Chapitre 96 sur 136 · Voir le texte, ci-dessous, p · texte numérisé non relu

Voir le texte, ci-dessous, p

2. Le chef de cette caravane était le fameux Jean de Monte Corvino. n. < 1247, un des plus célèbres paroi Les franciscains qui évangélisèrenl L'Extn Orient au mu1 siècle, il fonda l'archevêché latin de Péking. Après avoir enduré de nombreuses persécutions, il mourut vers L380. Rjèmi bats très bien résumé sa vie dans l'article : Montecoroino '!>• La Biographie universelle. Voir aussi Mosihcim, Hist. Tart. eccl. Cf. l»». eccl, ad ann. L289, n. •" el Wadding,

t. V, i>. 198. Dans un.' lettre adressée de Péking, par Jean h ôme, à

ses supérieurs, il rapporte qu'il quitta Tauriz en 1291.

Reg.Vat. 14, c. 54, fol. 313 r°. Langlow, nQ 2240; Potthast, 23009 Texte d'après Waddinq, t. V, p. 195; voir en outre \»» eccl., ad ann. 1289

n. 60; MOSHMM, \|'|' n. 31, p. 92.

Argoni, régi Tartarorutn illustri, gratiam in praesenti quae perducat ad gloriam in futuro.

Inter caetera desideria cordis nostri, hoc novimus esse potissimum, hoc propensius affectamus ut cuncti reges et principes orbis terrarum, caeterique gentium populi sic salubriter dirigant gressus suos, sic provide suorum operum moderentur habenas, ut, post vitae praesentis exitum, quae nullius certitudinem status habet, sains laeta proveniat animarum; ideoque uberibus perfundimur gaudiis, cum illos perpendimus fore dispositos ad complacendum Altissimo per laudabilium exercitium actionum.

Dilectus filius frater Johannes de Monte Corvino, de ordine Minorum, lator praesentium, ad nostram, de orientalibus partibus, praesentiam veniens, attentae relationis officio, nostro apostolatui patefecit, quod tu, tanquam a Domino, in cujus manu corda sunt terrenorum principum, inspiratus et specialis gratiae douo praeventus, erga nos et Romanam ecclesiam ac aiias etiam christianorum ecclesias magnae devotionis geris affectum. Adjecit etiam, dictus frater, quod sibi ejusque sociis, dum in tuis partibus morarentur , Christi prosequentes obsequia , humanitatem grandem et benignitatem exuberem tua clementer exhibuit magnitudo ; quodque degentibus in terris tuae ditionis subjectis imperio fidei cultoribus, te benignum et benevolum exhibes, eosque, non sine sonoro praeconio et dispositionis indiciis ad salutem, quam de bono semper in melius deduci cupimus in augmentum, sedulae tuitionis auxilio confoves et favore prosequeris gratioso.

Nos autem, tam gratis et acceptis rumoribus intellectis, laetati fuimus in immensum cum tuae salutis augmentum sinceris affectibus cupiamus; celsitudini regiae tanto proinde profusiores gratias referentes, quanto id uberioris benignitatis zelus exsequitur et ex magnificentia provenit ampliori. Porro, princeps egregie, sicut magnificentiae regiae per alias nostras litteras, tibi, per venerabilem fratrem nostrum Roban Rarsamma, in partibus Orientis episcopum, et nonnullos tuos nuncios ad nos missos, duximus intimandum, nos, qui, quamvis insuffi cientib us meritis, vicarii Christi sumus et Pétri Apostolorum principis successores, quamplurimum cupimus et ardenti desiderio affectamus, ut quos baptismatis unda non diluit et fidei christianae religio non includit, erroris invio, per quod gressibus periculosis oberrant, omnino relicto, ad rectitudinis semitam revocentur et fidem servent fideliter supradictam.

\rn,\iw< i i 215

Haec est etenim, aient magnificentia^ regiae, per jam dictas ûotiflcavimus literas, fides recta, fides vera, quae felicitatis spepandae ûduciam repromittit, et sine cujus suffragio placere Domino nemo potest. Haec est, quae reatus expurgat, quae commoda salvationis impendit et per quam aeteraa gaudia, bonis conçuri vnlibus actibus, acquiruntur. Per hanc hostis anliquus de arce mentis expellitur. Haec corda purificat, et infidelitatis nubilum suae radiis expiât claritatis. Haec est virtutum omnium fundamentum, sydus irradians, Stella micans, solem justitiae intelligentiaeque praeveniens, per quam dies oritur gratiae, per quam dies gloriae subsequitur. Excitamus itaque magnitudinem regiam et hortamur attente, tibique, cujus in hac parte salutem exquirimus, sano et sincero consilio suademus, qualenus alta et sedula meditatione recogitans quam f'ragilis etcaduca humanae naturae condicio, quam plena periculis, quam exposita casibus, quam sit iustabilis status ejus, considerans etiam quod a lege mortis, qua nihil certius cernitur, nihil habetur incertius hora ejus, nullus excluditur, nullus effugit metas suas, nullus a Domino redditur exemptus illius, promptus exurgas, praesto te offeras, paratus accédas ad agnitionem christianae fidei, ac suscipiendum baptismatis sacramentuin, ad laudem divini nominis,.tuae salulis profectum et augmentum fidei supradictae; ut lucis suae radio illustratus, ejus triomphalis efficiaris athleta, illius fines amplificans, terminosque dilatans; ut post vitae praesentis ergastulum a porta inferi libereris, et, ejus diris crucialibus poenisque gravissimis evitatis", aeternae beatitudinis praemia, quae omnem delectationem excedunt, tanquam princeps emeritus consequaris.

Caeterum praelibatum fratrem Johannem et ejus socios ad partes ipsas salubre prosequuturos negocium quod ceperunt fiducialiter remittendos instanter exposcimus ut eos, intuitu Dei et ob reverentiam Apostolicae Sedis et nostram , bénigne habeas commendatos, eis super hujusmodi exequutione negocii favorem regium impensurus, cujus fulti presidio utilius et efficacius .-<« habere valeant in hac parte; quodque aliquos ex ipsis lecum jugiter teneas qui tibi tuoque proponant populo verbum Uei, ol de salute tractare valeant animarum. Dal. Reate, idibusjulii, anno II.

Ces missionnaires avaient été aussi chargés <!<• missives pour un certain Isoli \ originaire de Pise, «'i pour un autre

l. Ce Pisan, établi depuis longtemp dan ma, avait acquis un<->

grande fortune el une autorité con?i<l' i ii les Tartares, il avail pu!

chrétien nommé Jean de Bonastra ', pour Kaïdou ■ que Mosheim veut identifier à tort avec Baïdou, second successeur d'Argoun 3, et pour Kkoubilaï-Khan, dans l'empire duquel ils allaient prêcher l'Évangile.

Cette dernière, à laquelle nous avons fait, allusion plus haut, mérite d'être citée *.

Nicolaus, etc Cobla Ghan, magno principi Tartarorum,

gratiam in pr ae senti quae perducat ad gloriam in futuro.

Gaudemus in Domino, princeps egregie, tibique devotas et uberes gratiarum referimus actiones, quod ipse in cujus manu corda sunt piïncipum terrenorum, te, prout laetanter audivimus, suae dono gratiae démenti pietate praeveniens, illo tui pectoris intima foecuudavit affectu, quod ad christianitatis terminos ampliandos dirigitur desiderium mentis tuae. Dudum siquidem, post nostrae promotiouis initia, certos uuncios ad nostram praesentiam ex parte magnifiai principis Argonis, régis Tartarorum illustris, transmissos, recepimus, nobis aperte referentes quod ad personam nostram et Romanam Ecclesiam, et etiam gentem seu populum Latinorum, grandis devotionis affectum magnificentia tua gerit; dictique nuncii ex parte regia cum instantia petierunt, ut aliquos religiosos latinos ad tuam praesentiam mitteremus. Nos autem, tam gratis et acceptis de tanto tamque sublimi principe rumoribus intellectis, exultavimus in Domino vehemeuter, cum tuae salutis augmentum tuique nominis gloriam sinceris affectibus cupiamus, Patri luminum, a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum, humiliter supplicantes ut tui pectoris intima de bono semper in melius munere suae inspirationis illuminet ac suae gratiae rore perfundat, ad laudem sui gloriosi nominis et honorem.

saminent aidé les missionnaires de l'appui de son crédit et de ses ressources. On trouve son' nom écrit sous les formes Isoli, Ozolo, Iolo. — Cf. Wadding, t, V, p. 198. — Voir ci-dessous, p. 247.

1. Reg. Vol. 41, c. 57, fol. 314 v°. — Langlois, n" 2243; Potthast, 23003. — Lœtamur in Domino... Dat. iij idus julii.

2. Reg. Vat. 44, c. 56, fol. 314 r. — Langlois, n» 2242; Potthast, 23004.

3. « Caidonus hicce procul dubio Baidus ille est pênes quem paucis înensibus in Tartaria occidentali summam iinperii fuisse infra dicemus. » Hist. Tart. eccl., p. 74. Or, il s'agit bien de Kaïdou dont nous avons parlé plusieurs fois dans l'Histoire de Jabalaha et sur le territoire duquel les missionnaires devaient passer pour se rendre près de Kb oubliai'. Cf. p. 25.

4. Reg. Vat. 44, c. 55, fol. 314 r. — Langlois, n° 2241; Potthast, 23003. Texte d'après Wadding, t. V, p. 196. Voir en outre Mosheim, App. n° 32, p. 94.

Volentes igitur votis regiia bénigne aunuere in hac parte, ac desiderantes admodutn ut ad suscipiendam christianam fidem, quam praedicta Romana tenet et serrât Ecclesia, promptus accédas, praesto te offeras, studiosus occurras, cum sine ipsius comitaute suffragio placere Altissimo nemo possit, ecce dilectum filium fratrem Jbhannem e Monte Corvino, cum ejus sociis de ordini Minorum, latorem praesentium, ad te duximus destinandum, cum instantia postulantes ut ipsum et socios supradictos bénigne habeas commeudatos, eis, quorum doctrinae, cum salutis commoda suggérât, te inseparabiliter cupimus adhaerere, super salubri commisso illis negocio, quôd salutem respicit animarum, regii favoris auxilium impensurus, ut, ejus fulti praesidio, utilius et effîcacius habere se valeant in eodem, tuque a Domino, qui pro minimis grandia récompensât, aeternae beatitudinis praemia consequaris.

Datum Reate, iij idus julii, anno II.

Les Frères étaient aussi porteurs de nombreuses lettres adressées au patriarche des Jacobites et à son frère ', au patriarche des Arméniens, à celui des Géorgiens, à celui des Nestoriens, c'est-à-dire à notre Jabalaha, à un grand nombre d'évèques parmi lesquels se trouve nommé Denys de Tauriz, déjà connu à Rome par ses lettres antérieures 2. Ils en avaient également pour le roi des Arméniens , Haïton , pour son frère Thoros, et pour plusieurs princes et princesses de son entourage. En dehors de ces lettres personnelles, il y en avait qui étaient adressées collectivement « aux peuples arménien, nestorien, jacobite, grec », etc. — La plupart de ces lettres sont rédigées selon la même formule 3.

Voici le texte de celle destinée à Jabalaha ' :

1. Langlois, n° 2227. « In e. m. sacerdoti fratri, patriarcliae Jacobitarum. » Cette rubrique visait probablement Bar Çauma, frère du célèbre écrivain Bar- Hebreus, qui, à cette époque, avait succédé à ce dernier dans sa dignité de maphrian, équivalant à peu près à celle du véritable patriarche, qui était aloi - Philoxène, aussi appelé Nemrod.

2. Voir ci-dessus, p. 205. — La lettre commence : Aflluentit devoHonit Reg, Vat. 44, c. 49. fol. 312). — Langlois, a' 8228; Potthast, 22998. -Voir le texte dans Sb.vrale.v, Bull, franc. , i. i\. p. 84

8. Voir rénumération do toutes ces lettres dans Langlois, nM 2218 .'.' I '■ Elles sont précédées dans Le Reg. Vat. 44 (fol. 312 t de La rubrique générale Littere misse ad paries Tartarorum. Elles sonl datées de Riel i, du 5 au 16 Juillet 1289

4. Reg. V<ti. 14, c. 18, f» 312 r. - Lanqlois, n« 2218 Potthast, 22997. Le texte donné ici esl emprunté à I, a no lois, col 391. Voit en OUtM \im . '•cri.. ad ann. 1289, n. 56 ; Wadding, t, V, p 502 Sbaralej l. IV, p i

Venerabili fratri.., patriarche Nestorianorum, salutem et apostolicam benedictionem.

Disponente summi Régis arbitrio, cujus providentie magnitudo celestia simul et terrena disponit, ad apicem apostolice dignitatis assumpti, grandi desiderio ducimur ut sic cimctorum gressus mortalium salubriter dirigautur, sic illi suorum operum moderentur habenas ut accepti reddantur Altissimo eisque salus proveniat animarum. Quid enim illa jocundius, quid desiderabilius, quid in terris pretiosius fore dinoscitur, cum, si totius orbis quis sibi dominium vindicet, prout evangelica testatur auctoritas, nichil prosit, si detrimentum anime patiatur?

Quamobrem multiplici reddimur attentione solliciti ut universi per mundum populi constituti, Ghristo domino, sub christiane fidei religione commilitent, quam sacrosancta romana ecclesia tenel firmiter et observât, que ut semitam préparât panditque aditum ad eterna gaudia promerenda. Speramus insuper ut et tu, cui multus, ut dicitur, subjectus est populus, magno desiderio ferveas et soierter exquiras, ut per laudabilium exercitium actionuin sic suo creatori complaceat ut salutis commoda mereatur, quod absque ipsius observatione fidei, que reatus expurgat, maculas diluit, nequit penitus pervenire. Ideoque fraternitatem tuam paternis exhortamur affectibus ut in filio Dei patris, tibi sinceris mentibus suademus, quatenus ad observandam fidem catholicam , quam sicut premittitur tenet et servat romana ecclesia inconcusse, ac etiam ad ipsius ecclesie unionem, sublato cujuslibet tarditatis obstaculo et nexibus difficultatis effractis festinus accélères, promptus advenias, occurras spontaneus, studiosus accédas, eo majoris retributionis premia proinde consecuturus a Domino quo plures ad id luo exemplo laudabili evocabis, cum facile trahi soleat in exemplum a subditis quod agi conspicitur a prelatis.

Speramus etenim magnaque fiducia ducimur quod premissa libenter et effîcaciler adimplebis, subjectum tibi populum ad ea diligenter et sollicite inducendo, cum sicut dilectus lilius frater Johannes de Montecorvino , de ordine fratrum minorum, lator presentium, multa bona multaque laudabilia opéra, que letanter audivimus, de tuis studiis nobis duxerit referenda. Suscipe igitur reverenter exhortationem sinceram et salubrem devotus amplectere Christi vicarii suadelam, sic te laudabiliter gerere studeas ad honorem et gloriam omnium conditoris ut in conspectu ejus reddaris acceptior cumulo meritorum. Geterum instanter expetimus

ul eumdem lïalrom et ejus socios spetialiter habeas commendatos, ipsosque bénigne ac favorabUiter prosequaris, ut, tali et tanto muniti presidio, utilius et commodius in miuisterio se gerere valeant quod exercent et ad laudem divini nominis opéra efficatins prosequi Jesu Ghristi.

Ut autem in fide chrisliana predicta plenius et melius valeas alios informare, dictam lldera et ejus formam presentibus fecimus annotan que taies sunt : Credimus Sauctam Trinitatem, Patrem et Filium et Spiritum Sauctum, etc., ut habetur regestrata ' in regestro primi anui litterarum curie ejusdem domini Nicolai, cap. XIII0, usque Dat.

Dat. Reate, idibus julii, anno secundo.

Si Ton en croyait le naïf Wadding, la mission des religieux franciscains aurait eu, en Perse, les plus heureux sucres, et Argoun aurait reçu le baptême ainsi que Kaïdou -. Mais nous savons qu'il n'en fut pas ainsi, et, clans les lettres de Nicolas IV â Argoun. écrites en 1291, mais qui ne parvinrent en Perse qu'après la mort de ce dernier, le Pontife l'exhorte encore à se faire baptiser 3.

Les assertions de Rabban Çauma qui affirmait les bonnes intentions d' Argoun vis-à-vis des chrétiens, avaient pu paraître suspectes à la cour de Rome '*. Celles des missionnaires franciscains ne pouvaient l'être en aucune façon. Aussi, lorsque après le départ de ceux-ci, le nouvel envoyé du prince mongol arriva en Italie, il dut recevoir un accueil très favorable. S'était-il arrêté, comme son prédécesseur, â Constantinople et à Naplesf Nous ne le savons pas. Il est à croire que non, du moins pour Naples. La triste situation dans laquelle Rabban Çauma avait trouvé les princes d'Anjou et le récit qu'il en fit à Argoun, dut faire comprendre â ce dernier qu'il y avait peu

Page 1