VERS DE BUCHAINAN SUR LES MISERES DU PROFESSORAT

(OEuvres complètes, t. II, part, l, p. 31.)

Ite levés ugae, sterilesque valete Camœnae,

Grataque Phœbeo Castalis unda clioro ; Ite, sat est : primos vobiscuin absumpsimus annos ,

Optima pars vitœ deperiitqiie me^e.

Quœrite quem capiat jejuna cantus in timbra ;

Qurerite qui pota carmina cantet aqua. . Dulcibus illecebris teneruin vos fallitis aevtim,

Dum seqiiitur blandse carmen inerine lyrai. Débita militiae molli languescit irî umbra,

Et fluit ignavis fracta juventa sonis.

Ante diem ciirvos senium grave contrabit artiis ,

Imminet ante suiim mors properata diem ; Ora notât pallor, macies in corpore toto est ,

Et tetrico in vultu mortis imago sedet. Otia dura captas, praeceps in mille labores

Irruis, et curis angeris usque novis.

Nocte levés somnos resolutus compede fossor

Carpit, et in mediis nauta quiescit aquis ; Nocte levés somnos carpit defessus arator;

Nocte quies ventis lonioque mari :

Nocte tibi nigrae fuligo bibenda lucernœ ,

Si modo Calliopes castra sequenda putes ; Et tanquam Libyco serves curvata métallo

Robora , et Herculea poma ferenda manu ,

Pei'vigil in lucem lecta atque relecta revolvcs,

Et putri excuties scripta sepulta situ.

Saepe caput scalpes , et vivos reseris ungues ;

Irata feries pulpita saepe manu.

Hinc subitae mortes , et spes prserepta senectae ; Nec tibi fert Clio, nec tihi Phœbus opéra. Si caput in cubitum lassa cervice recunibat

Et sopor exiguus luniina fessa premat , Ecce vigil subito quartam denuniiat horam,

Et tonitru horrifico lumina clausa quatit. Excutit attonito somnos sonus seris acuti,

Admonet et molli menibra levare tore.

Vix siluit, jam quinta sonat , jam janitor urget

Cymbala, tirones ad sua signa vocans, Mox sequitur longa metuendus veste magister ;

Ex humero laevo mantica terga premit.

Dextera crudeli in pueros armata flagello est ;

Laeva tenet raagni forte Maronis opus.

Jam sedet et longis clamoribus ilia rumpit,

Excutit implicitos ingenioque locos, Corrigit et delet, mutât vigilata labore, Promit in obscuro quae latuere diu , Magna nec ingeniis aevi explorata prioris

Eruit , inventas nec sibi celât opes.

Ignava interea stertit pleruraque juvenlus,

Cogitât aut curse multa priora suae.

Alter abest , petiturque alter mercede parata

Qui vocet et fictos condiat arte dolos. Ille caret caligis , huic rupta calceus alter

Pelle hiat ; ille dolet ; scribit et ille domum. Hinc virgae strepitusque sonant, fletuque rigantur

Ora, inter lacrimas transigiturque dies.

Dein nos sacra vocant , dein rursus lectio, rursus

Verbera : sumendo vix datur hora cibo. Protinus amota sequitur nova lectio mensa ; Excipit hanc rursus altéra cœna brevis.

Surgitur : in seram noctem labor improbus exit,

Ceu brevis aerumnis hora diurna foret.

Quid memorera interea fastidia mille laborum

îo8 APPENDICE.

Qiiae lion inyenua menle ferenda putes?

Ecce tibi erronum plenas ex urbe phalanges ,

Terraque ferratis calcibus icta frémit : Turba mit stolidasque legentibus applicat aures ,

Ouales Phœbeœ Pliryx dcdit ante lyrae, Et queiitur nullis onerari compita chartis ,

Esse et Alexandrum nullo in honore suum , Kec gravidum pleno turgescere margine librum,-

IS'eglectumque premi vile Guidonis opus.

Curritur ad IMontem magno cum murmure Acutuin ,

Aut alias aedes , sicubi beta sapit.

Quid referam quoties defenditur acer Orestes ,

Carmina vel numeris cum caruere suis ?

Arcadico juveni quod lajva in parte mamilla;

Nil salit, iratus clamât uterque parens. Conqueritur nullo labentia tempora fructu

ïotqne diu sumptus deperiisse suos ; Quin.etiara in libros nati consumta talenta

Supputât , et damnum flagitiumque vocal, estimât et nostros non aequa lance labores,

Teniporis et nulla damna rependit ope.

Adde, quod Aonidum paupertas semper adlitereus

It comes , et castris militât ipsa suis : Sive canas acies in Turcica bella paratas,

Sive aptes tenui mollia verba lyrae ; Sive levi captas populi spectacula socco ,

Turgidus aut tragico syrmate verris hum un;. Denique quidquid agis, comes assidet improba egeslas,

Sive poema canis, sive poema doces.

Bella gerunt urbes septem de patria Homeii :

Kulla domus vivo, patria nulla fuit ; iEger, inops, patrios déplorât Tityrus agros ;

Statius instantera vix fugat arte faniem ; Exul hyperboreum Naso projectus ad axein,

Exilium mnsis imputât ille suum ; Ipse deus vatum vaccas pavisse Pheraeas

Creditur, Emonios et numerasse grèges, ,

Calliope longum cfelebs cur vixit in aevum ?

Nempe nihil dotis quod numeraret, erat.

Interea céleri cursu delabilur aetas,

Et queritur duram tarda senecta l'amem , Et dolet ignavis studiis lusisse juventam ,

Jactaque in infidam semina mœret liumum INuUaque maturis congesta viatica canis ,

Nec faciles portusjam reperire ratem.

Ite igitur, Musae stériles, aliumqne ministrum

Quaerite : nos alio sors animusque vocat.

EPITRE DE BARTHELEMl LATOMUS A AÎN'DRE DE GOUVEA.

(En tête de VEpitome commentarîorum dialectlcœ invcntionis Rodolphi yt gricolse J)

\1 septembre I 533.

Bart. Latomus, M. Andreae Gouveano, primario collegii Barbarae in Parisiensi gymnasio, S. P. D.

Cum ex omni artium humanitatis génère magna est militas, Andréa Gouveane, vir humanissime, tum vero ex ea parte, quam disserendi vocant, non fructus modo, sed etiam necessaria qusedam ratio percipitur ad forinandum judicium, et ad omnem bonarum artium cognitionem adipiscendam. TSeque enim natura, quamvis optima contingat, tamen per se satis est, nisi hoc prsesidio instrucla sit; neqiie in uUo artium aut lilterarum génère quisquam féliciter versatur, nisi hac disserendi ratione sit imbutus : quse non solum hoc nobis prœstat, ut mentem in iis, qufe litteris comprehensa sunt, certius dirigamus, sed etiam ut dijudicemusillitteratas quaestiones,et, in abditarerum pénétrantes, nodos difficiles atqiie impeditos in niagnis et arduis causis explicenius. Itaque non immerito eam doctissimi homines semper magnopere expetendam esse arbi- Irati sunt, eamque ipsi non solum amplexi simt magno studio ac diligentia, sed nobis quoque ingenio suo atque industria illustratam ad scientise et cognitionis fructum amplissime comparaverunt.

Sed cum ejus duae sint partes, docendi et eloquendi, quarum alteram dialecticen, alteram rhetoricen vocant, multasaneab iilis perutiliter tradita sunt in utroque génère ; sed meo quidem judicio, in altéra parte a Piodolpho Agricola fructuosissime est elaboratum. Scripsit enim hic vir de dialectica inventione opus exactum

plane et copiosum : in qiio pr?eter rerum doctrinam et tractatum, qui commodissimus eam oiationis elef,'antiara adhibuit, ut eruditojum hominum judicio cunctos in hoc yenere superasse videatur. Atque hi quidem libri cum jauipridem versentur in manibus omnium, ac propter utilitatem in scholis eliam prœlegantur, sint autem effusius scripti ab autore, quam aut ab ignavis aut festinantibus breviter cognosci possint, contractos a me superiore anno in compendium, ac nune denuo, quo rectius legerentur, non minore cura recognitos, in gratiam studiosorum edendos curavi. Quam equideni editionem, tuo nomini, Andréa Gouveane, hoc tempore nuncupandam esse duxi, ut cum studiornra pra^fectus sis in ampHssimo collegio, litterario quoque munere ah'quo a me accedeyle in tuum contubernium, quemadmodum par est, donarere. Vale. xv. Kal. Octob. M.D. XXXIII.