ORATIO

P^^EUS, qui apostolicis S. Honesti laboribus mullos ad vcram fidei cognitionem excitasti, tribue, quaesumus, ut ipsius mérita, misericordiamluamexorent,etfructumlaborumejusinEcclesiacustoJiant. Per.

Légende du même Saint

dans le Propre du diocèse d'AmieDS.

Die XVI lebruarii.— /n/é»5^o S. Honesti presb. et inart. Duplex.

ÏN II NoCTLRNO. LeCTIO IV.

J^ONESTUS Neniausensis Presbyter, cura Pampelone in frequenti paganorum conventu libère in deorura cullum invectus, prima Ëvangelicœ prœdicationis fundamenta jecissct, multos exeisa falsis religionibus ad veri Dei cognitioiiem excita vit. Inter quos fuere Firinus^ Faustinus et Fortunatus, viri primarii et totius civitatis suse facile principes. Quibas demum a Saturnino Tolosatium episcopo in vera fîde confirmatis, ab eoque baplizatis^ Iloncstus beatum Firminnm a pâtre Firmo in disciplinam acceptum, sic litteris tum divinis tura humanis imbuit, ut illi jam seni et décrépite ipse vix adolescens in prœdicationis offîcio, vicario nomine, succederet ; et ejusdem hortatu ad suscipiendum pro Christi fide martyrinm prœclare animatus, in ultimas Galliaî parles conterideret. Quo tempore gravi orta in Christianos persecutione, Honestus martyrii laurea coronutus est.

Relation de r Invention des Reliques de saint Firmin

D'après le texte publié par le P. L»* Coin te, collationné avec le manuscrit n® 46 de la Bibliothèque d'Amiens.

NapiT inventio et Iranslatio bcati firinini episcopi et martiris que celebratur in octavis epiplianie doaiini *.

Quoniam multorum Sanctorum corpora in linjiis Ambianis civilalis prœdio condita esse cogiioscimus, et a priscis temporibus signa et miracula illorum obtcnta * longe laleque corascarc Icgimus, iucongruum nobis videlur de invenlione et rairaciilis beatissimi Firmini Martyris silentio praiterire ', etc. Post gloriûcationem Domini

* Cet Incipit est celui du ms. n» 46. Il n'existe pas dans le texte du P Le Cointe.

■ Ms. 46. Eorum obtcndi.

* Ms. 46. Siquidem ut multorum patrum testimonia luce clarius demonstrant, multa et inaudita miracula ab ipsius tempore in hac urbe visa sunt ; ut de tanto bénéficie et c( Glatis tôt sanctorum martirum et confessorum miraculis illustrata. rome assimilari evidentissime manifestetur. Scriptum quippe est de christo, venio iteruin rome crucifigi. Roma in membris suis iterum crucifix us est christus, et in hac civitate infra murum ubi hodie gemina templa constructa habentur, in honore béate marie virginis et sancti martini confessoris mirabiic mi-

raculum operatus est, quia ibidem nudus resedit, et a suo milite beato martino partem sui vestimenti in specie pauperis suscepit. Omnia qui propriis vestit nascentia donis;atque aliis largus sibi tantuni constat egenus. Ipse enim hujus martiris tiiumphum, in passione fecit esse i'ortissimuin, et invcntione clarissimum. (|uo(iue domini et salvatoris nostri primus boa tus fîrminus tradcnte se propiium corpus suum, a culturaidolorum hanc urbem expiavit, et ad fidem cathoUce religionis temporibus maximiani et diocletiani nefandorum imperatorum fecit esse perfectam. Ipse autem illo tempore sustinuit multa tormenta pro fide cliristi, et martirio coronatus migravitad celum.

Ab illorum. .

4'2i APPENDICE.

el Salvatoris nostri, priinus beatus Firminus a cultura idolorum haiic urbem expiavit, et ad fidem Catholicœ religionis temporibus nefandorum Imperatorum R'cit esse perfectara. Is autem iliorum lempore siistiniiit multa lormenta pro fide Christi, et Martyrio coronatus migravit ad cwlum. Ab iliorum namque temporibus per spatîorum iiitervalla » multa siqna et prodigia operatus est Dominus per eum usque ad tempora Theuderici * Christianissimi [legis, qui tune nobili sceptro » inclylura Rcgnum Francorum nutu divinœ dispositionis * regebat. Sed * in bac civitate jam plebs perfecta erat in* iide> ctdiviuis laudibus fulta^ divinum ofûcium jugi devotione die noctuque strenue peragebat. Vidcbaiit fréquenter coruscare signa', miracula fulgere, ci corpora Sauctorum quœ diu latebanl cum immensis prodigiis apparere. Jam enim corpora Sanctorum, per revelaliouem % Fasciani, Victorici et Gentiaui, Martyrum, miiiario tertio ab urbe Ambianis inventa, et miritice cum aromatibus a bealissinio bujus loci Episcopo IIonorato,sicut iliorum gestaperhibent, condita erant. Ipse Ilonoratus Prœsul tempore Childeberti Régis vir clari^simus fuit omni dignitate, facundus, prodigiis et miraculis eximius, nominc et nobiiitate Houoralus. Is dum sacrum corpus Cliristi super allare bealtc Mariai semper Virginis consecraret, palmam Domini meruit conspicere, et ^ vice sua mysterium sacras consecralionis perlicere.Qui repletus Spiritu sancto, alacri corde de mensa sacriiicium manu Salvatoris consecratum accipiens, atque cum summa devotione sumens^ ab omni inquinamento carnîs et spiritus postmodum mansit iilœsus. Douum siquidem tantœ dignitatis accepil, ut pignora praîfatorum Martyrum Angelo nuuciante*®venerabili Prcsbytcro " Lupicino inveniret. Sed corpus beatissimi Firmini Lp:sc<jpi et Martyris. cujus subsidiis ac miraculis maxima pars Galliaî illumiuala, ac velut radius Solis sufc sanctœ prœdicationis studio refulget,non invenil. De hoc tamen *■ sufûcienter gaudebatet hetabatur, quod suis temporibus lam prœclara miracula •' dicta, et

* Ms. 40. per iiitervalla spatiorum. ^ Ms. 40 sancti spiritus.

* Ms. 40. teoderici. ° Ms. 40. in vice sua.

* Ms. 40. sceptro nobili. *° Ms. 40. annuntiante.

* Ms. 40. dispensationis. ** Ms. 40. presbitero suo. » Ms. 40. Sed jam. »- Ms. 40. tantum.

" Ms 40. erat fide *' Ms. 40. superius dicta.

"^ Ms. 40. signa choruscare.

etiam alia innumera, quœ in suis Gestis continentur, Dominus ac Redemptor noster operari dignalus est. Tempore namque Tbeuderici ' llegis, gratia immensse Majestatis obtinuit quidam nobilissimus vir * Salvias, ut infulatum Apostolatus ofllcii sanctas Sedis Ambianensium susciperet^ et gubernaculo recti tramitis ' plebem suœ ditioni commissam regere studeret. Erat enim vultu decorus, arte et eloquentia facundus, castitate pudicus^ moribus ornatus, in consilio providus, omni dignitate perfectus^ et a primée vo flore juventutis ^ divinis studiis deditus, gloriam et blandimenta hujus seculi despuebat, et in divini cultus of&cio maximo amore assidue inardebat. Fuit quidem electus a plèbe Ambianensium, et a Deo donatus in Sede Sacerdotum. Fuit vocatus a populo in ordine Magistratus, et coronatus a Deo in honore Apostolatus. Erat astutus ut serpens, et simples ut columba. Totum Regnum Francorum Theudericus ' Rex suo consilio ordinabat, et barbaras nationes fervido gladio ejus consultu suœ 0 potestati subjugabat. Is autem venerabilis Prsesul Salvius pabnio sanctœ prœdicationis corda populorum assidua profectione reficiebat^ et ad pascua œtemse refectionis invitabat. Gœpit diiigenter in arcano sui cordis volvere quo in loco sanctissimum ac desideratissimum thesaurum abditum qusereret^ sed propter fragilitatem humanœ conditionis prœsumere non audebat. Sciebat vero, quod in Ecclesia beatœ Marire Virginis requiescebat^ quam beatus Firminus Gonfessor GhrisU construxerat. Qui et pro sorte nominis, et pro merito dignitatis, in bac civitate clarissimus.extititPastor, et in ipsa Ecclesia suam elegerat fieri sepuituram. Designatum ^ namque locum beatus Salvius sciebat, sed in quo loco beatus Firminus Martyr conditus essct, funditus iguorabat. IndeQcienter itaque Domino die nocteque preces fundens, sollicite inter semetipsum cum largitluis lacbrymis pertractabat, si suo tempore Ghristus hune Martyrem declarare dignaretur. Quadam igitur die omnem plebem diversorum sexuum convocavit, Sacerdotum scilicet •, Levitarum,

' Ms. 46. teoderici. ' Ms. 46. Designatum namque lo-

^ Ms. 46. nomine salvius. cum beatus salvius sciebat, ubi ipse

* Ms. 46. recti tramitis arte ^ elo- confesser firminus requiescebat ; sed quentia facundissimus. in quo loco beatus firminus martir

* Ms. 46. juventutis flore conditus esset funditus ignorabat.

' Ms. 46. teodericus, * Ms. 46. scilicet sacerdotum, levi-

* Ms 46. suo. tarum.

Cicricorum et Laicoruin, ac mulierutn, et more solilo * divinum officium cum verbo sanctai prœdicationis celebravil, atque inler cetera triduauum iiidixit jejunium, ut Dominum precibus exorarent cum gemitu et nimia afûictione, qualiler sanctissimum corpus Firmini Martyiis invenire poluissent. Isdem quoque Praesul Salvlas sese prostravit in terram, iudutus ciner3 et cilicio, cum lacrymarum inundatione, imoque traliebat a pectore • lletum, et Dominum Salvatoremdeprecabatur, ut desideratum diu thesau*"um sibi ostendere dignaretur. Populus vero indeficienler clamabat, ut Dominas Jésus Christus. qui origo et fons totius bonilatis, misericorditer infunderet fontem sapientiœ et iuteliigenti^e in mentem Salvii Ëpiscopi, que in ioco sanctissimum corpus beati Firmini conditum esset. Nec ab Ecclesia per très dies recedebat^ sed ibidem cmnis clerus ' simul et populus indictum triduauum jejunium humili mente perficiebat. In tertio autem die, dum aurora primam partem luminis extulisset, illuminatus est venerabilis Salvius Prœsul claritatesupernifulgoria, sursum erexit oculos ad cselum, vidit quasi radium Solis ab arce prœcelsi throni exire *, et usque ad sacrum locum, iu quo sanctissimus Martyr Firminus requiescebat, inenarrabiliter refulgere. Qui mox immensas divinœ misericordia^ referens gratias, cum timoré et nimio tremore accedens ad declaratum locum cœpit fodere ac sepulchrum almi Martyris aperirc. Odor quoque suavitatis illico tantus excreverat, quasi illic omnia gênera pigmentorum contunderentur etaromatum, et ager virens amœnitate diversarum florum adesset. Putabant omnes qui astabant intra sepuicbrum tanti Martyris * candida lilia, et vernantes rosas, aliasque vireniesherbarum flores pulchre pullulare, et quanto plus ad sacrum mysterium penetrando accédèrent, tauto amplius immensus odor flagrabat, et totam Diœcesim urbis Ambianensium irrigabat, et usque ad omnes comprovinciales ci vitales laie spargebat amœnitatem largitlui odoris. Omnis quidem multitudo urbi Taroanensium, Gameracensium, Noviomensium, et Belvacensium, repleta fuit iu ipsa hora suavitate et delectatione ipsius amœnissimi odoris, sic, quasi in paradyso delitiarum se adesse putarent. Non enim alius nuncius intonuit populo barum

* Ms. 46. more divinum officium. * Ms. 46. ab arche.

* Ms. 46. flatum. ' Ici s'arrête le Ms. 46. ' Ms. 46. omnis clerus et populus.

quatuor civiiatum, quod tam sacrum mysteiium in urbe Ambiaois per revelationein sancti Spiritus Salvius vencrabilis Praîsul et religiosi sacerdotes^ devotusqne populus celebrarent, nisi odor immensus et inœstimabilis suavitas. Sed omnes quidem Sacerdotes et Clerici, populusque diversoruni sexuuni prœfatarum urbium statim surrcxeruut cum cereis et palmis, Hymnorum psalmodiam décantantes, céleri gressu Ambianis obviam tanto Martyri Firmino veuerunt, sic indubitanter quasi ut unusquisquc suum habuisset prseceplorem et ducem. Appropinquantes autem civitati Ambianensium viderunt talia miracula^ qualia nec anlea nec postea visa, ncc alicujus relatione in loto orbe audita fuerunt. Mox ut venerabilis Salvius Ponlifex et religiosi Sacerdotes Martyrem Christi Firminum asepuichro elevaverunt, omnis clementorum substantia mutata est, et tam fervidus calor mundum invaserat, ita ut qui tune présentes aderant stupefacti in cxtasi mentis mirarentur. iEstimabant enim divino imperio totum mundum ab imminentia cdoris dissolvî, et ad nihilum redigi. Jpse qnoquc mirabilis calor, quod dubium non est^ mansil quoque spatio trium horarum. £rat enim tempus byemis, et glacialis asperilas ac nivalis inundatio ipsa die valdc immicebat. Sed repente una hora immutalis temporibus Sol in centrum contra naturam Ûammigeris evectus quadrigis œstivali fervore uimietatem frigoris in uno momento dissolvit. Hœc miracula valde admiranda sunt, quia in die Iduum Januariarum facta perbibentur. Dumque iter carperent, déférentes populi Martyrem Firmiuum ad urbem Ambianensium, obviam plurimœ occurrenles catervœ sternebant vestimenta sua in via, et voce magna clamabant. Osanna in excelsis, benedictus qui vcnit in nomine Domiui. Et subito respicientes apparuerunt omnes arbores amœnitale tlorum vernantes, et nobilitate suavitatis redolentes, quasi ut prope jam formatum fructum depromerent, ita fundendo flores pleniter emittebant. Cacumina vero arborum cum floribus assidue gliscentibus summissa astabant^ et inclinando obsequium in adventu tam clarissimi Marlyris prœbebant. Et omnis plebs admirans, confestim frondes cum floribus de arboribus evellebant, et in via bumili devotione spargebant. Omnia quoque prata circumquaque Ambianis, et campi, in puncto omnius momenti plena affuerunt rosis et liliis, et diversis generibus olerum et florum. Et quolquot inflrmi obviam accedentés, rumpebant flores, stornebantque in plateis et semitis, divina

impendente misericordia pristinam recipiebant sanitatem. In ista solemnitate tota civitas tenera fuit^ quia pro gela œther protuUt oalorem^ pro nive flores^ pro pruinis frondes et folia. Omnes qoidem in illa die lœtitia et gaudio fuerunt repleti, quia Christos Do« minus in bis sedibus sanctum Martyrem consedere fecil; plorimi infirmi et segroti in bac die receperunt sanitatem, quia clarissimus Martyr Firminus et Pontifex evectus est in banc civitatem. Celebremus, fratres carissimi^ cum summa devotione banc solemnitalem, quia Dominus nobis bodie exbibuit suam deitatem. Hodie veneramur octavas Epipbaniœ Domini, recolamus invicem et virlutes Hartyris Firmini. Stella bodie Magis refulsit, et inventione bujus Martyris mutatis elementis byems œstatem produxit.Aquas Dominas ad nuptias bodie sua virtute in vinum convertit, et in bonore Martyris sui cum nive liliaprompsit.Hodie baptizatus est Cbristus in Jordane a serve suo Jeanne^ et multas virtutes ostendere dignatus est in Martyris sui inventione, prœstante œterno Pâtre simul cam filio sanctoque Spbritu, quorum deitas in unitate régnât et indivisibills manet per infinita secula seculorum. Amen.

Acta deposidonis SS. Reliquiarum B. Firmini Episcopi et Martyris in nova theca argentea.

J^Lnno Domini i85l, Idibus Januarii^ scilicet in die Octava Epipbaniœ Domini, Nos Antonius de Salinis Dei et Apostolicœ Sedis gratia Episcopus Ambianensis, una cum venerabilibus nostris fratribus Honorato Maillard, Arcbidiacono Ambianensi, et Casimiro de Ladoue, Arcbidiacono Abbaviilensi, vicariis nostris generalibus, Fulgentio Giabault Decano Gapituli^ Petro Nicolao Ganaple, Jeanne Ludovico Capellier, pœnitentiario, Ludovico Francisco Gabriele Basinet, Nicolao Dautbuille, et Antonio Tbeopbilo Duval^ canonicis Ecclesise nostree Catbedralis, atque etiam J.-B. Dubas,' parocho Ëcclesise B. M. V. in Ecclesia Gatbedrali, Jeanne Brioude moderatore seminarii majoris, Josepbo Léraillé Parocbo S. Remigii in civitate et J. B. Devillers, Parocbo S. Jacobi, L. Gaudissart Par. S. Lupi, Ludovico Nie. Caron^ Par. S. Germani, Amedeeo Langevin, Parocbo S. Pétri, etiam in civitate. Prsesentibus doctoribus medici

D. Barbier et D. Lemerchier, ad recognoscendas Reliquias specialiter deputatis, nec non capellanis, vicariis, cseterisque de Clero civitatis^ et bene multis aliis de Glero Diœcesis^ recognovimus et per présentes recognovisse certum facimus et testamur Reliquias Beati Firmini, Marlyris, primi Ambianensiuin Episcopi, eo modo.

Ailatci cum fuerit a duobus presbyteris capsa lignea deaurata et fîguris eliam ligneis deauratis distincta, rem exploratam habuimus hujusce capsœ tectum bene esse vittis sericis coloiisrubrisigilloque episcopali plane intacto obsignatum. Quibas, de jussu nostro fractis, aperta est theca, intra quam reperimus quatuor capsulas quemas, unaquœque spécial! inscriptione insignita. Quarum unam, eam scilicet quas Beati Firmini Martyris. Ossa conlinere prsedicabatur, et bene clausam vittis et sigiilis, desumi et reserari fecimus. Et illico sacra Martyris et Pontificis Ossa, in panno rubro involutaet sigillata, ostensa sunt. Tune doclores medici, attenta et sedula recognitione peracta^ prœcipuis ossibus sua nomina reddiderunt, ut infra notatur.

His peractis, Reliquias sacras in capsulam ligneam reposuimus, quam intra majorem ligneam deauratam, una cum tribus aliis^ locari jussimus, obsignarique tum sigillo nostro , tum sigilio Capituli Ecclesiœ nostrse Cathedralis.

Die vero sequenli, fcria 3'. in Festo Inventionis et Translationis Corporis Sancti Firmini, intra Yesperarum solemnia, e magna theca lignea jam descripta, débita cum veneratione extraximus Reliquias Beati Firmini, Episcopi Martyris, pridie recognitas, easque, postquam feccrimus in novo panno serico coloris rubri involvi^ sigillo nostro sigillavimus, simul ac sigillo Capituli, deposuimus in novam thecam ex argento et cupro deaurato confectam gothico labore conspicuam, quam a benefico viro, qui humilitatis causa celare nomen voluit, accepimus. Prœsentibus Arcbidiaconis, Ganonicis, Parocbis^ cseterisque de Clero. Postea ordinata est processio solemnis per Ecclesiam, ad quam fidèles pêne innumeri pie convenerunt.

De quibus omnibus acta sunt prœsentia instrumenta, in perpetuam rei memoriam, ad majorem Dei gloriam, honorem que tum beatœ Mariœ Virginis Ecclesise nostrœ Catbedralis patronae, tum Beati Firmini Martyris^ primi Ambianensium Episcopi, tum aliorum Sanctorum prœcipue patronorum bujus civitatis et Diœcesis.

Ambiani, die et anno preedictis. (Sequuntur signa).