XIX. Ultima S. martyris passio ac victoria
Hzc faciens martyr, post hæc, non tempore longo, At mortem sitiens justi mens effera semper, Nec furor insanus cadis , nec ira quievit, 695 Donec membra pii vatis mucrone feriret , Artus atque neci tradat, fundatque cruorem.
Venit enim suprema dies, et passio sacra Venit, quo famulum Dominus ditarier almis Disposuit regnis, sanctum quoque ferret ad astra 700 Flatum , perciperet meritis ubi praemia sacra. Ecce equites imittens Ebroinus prepete cursu, Post terguin clipeis sancti ferroque minaces. Dat sonitum tellus, altum ‘ quatit ungula putrem ; Frendit equus frenis, et concutit ora cruenta ;
' Attum, lege agrum,
705 Exit aquosus humor, fervescit et ossibus ignis. Usque domum properant Rotberti quattuor apti , Ut caperent vatem sanctum, quem denique captum , Per nemora alta vehunt, furtivis passibus atque Collibus ignotis repedant , ducuntque beatum. 710 Dum hzc agerent, martyr subito compescuit illos ; Hzc ait : « O nati spatiis ne erretis in istis ; « Ecce fatigati , toties desistite tandem :
« Adsum haut ignarus enim ; consumite jussum, « Cursum hic ponam vitz finemque laborum 715 « Tempus adest , citius , nati, nil jussa morate. » Ecce repente ruunt, quarto superante superbo , Ad plantas humiles terni , veniamque precantur : « Criminibus nostris nunc indulgere rogamus, « Aiunt, nos benedic etiam , venerande sacerdos. » 720 Protinus ille manu extenta benedixerat illis. Increpat hos quartus : « Procul hinc absistite , victi , « Dixit. Sed quid agam? timida nunc canite mente. « Tende caput jugulo, dixit, vel cernua colla. » Arduus ipse stetit, stricto mucrone coruscans. 725 Protinus ille genu fixit, palmasque tetendit , Hzc supplex precibus rogitans et sidera pulsans : « Alme pater, genitum direxit * ut crimina mundi « Tolleret, atque cruore pia jam vulnera sanet ; . « Per quem te meruit mundus cognoscere veruin 730 « Auctorem , cuneto sublato errore vetusto. « Error abit vanus , cædunt fincmenta * deorum ; « Gratia prompta redit , venit cultura fidelis , « Orbis ubique colit, tellus quoque , pontus et astra : « Te pecudes, volucres, pisces , qui fluinina tranant 195 « Factorem verum testantur cuncta creasse. « Da veniam cunctis miserans, el parce inimicis « Omnibus atque istis, veri quia nescia corda « Geslant , sæva etiam ponunt tormenta necemque. « Hac propter, claris conspectibus, alie Rederaptor,
| Direxit, claudicante tam sensu, tum metro; forsan legendum donasti ; nam direxisti metro repugnat, * Cadunt fincmenta , lege cedunt figmenta.
488 &NALECTA HISTORICA.
740 « Credo tuis me presentari, et carpere vitam « Perpetuam hanc : animum placidis nunc aecipe palmis. » Armiger , his dictis , stricto caput abstulit ense : Infaustis manibus sacrato sanguine terram Perfudit. Victor clarum sic æthera scandit.
745 Continwo Doininus miracula magna peregit ; . Ut psalmista canit, cuncti nunc cernite vultu : Ecce suum Dominus sanctum magno ornat honore, Et , capite absciso , superabat eorpus in altum Erectum , ut fertur, spatioso tempore, quantum 750 Unius hors metam sol scandit in axe.
Vividus ardor erat membris, calor os8a tenebat : Impaciens homioida suis nam calcibus illum Percussit, citius terra quo membra jacerent, Eosifer infelix, roseo maculate cruore 755 Martyris, et sacrum corpus qui calce petisti , Nec licuit has te penas impune tulisse , Sed mox multiplici constrictus peste teneris Dzmonis , ac mediis flammis injectus anhelas, Fugit ab ore cinis, donec properavit ad umbras. Conjugibus placuit, post hæc clàm membra sepulchris 760 Tradere, praedictis, una eum veste respersa Sanguine. Basilica conduntur membra sacrata In modica; juxta fuerunt quo circiter annis Binis , tecta solo latitantia mensibus et sex. lsta die, certis jam signis gesta , secunda 165 Octoribus ‘ mensis , sollemnía credite vere. Ingenio exiguo quxdam jam portio facta est Florigere vite. Nunc libri terminus adsit Hujus, et alterius demum reputatur * origo.
LIBER Il. — DE 5. LEODEGARII MIRACULIS.
l. De miraculis sancti martyris ante ejus corperis elevationem.
Cominet îlle prior sacrati gesta libellus
* Octortbus pro octobris mensis die secunda , S. martyri ditaté. * Repuiatur, lege repetatur, ——
570 Martyris, in carnis placidus quæ tegmine gessit :
Exutus spoliis carnalibus , ecce secundus
: Miris qua gessit viriutibus implicat acta.
Actenus expressi vatis pia munera jusii, Arenti sermone quidem , sed pinguia gesta;
775 At plus illa sonant , calcatis, Victor olympo Jam residens , vitiis, domino tribuente, peregit Quz diversa piis signis manifesta tenentur.
Sermo., me2 , formans, torpenti inlabere linguæ , Cuncta prius, hominis labris , quam lingua sonaret
780 Carmine, quo passim multis ex pauca referret. ' Saltim basilicæ parvae servaverat aedes Pervigil excubiis devota mente sacerdos.
Eminus aspitiens noctn , lanterna refulgens Apparet ; hominum nullo subnixa ministro ,
185 Ecce repente suis se flammis prodidit ultro. Protinus binc atque inde fluunt rumore venusto Martyris, et nitido celebrant sermone sepulchrum , Sed majora dehinc radiabant signa secuta.
Luminibus rediit ezecatis munus amatum ,
190 Et solida elaudis firmantur robore planta,
Auribus et gratus remeaverat aeris ictus ; Larva ruens atrox obsessi corporis artus Liquerat, abseesau corpus mentemque levabat.
Claruit his primum virtutibus almus ubique.
195 Interea ecclesise vigili duravit amore
Ad tumbam custos vatis ; eui denique latro, Nocte tenebrosa , rapuit res arte maligne, Antea quæ proprio congesserat ipse labore.
lilius et vacuas abiens fur deserit edes,
800 Queiscum , quem tenuit reverenter, esleeus unus ? Martyris ablatus fertur ; sed clericus idem Dum remeat, proprias mature ut viseret sedes , Repperit exuviis spoliatam haepe acerram *.
! Queiscum, quem tenuit reverenter, calceus unus.. disjecta sane ac prope mo: dum absona verba, nisi hzc forsan accipias : martyris calceus unus quem cleri-
cus tenuit reverenter, ex his sedibus fertur ablatus fuisse. * Haspe acerram , seu domum janua vel ostii cardine nudatum, C£, Cang.
Concitus ille petit rediens vencranda sepulchra, 805 Crinibus extractis, et pugnis pectora tundens ;
Nec caruere gene lacrimis, nec guttura pulsu ; .
Vociferans , lacrimans , nimio clamore ruebat,
Persistens supplex precibus, horisque diurnis
Addidit et noctem, rogitans sibi reddere censum. 810 Fur fessus rediit demens , onerante coturno,
Invitus domino tandem spolia ampla rejecit.
At dominus servi patrat perjuria falsa :
Digna sed immitem sequitur mox ultio utrumque;
Nam dominus vitam celeri cum fine reliquit ,
Et servus raptor pœna damnatur acerba.
Il. Ebroino nuntiantur miracula , ejusque invidia multiplicantur. 2
815 Nec latuere diu crescentia signa dolosum Diversa in populis Ebroinum ; rumor ubique Inditiis certis manifestat quod prius ille,
Invidia faciente, mala celaverat arte.
820 — Adspice, cum Domino martyr jam regnat in arce, Invidiose, rapax, homicida, inmitis, adulter : Fulgescunt , radiant , flagrant, monstrantur, amantur Signa pii vatis ; virtus decorata nitescit.
Nunc , quid hzc poteris falsa proferre loquela?
895 Quid, nisi corde gemis, tacitus pavitans, Ebroine. Optatam e tumulo certat captare medelam Quisque suis membris : sanis nam callibus iste,
Ille oculis radios gaudet remeasse serenos, Expulsis tenebris, nocuo caruisse colore.
830 Ast alius triste exultat vomuisse venenum Dæmonis , et cunctos curat concessa potestas. Inditio est regnare polo, cui tartara sæva Promittis voluisse , tua est depulsa potestas. — Talibus attonitus doluit signis Ebroinus ,
855 Hac ait, ex imo rumpens hanc pectore vocem,
‘His questus lacrimis , dicens uxoris ad aures : « Heu mihi! quid tantum populos celebrare sepulcrum « Audio? quid tantus plebis concursus ad illud
Ed
ANALECTA HISTORICA. 49t
« Pervehitur? Verum , conjux , an falsa videntur?
« Estimo falsa magis vulgares ire per aures ,
« Martyra (quam?) dignas talem meruisse coronas : « Talibus auspitiis, credo, est delusa caterva.
« Sed tamen , ut certos faciat nos, nuntius adsit, « Quique eat et redeat rapidis sub gressibus ; ad nos « Certa ferens, dubios curet dissolvere nodos.
« Unde , age, care comes, aliquis mittatur alumnus, « Pergat , et ad tumulum veniat qui cuncta requirat. » Portitor, ad tumulum gradiens , se dicere jussit Custodes , istis quæ sit sententia firma
Rebus, quæ populus resonat , qui vera fatentur. Nuntius ille miser sanctum celebrare sepulchrum Distulit , ac vacuas depromserat ore loquelas :
« Mortuus hic recubans vili sub cespite tectus,
« [Inquit , non poterit validam prestare medelam. » Hæc fatus vecors pedibus mex perculit urnam Despitiens , abiit. Confestim pestis iniqua
Corripit hunc , donec lacerans ac viscera torquens, Tristibus exsequiis vitam cum fine reliquit.
— Non risero tuo adventu, nec gaudia portas ,
860 His lztis dominis qui te misere , viator,
Disce tuis poenis nullum contemnere sanctum :
Sanctos qui temnit, dominum contemnere certum est ; Poplitibus melius flexis orasse beatum
Namque foret, plantis quam sacram tundere tumbam. — Pendulus expectans Ebroinus, portitor ad se
Quid ferat, et dubius , varia cum mente nutabat.. . -
Ac secum tristis tacita cum voce susurrat :
. « Cur cessat toties famulus qui missus abibat ?
« Cur etiam tardat remeans? vel non sine causa ?
« Aut istum suprema tulit sors, ut prius illum
« Qui caput ante suo vatis mucrone peremsit :
« Illius in cineres extemplo membra redacta
« Comperimus. Simili hic etiam nunc sorte tenetur. « Forsan poena sequax redeuntem perculit istum ,
« Et parili damno perduxerat usque favillam.
« Quid facimus? late cujus nunc gloria crescit ,
« Nostra etiam nimium turpantur gesta priora.
« Fama volat hujus , redolens rumore corusco;
« Nosque rei, ferimur cunctorum vocibus acti.
. 880 « Sed , ne forte magis placido sermone redundet « Hujus fama viri , canemur, sorte sinistra, « Objeetare malas illi falsasque loquelas, « Ne nostrz in populo minuatur gloria laudis. » Talia tractantem , maturis cursibus illum
885 Mors rapuit ; sæva condebat fauce baratri, Multos qui ad mortem stricto mucrone coegit : Fervidus hunc gladius vita spoliavit et armis. Est completa Dei veris sententia dictis, Ut, cujus quicumque farens maculaverit artus,
890 Fundat et ipse suum, gladio feriente , cruorem. Tali sed tandem multatum fine tyrannum Suffitlat dixisse; dehinc jam cætera dicam.
IL Oritur tres inter episcopos de sancto martyre levando disputatio.
His ita transactis, virtus jam proditur alma Martyris, et toto flagrabat fervida regno.
895 Utque focis cum tura calent , vel trita sinapis Semina depromunt nitidum flagranter odorem, Aut pilis gravidis herbæ tunduntur olentes, Et preciosa micant vasis unguenta cavatis ; Haud aliter rumore pio per quosque recurrens
900 Fama volat ; populi miracula magna frequentant , Æmula quæ a multis celabat perfidia ante.
Interea regis magni defertur ad aures Cunctorum vatum procerum quoque fama beata.
Occurrunt alacres certatim calle citato
905 Pontifices, clerus, monachi , majorque minorque : Unanimis celebrat virtutes sexus uterque.
Clara salutiferi miracula martyris omnes Laudibus astrigero jungunt trans nubila circlo. Pontifices terni surgunt ex agmine tanto,
945 Vincianus et Ansoaldus et Ermanacharius ,
. Quorum quisque sui corpus decreverat esse
Juris, et e tumulo eupiunt auferre beatum :
« Ecce mei juris tellus tenet ossa sacrata, t Primus ait; requiem , hic dum sanctus astra petivit , 920 « Cœperat, hic primum signis est proditus almis. » « Talibus , alter ait, contendere desine verbis, « Frater; amata mihi manifestum est carne propinquum « Hunc fore ; hunc aluit parrochia quam rego presul ; « Hinc oriundus erat , sumpsit primordia vitæ ' : 925 «Quare, jure mihi martyr conceditur almus. » Tertius , his dictis, vatem compescit utrumque : « Talibus adstantem verbis onerare catervam « Jam sinite, et potius tandem mea dicta tenete. « Quam presul tenuit sedem , quam dogmate sacro 930 « Instruxit felix, hane sacrent membra beata. « Hzc decet alterius sedis quo in sorte quiescat. » Conticuere omnes , digitis simul ora premebant. His dictis, mellorls opem nanciscier optant Consilii : statuunt preeibus jejunia jungi.
955 His pariter certant summum pulsare Tonantem , Cujus hunc meritis potius concedere vellet.
Totus namque dies hymnis extenditur almis , Pervigili excubiis cura nox ipsa tenetur.
Post, ventura dies sacram eui tradere palmam 940 Depulsis , vellet, tenebris, aurora rubebat : Interea et Phoebus rutilo surrexit ab orta.
Pontifices aras ornant missasque celebrant , Intentum populum sacro libamine pascunt , Inque tribus eartis et nomina scripta tenentur, 945 Quæque sui vatis speclalis epistola gestat Nomen , et altaris medio sub tegmine tecta Servantur, Sacris missis jam rite peractis, Ignaro pariter solum jussere ministro Pandere, quam meritis voluisset prenderc cartam 950 Cujuscumque Deus ; citius qui jusea peregit. Declarat prima Ansoaldum reddita luci
! Hiec eorum sententiæ favent, qui S, Leedegarium Pictavii natum, vel de gente pictaviensi oriandum autumant.
Pagina, ditatum tali mansisse talento.
Vocibus hunc cuncti dignum testantur bonore Tam caro , fuerat qui munera nactus ;
955 Huic palmam læti pariter dextramque dedere : Indubii tandem litis retinacula linquunt.
IV. Quanta miracula per translationem sacri corporis, Pictavium usque , peragta.
Tunc famulus Domini fido mandavit alumno , Olim quem martyr cauto nutrimine vexit , Qui monachos rexit, martyr quos rexerat ante,
960 Audulfum vocitat quem nomine cura parentum, Officium peragat letus , vel: jussa ministret ,
Usque solum Pictavensem pia membra verenter Ducat. « Perge celer, fratrum duc agmina tecum ; « Precipitate moram , dixit ; utrumque patronum
965 « Hymnis ad propriam sedem portate canoris ;
« Ast ego forte domum mira requiemque dicabo. » Perrexere citi, pastoris jussa jubentis
Perficiunt : onerant sacratis ossa canistris :
Optatis redeunt gaudenter callibus omnes.
Mox motis membris virtus non defuit ampla ;
970 Sanati abscedunt diversis pestibus egri ,
Languida membra diu optatam tenuere medelam.
Altithrono grates , miracula tanta tuentes, Adstantes referunt, et ceptum carpere callem
975 Disponunt. Sequitur vulgus seu turba pedestris Quoque ruit, sanctis devota mente ministris Se junxit, alacrisque cucurrit sexus uterque. Illius ardebant sancta virtute bcati ,
Dignis martyrii ac meritis cupiunt benedici,
980 Qui feretri partem , sacrum qui tangere velum Certabant, possint humeris quoque ferre beatum, Luminibus , crucibus plures, clarisque lucernis, Partibus alternis properabant Christicolarum ; Civibus angelicis æquant ac sidera pulsant ,
985 Laudes turifero nitidas flagrantur odore;
Quem validus inorbus pressit, vel languor iniquus ;
Aut quicumque diu vexatur peste gravante, Si sacrum tetigit velum , sanctumque feretrum , - Sanatis rediit membris ac sospite gressu.
990 Vera fides faveat, si, falso errore remoto, Dum vehitur spatiis veloci corpus ab ipsis Cursu. Cujusdam vici jam tecta petebant , Vultibus admæsti properabant ecce parentes, Gestantes ulnis cæcato lumine natam :
995 Temporibus septem vocis dispendia muta Senserat, et membris jacuit defessa puella ; Quamque triplex jugiter damnabat corpore languor. Dum cupiunt natam sancii vel fila feretri Tangere, cæruleiæproperans nox venerat alis.
1000 Illic interea fessam sopor altus habebat. Advenisse viros narrat splendente colore Huc geminos , egram tali firmasse loquela :
« Ecce salus optata tibi, nec credere tardes, « Adveniet.» Sequitur medicina protinus illam. 1005 Evigilans , oculos, gressum linguamque tenebat. Mox sanata Deo laudes gratesque rependit - Quod meritis , vitæ presentis tempora longa, Martyris , acciperet , veteri languore fugato. Nec tibi parva salus, mulier, medicante beato 1010 Martyre , dæmonii, convenit ; qui pectoris antra Jam dudum tenuit , stringes, fugiente furore , Dum traheris palmis geminis , geminisque lacertis Vinclatis , feretri possis quo tangere peplum: Nec paveas demens tanto languore resultans 1015 Millia dona tamen currebant ; ecce repente Per sanctum Christi famulum, tangendo feretrum, Spiritus infestus citius tua membra reliquit. Inde viri variis leti successibus aucti, Urbis jam Toronum fulgentia tecta subibant :
1020 Hinc præsul promptus , magna comitante caterva , Obvius amplifico meritis processit honore, Urbem per mediam nitens perducere corpus ; Laudibus excelsis altus pulsatur olympus.
En mulier trahitur duris constricta catenis ,
1035 Insimulata viri proprii pro morte nefanda, Amissura cito caram de corpore vitam, Auxilium Dominus ni ferret forte misellæ.
Martyris ecce pii cernens gestare feretrum , Pervalido clamore boans hanc pectore vocem :
1030 « Rumpens ecce meas poenas nunc f respice elemens , « Leudegar, miseram digneris solvere vineis « Injustis, ac tolle minas anferque malignam « Qux imminet injuste damnatz nunc mihi mortem. « Auxiliare, precor, veniam da, audique rogantem. 1035 « Tendo meas , martyr, supplex ad sidera palmas. » Talibus illa tonans lacrimis : nam lora repente Dissiliunt, collo palmis cedere catenas :
Obstupuere viri tortores atque recedunt ; Hinc procul innocuam tandem liquere puellam.
1040 Hoc populus factum crebro sermone frequentat.
V. Tot prodigia, ac precipue in agro Pictaviensi, quot vix sermo explicare queat..
Otia longa trahens animus torpendo tabescit ; Faucibus in mediis, pigris compressa labellis, Lingua jacet; calamum digiti tractare venusiur Haut poterunt ; oculi furvaque caligine mersi ; 1045 Flatibus aucta nimis terrenis mens manet ipsa. Excute torporem , segnem depelle teporem ; Officium digiti solitum vel lingua loquelam . Da, Deus , ut captent ; spiramina Bota recurrant, Per venias ? ructant praecordia carmina sacra. 1050 Non canimus pugnas acres , ant triste duellum Hectoris infausti, pariterque inmitis Achilli, Quando argiva manus regnum destruxit avium Pergameum, diro maculatas sanguine. tædas Vel canimus, gemino statuunt quas carpere ferto 1055 Turnus et Æneas, falsos duxisse penates:
' Nunc ita legendas esse duximus tres illas notarii litteras sn, quarum prior mendo irrepsisse videtur,
2 Per venias, an forte Por venas?
Qui fertur, latus tenuit dum regna Latinus :
Sed potius canimus sanetorum sacra trophea., Sanguine qui proprio stabilem mereantur honorem. Martyris intermissa dia miracula narrem, |
1060 Qui geminos propero carsu euravit egenos?
Clodus erat plantis , multis lassaius ab annis ; Pigrior atque diu marcescens , calle negate : Nec valuit pedibus dilectam earpere gressum.
Advectus sanctum supplex in vota vocavit ;
1065 Optatam meruit gaudens plantis medicinam. Accelerans mulier morbo vexata maligno, st Deformes digitis curvis ad. idera palmas , | Protendit manibus mediis. « Nunc aspíce , martyr,
« Ungula stat misere totiens infixa per artus,
1070 « Qualiter et membris cunctis augere dolorem « Non cessat , nocuum citius deserere pestem t Da, medicus Christi , da jam fomenta salutis. » Continuo pestis maculans cum voce recessit ,
Luridus atque color vadens sieca ossa reliquit ,
1075 Prisca redit manibus, Christi de mnnere, virtus.
. Presul ut audivit comitum properasse catervam , Ad villam quandam propria ditione dicatam , Obvius , ut populo defesso alimenta ministrent, Ansoaldus amore pio direxit alumnos :
1080 « Ite, ait, et populo dapibus succurrite lasso ;
« Sint epulæ eunctis large, sit copia panis ; oi « Delitias prebete simul, clarumque liquorem « Quo corpus sanetum fas sit perferre citatim. » Lætificata bonis tantis jam turba quievit.
1085 Sed stupidam cunctis tem gesserat arbiter altes ; Ille liquor duplis iterum remeaverat undis; Dulcia musta madent, perque ct sua vascula crescunt. , Nec claustris contenta seis, jam una per arva Larga fluunt, rivis planum maduit pavimentum. 1090 Additur et signo signum, miracula miris. Inde petunt vicum veloci calle viando, Quem juxta fluvius vaste sab gurgite tranat.
Hunc adiit fluvium gaudenter tutba pedestris ;
4095 Vincenna et fluvius vocitatur Sannonavius. Ecce minax tumuit mente stridente procella, Ac per terga freti furiis agitata cucurrit.
Turbidus et pontus undis incanduit atris :
Auras ad superas nothus volvebat arenas.
1100 Nec iteris (sic) spatium patuit, nec apta carinis Fluctibus in mediis via : « cernitis, inquit (ut æquor?), , « Personat e scopulis ‘, magno se murmure miscent , « Et venti pariter parant confligere telis , « Inque vicem pugnis contendunt Eurus et Auster ; 4105 « Montibus e summis undarum personat echo. . . « His ripis satius rapidum compescere gressum , « Quam tumidis , navi fracta, submergier undis. « Tandem desinite infidis vos credere ventis. » At pater intrepidus rerum cui credita cura est : 1110 « Hzc vada nempe Deus poterit compescere , dixit, « Qui quondam ponti mandans confregerat iram : * — Tu, mare, recede loco, tumidique , silescite , venti. » « Prisca quies rediit, cessavit cerula ponti ; — « Ipse etiam poterit commotos sternere fluctus. 1115 « Pergite fidentes , puppim submittite corpus. » His gestis, cecidere minz , turbansque procella Inmitis conversa, in mite limpha quiescit.
Huc mulier peregrina , suo cum pignore caeco, Accessit cupiens nato captare salutem. \ 1120 Excubiis precibusque simul quo nocte sub ipsa Martyris almifici * medicantia membra quierunt Pernoctans solita remearunt dona salute.
Sicque diu clause reserantur fronte fenestrae. Exsultat genitrix tantis ditata medelis.
