NOMINATION
DE RAYMOND O’OPPÉDE A L’ÉVÊCHÉ DE S1STERON.
(1310,1 août. — Orig. en parchem. ) 1
Adsil scribenti mihi Christus recta petenti. Anno incamacionis cjusdera millcsimo trccentesimo dccimo ,
1 On nous a entendu exprimer des regrets sur la perte de nos archives ecclésiastiques. Cette perte est en effet fort regrettable. Cependant, d’après ce que nous en avons rapporté, on voit que l 'auto (ta fe révolutionnaire n’a pas tout consumé. Indépendamment du recueil de Gastinel , où nous avons souvent puisé , quelques pièces originales ontéchappéà la proscription. De ce nombre est celle que nous donnons ici ; elle est intéressante en ce qu’elle montre avec précision la forme observée par les chapitres dans les élections épiscopales , avant que le concordat de 151G , au préjudice de leur droit , de ce droit aussi ancien que l’églisc-méme , les eut réduits à n’avoir plus d’évêques de leur choix.
5'iS
APPENDICE
die sccunda menais augusli, octave indictionis. Cura presens (lies diceretur assignats per venerabilem virutn Jacobum Bueymundi Sistaricenscm prepositura et dominos canonicos Sistaricenses qui lune présentés erant in ciuitate Sistarici , capitulo Sistaricensi et capilulo Forcalquericensi ad tractandura de eleclionc futuri pastoris in Sistaricensi ecclesia vacante per mortem bone raemorie Domini Jacobi Gantelrai Sistariccnsis episcopi ut constat per (itéras infra scriptas quarum ténor lalis est. Jacobus Bueymundi prepositus, Raymundus de Mura , Medullio Justacii et Bertrandus de Villamuris canonici ecclcsie Sistaricensi», présentes in ciuitate Sistarici et capitulurn facicntes , venerabilibus viris Dominis preposito et canonicis ecclesie Forcalqucrii , salutem in eo qui est verus omnium Doraintis , tenore prescncium vobis manifestum existât quod felicis rccordacionis Dominus Jacobus quondam Sistaricensis cpiscopus, sicut Domino placuit, viam est vniuerse carnis ingressus , propter cujus mortem , nos et vos oportet favente Domino, procedere ad clcctioncm futuri pastoris, nosque preliximus et presignauimus tenore presencium nobis et vobis terminum ad tractandum de clectionc futuri pastoris et ad eligcndum eumdem, videlicet, die sccunda menais Augusli cum continuacione dierum sequencium ; alioquin vobis non venientibus procedemus in negocio electionis prcdictc prout Dominus monstrabit. Datum Sistarici die vigesima quarta julii millesimo trecentesirao decirao indictionis octaue. Readatur litera porlilori retento tenore earura si habere velitis eumdem.
Venerabilibus viris amicis clarissimis Dominis canonicis Sistariccnsis ecclesie ad quos présentes lilere peruenerint. Jacobus Bueymundi prepositus, Raymundus de Mura, Medullio Justacii et Bertrandus de Villamuris canonici Sistaricenses qui présentés eramus in dicta Sistaricensi ecclesia salutem in Domino Jesu Christo ; tenore presencium vobis manifestum existât quod nos propter mortem que contigit , sicut Domino placuit in persona bone memorie Domini Jacobi episcopi Sistaricensis assignamus nobis et vobis diem cerlam ad tractandum de eleclione futuri pastoris et ad dictam electionem faciendam Domino con-
cedente, videlicel die secunda tnensis augusli cum continuaiione dierura sequenciunt , qua elapsa procedere intendimus ad elcctinnem prediclaro veslra abscncin non obstante, quem diein vobis per présentés significamus ac eciam intimamus. Datum Sislarici die vigesima quarla julii, octane indictionis, anno Domini mil esimo trecentesimo deciino. Reddile literas présentant sine mora
Au jour fixé les chanoines de Forcalquier, au nombre de huit, savoir : Pierre de Saint-Maximin , Bertrand lîrocliier , Bertrand Raymondi , Bertrand et Geoflroi de Laincel , Isnard Gnsqui , Bertrand Viridis et maître Jean de Sumabuo , furent exacts au rendezvous, mais ce fut pour protester contre un vice de forme dans la convocation qui leur était faite.
Six chanoines de Sisteron seulement , savoir : le prévôt Jacques Uueymundi , le sacristain Raymond Gaucelin , le précenteur Raymond Delphin , Raymond d’Oppède, Guillaume Polcheti et Bertrand de Viileuius, se trouvèrent à cette première séance; mais pendant le cours des débats, qui durèrent huit jours et furent très-animés, paraissent en outre les chanoines Bertrand de Saint-Marc, Raynaud Fabri et les deux frères Justas ; eu tout dix voix de Sisteron qui prirent part à l'élection ; ce qui explique tout naturellement le succès obtenu dans cette circonstance par notre chapitre.
F.nfin , le débat de la protestation vidé, le droit des chanoines de Forcalquier réservé , et divers autres préliminaires i emplis , le conclave capitulaire continue ainsi :
F.t posl predicta predicti Domini preposilua el canonici Sistaricenses el Forcalquierenses continuant»! dicm présentent vsqtte in crastinum in mane hora capituli. Quo titane conuenerunt dicti prepositus el Sistaricenses et P'orcalquierenses canonici in coro ecclesic Sistaricensis, protestantes conitiniler omnes et singuli eortundein quod ipsi non intendunt procedere super negocio clectionis imntinentis cum aliquo excomniunicato, suspenso, vel interdicto, vel alias eligerc impedito, de jure consuctudinc seu statut», imo requirunt queinlibet talitcr impedituni, si talis sit aliquis , ut debeat exire cornm et recedcre a
APPKISDICB.
collcgio coruindem canonicorun) extraneus et aiicnusab clectione predicta celebranda. Et post predicta, omnes predicti domini prepositus et caDonici Sistaricenses et Forcalquierenses coutinuarunt présentent dicm et horam vsque cras post missam mediam, incontinenti et in eodem statu ad quant diem proxime continuatam et horam in coro predicte Sistaricensis ecclesie predicti Domini prepositus et canonici Sistaricenses et Forcalquerienses couuenerunt et concordarunt vnanimiter nemine discrepantc per viam procedcre comprontissi et compromiserunt vt infra sequitur.
Ânno Domini millesimo treccntesimo decimo die nona menais augusti octaue indictionis in coro ecclesie Sistaricensis conucncrunt Domini prepositus et canonici Sistariccnscs et Forcalquierenses et fuit processum super dicte electionis negocio, vt infra sequilur : In nominc Domini. Amen. Anno incarnacionis ejusdent millesimo ccc x* die ixa mensis augusti vin* indictionis. Notum sit omnibus quod vacante ecclesia Sistaricensi per mortem reuerendi in Christo Patris Domini Jacobi bone memoric episcopi Sistaricensis , vocatisque omnibus et singulis Dominis prepositis et canonicis Sistarici et Forcalquerii ecclcsiarum de jure et consuetudinc vocari debuerunt ad eligendum in dicta ecclesia Sistaricensi cpiscopum et pastorem bac présent i die, Domini prepositus Sistaricensis et canonici Sistaricensinm et Forcalquerensium ecclesiarum quorum nomina inferius describuntur , videlicet Dominus Jacobus Bueymundi Sistaricensis prepositus et Domini Bertrandus Gantclmi sacrista Sistaricensis et canonici Forcalquerienses Petrus de sancto Maximo sacrista Forcalqueriensis , Raymundus Delphinus precentor Sistaricensis, Bertrandus Brocherii precentor Forcalqueriensis , Raymundus de Mura cauonicus Sistaricensis , Bertrandus Raymundi canonicus Forcalqueriensis, Medullio Jostacii canonicus Sistaricensis suo Domine et nomine Domini Guigonis Jostacii canonici Sistaricensis fratris sui cujus vocem liabet, Bertrandus de Launcello F'orcalqueriensis canonicus, Raymundus Fabri, Sistaricensis canonicus, lsnardus Gasqui Forcalqueriensis canonicus, Raymundus de Opeda ,
APPENDICE
Sislaricensi» canonicu», Guillelmu» Poickcli , Sislaricensis et Forcalquierensis canonicu» , Bertrandus de Villamuris Sislaricensi» et Forcalquierensis , canonicu» Gaufridus de Launcello Forcalquierensis canonicu», Bertrandusdesancto Marco, canonicu» Sistaricensi», Bcrtrandus Viridis et Magister Johannes de SuniabuoCanonici Forcalquerien»es, in coro dicte ecclesie Sislaricensis et tractantes inter ipso» esse in ipso negocio eleciionis procedendum , placuit prediclis Dominis preposilo et canonicis Sislarici et Forcalquerii omnibus et singulis , ncmine discrepante, per viam procedere comproroissi qua via elccia et concoruaia ab omnibus acceptata compromissarii omnes et singuli Domini supra dicti vnanimes et concordes ncmine discrepante vénérai ii!cs et discretos viros Jacobuni Bueymundi Sistaricensem preposiium , Raynaudum Gacelini sacrislam Sistaricensem, Petrum de sancto Maxirno sacristain Forcalqucrienscm et Bertrandum de Launcello canonicum Forcalqueriensem prediclo» tdnquam in arbitres compromissarios seu comissarios suos présente» et recipientes, dantes et concedentes predicti Domini compromittentcs , ncmine .discrepante , plcnam, généraient et libérant polestateni prediclis Dominis arbilris compromissarii» seu comissariissuis, nominc suo et vicedominorum compromittencinm predictorum, eligendi personant vdoneam et prouidendi eiciem Sistaricenci ecclesie de episcopo et pastore de gremiis canonicorum Sistarici vel Forcalquerii ecclcsiarum , promillentes prefati Domini canonict supra scripti quod ilium habebunt pro F.piscopo et pastore quem Domini compromissarii seu contissarii supra scripti in modum prediclunt duxerint eligendunt, concedentes eciant dicti Domini coinpromittentes ipsis Dominis compromissariis seu comissariis suis presenlibus et reeipientibus ut anus ex ipsis suo nominc ac vice et nomine compromissariorum et comissariorum suorum et vice nominc aiclorum dominorum canonicorum Sistarici Forcalquerii ecclesiarum et singulorum eoruntdem posait et valeat ilium in quem eoncordauerinl eligerc et clectionem ipsatn clero et populo publicarc , cl quod ipsi Domini compromittentes aprobabunt, ratilicabunt et omologabunt sine dillicaltate qualibel ipsam clectionem seu
APPENDICE
prouisionem faciendant et fuit actum et expresse conuenlum inter predictos dominos prepositum et canonicosquod presens compromissum et potestas diclurum dominoruni arbitrorum compromissariorum et comissariorum suoruoi duret et durare debeat tantum modo bodie per totarn diem.
Actum in coro dicte ecciesie Sistaricensis lestes fueruni vocati et rogati scilicet, Dominus Petrus Bretnundi, Dominus Salvalor Garcini, Dominus Baybaudus Columlii prcsbytcri ecciesie Sistaricensis et Bertrandus Guaremberli notarius de Sistarico.
Et post prcdicta incontinenli predicti Domini compromissarii seccdentes in partent et habita deliberaciouc inter eos et discucione diligenli concorditer et vnaniuùter conuenerunt in vcnerabilem virum Dominura Raymundum de Opeda canonicum Sistaricensem eligendum in Sislaricenscm cpiscopum et pastorem , continentes predicti Domini prepositus Sistaricensis, Ravmundus Gacelini sacrisla Sistaricensis, Petrus desanctoMaximo sacrista Forcalqueriepsis , venerabili viro Domino Bertrando de Launcello canonico Forcalqueriensi predicto utprediclam electionem debeat vice sua et dictorum dominorum collegarurn suorum ac eciam notnine et vice omnium et singulorum canonicorum predictorum Sislariccnsium et Força Iqueriensium et capitnlorum dictarum ccciesiarum sollempniter eligere et ipsi ecciesie Sistaricensi vacami de persona dicti Domini Ilayntundi de Opeda prouidere et ipsam electionem clero et populo publicarc.
Et subsequenter fuit proccssum ad eligendunt diclum Dominum Raymundum de Opeda sollempniter in hune inoduni : In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti , Amen. Cum vacante ecclesia Sistaricensi per morteni bone memorie Domini Jacobi quondam Sistaricensis episcopi plaçait omnibus et singulis Doiniuis preposito et canonicis supra dictis Sistarici etF'orcalqucrii ecclesiarum per formam compromissi eidem Sistaricensi ecciesie piouidere, mibique Bertrando de Launcello canonico Forcaiquierensi et vencrabilibus viris Domiuis Jacobo Bueynuindo preposito , Ravmundo Gacelini sacriste ecciesie
APPENDICE
Sistaricensis et Petro de sancto Muximo sacrisla Forcalqueriensi polcslalem plenaoi , geuei ali ni et liberam dederuDt eligendi et ipsi Sistariccnsi eecclesic prouidendi de persona ydonea ipsorum capituloruin Sistariccnsium et Forcalqueriensiutn ecclesiarum per priscntisdici spacium duraturum.
Finaliler post diuersos tractatus per nos habites plul ium personarun) , diuina fauente gracia in vcnerabdcm viruni Dominum Raymundum de Opeda canonicum Sistariccnsem predictum direximuë concorditer vola noslra , viruni vtique prouidum et honeslum sciencia , vila ae inoribus inerito comcndaudum , in presbiteratus ordine conslilutum et de légitime matrimonio procreatum , in spirilualibus et temporalibus pluritnum circurospectum ; unde ego dictus Bertrandus de Launcello Forcalqucriensis canonicus, vice mea et dictorutn doininorum collegarum et sociorum incorum et de mandalo ipsorum vice eliam et de mandato dictoruin dominorum canonicorum et capilulorum Sistaricensium et Forcalqueriensium ecclesiarum , infra tempos in compromisso contentum, predictum Dominum Raymundum de Opeda eligo in episcopum et pastorem dicte ecclesie Sistaricensis et eidem Sistariccnsi ecclcsie sic vacanti prouideo de eodem qna clectione sic celebrata eam omnes et singuli Domini prepnsitus et canonici Sistariccnsium et Forcalquierensium ecclesiarum laudarunt et approbarunt , Te Dcum laudamus sollempniier decanlando.
Actiim in coro dicte Sistaricensis ecclesie, testes fuerum vocati et rogati Dominus Gnntelnius Columbi , Dominos (iuigo Bremundi , Dominus Ravbaudus Columhi , Dominus Slephanus Amphosii , Dominus Guillelmux Celleus presbiteri ecclesie Sistaricensis et Bertrandus Guaremberti notariés de Sistarico. Postquam dicto Te Demn laudamus sollempniier dccantnto, dictus Dominus Bcitraudus de Launcello Forcalqueriensis canonicus , auctorilate , polestate et nominibus quibus supra prediclam electionem tara clericis quam layeis et populo in dicta Sistaricensi ecclesie sollempniier publicavit. Actum in coro dicte Sistaricensis ecclesie; testes fuerunt vocati et
A PPBNDICK.
rogati Dominus IVaybaudus Columbi, Dominus Stéphanie» Amphosii, Dominus Saluator Garcini presbyleri et Bertrandus Guareraberti nolarius supradicti : et ego Bertraudus Borserii publicus in comitatibus Prouincie et Forcalquerii notanus , auctoritate regia constitutus prediciis omnibus et singulis presens interfui et hoc instrumentum ad requisicionem dictorum dominorum canonicorum Força Iquerensium scripsi et publicaui et meo solito siguo signaui.