GIS

PIÈCES

neque hic facile fidem fama invcnict, anud menumquam. Constanlior vox est, non hic nata, sed lilteris popularium Vestrorum delata, auctorem fuisse Excellentiaru Ycsiram, non quidem ut Priuceps intcrciperetur, sed ut intercepius detineretur. Aiunt enim ab Hegia veslra , dum alroci facto cunctabunda hæreret, sensu vestro explora to , triste hoc delenlionis dccrctum stetisse; tanquam rebus Gallicis vobis adstrucnlibus , oportunum. Fidem aulhorum, et si non leviunt , haud existimo : sed , ut (quod crcdere malint) laboret , æque niihi acerbum hrec de magno, et in primis araico viro , percrebuisse ; tum de illo pnrterea , qui nuper araor nostræ Regiæ , noslrorum castrorum , nostri septentrionis habebatur. Cujus honori Rex , Senatus, miles , obsecundarunt. Cujus favori datu:n , ut victoriam régna, Provincias, pacificalori authoritali posthaberemus. Quem favor publions eo cxtulit, ut pacem suo prope arbitrio sanciret , cl de æmulo Oratorc triumpharet : qucmquc hincsecuti in Gatliam Regii favores magni illi, nec fortassis evanidi , quantunilibct impari stylo delati. Non exaggero ista, neque alia memoro, uti muneri, et personæ, jure tributa , à vobis ctiam tum magnifiée præ-

dicata, et gralo pectori condita De Rege et gentibus

vestris non est querendi locus damnante jam illosorbe Christiano. Quanquam, meo quidem judicio, haud merito. ob paucorum culpam , omnes vapulent. Ipsi vos equidem , si hasce in oras rediretis , vobis , vel ob iegationis vestræ gloriam, ut reor, non ingrates, et quæ nuper (memori et conscio loquor) Gallicis cncomiis personabant , alia modo cantilenam , alias Musas audiretis, quam quibus Poêla' Palatini , Regis , et oratoris Gallici , laudes cecinere. Audiretis, inquam, En qui præ cæteris gentibus Gatliam coluimus , ceu genio et aflêclu germanam , quam cogimur damnare in nobis tam proclivem sensum ; nunc pejus quam ab hoste, eoque incivili (ut ipsi civiliter loquamur) multati. En qui Principem Gallicum in solio posuimus, vos Galli nostrum prope in ergastulo-, qui vestrum fecimus Regem, vos nostrum captivum. N’empe utbcneficium injuria, honorum probro. Coronam sceptrumque prope compcdibus pensaretis. Sed ut admiseritis id neque in amicos neque

JUSTIFICATIVES. fil 9

in benemcritos; ni fas cl æquum . at cælum , Religio, sanguis, jus genlium, ipsaquc soriclaiis humanæ nccessitudu, nescio an non vint passa cælum orhemque appellent : saltem noster isle Sarmaticus , innocens ndliuc , et , quæ est Superuni clementia, nondum isthacnova tuendi status cacopolitia imbutus , ingens paiitur scandalum. Mumquam certe hic innoxio cujusquam ilineri , pu b lieu nomine, insidiatum ; numquam vel juri belli caplos sic tractavimus non e primis modo JSIundi nominibus, aut illis qui vaslum imperium faslu superant , sed inférions ctiam merili et fortunæ. Nunquam , per alienam injuriant, nostram vindicavimus , aut pcccandi liccntiam in aliquem usurpavimus: cum impune , et e re nostra posscrous. Ignoscilc dolori noslro, vir æquissime. lia e Vestra Gallia accepimus, non aliud Principem nostrum peccasse , nisi quod , posse in se peccari , admiserit ; îd est, sui conscius , et nimiuin amicitiæ, et sangtiini fidens , iveril. Nec aliud vobis, cur lædcrelis, causa*, nisi quia impune lædi, et e re Gallica potuit, lanquam injuria non sit, quæ

prosit, et vindicari nequeat Quam sæpe accidit post

multas annorum centurias, pénétrasse viudictam. injuriasque, jam velut extinctas . polentius ex intervalle» . ad ullionem et noxain recaluisse! neque ista a me jactari, et, quæ hic excellentiæ vestræ scribo , minas meas putet ; nam apud nos (quod scitis)mei sintiles bella non minantur, nec gerunt , et familiarc litterarum otiicium illas excludil. Deinde, ut privatusad privatum scribo, non tani ex mco, quam cœterorum sensu, quibus, uti, non togalis , ira* et minæ inagis conveniunt : quas ut flocci pcndalis, et rideatis ctiam , ineinineritis tnmen , non solis arrnis vindictam quæri , et injurias sæpe ultrices sui esse, infestioraque haberi armis odiorum tela , quæ in famam , et exislimationein vibrantur. Scio ego Gallos Veslros, non minus candidos et apertos ubique animos, quam nuda in lerruin ferre pectora : qua gloria spoliare nobilissimam gentem , et insidiatricetn Principuin virorum clamitare , videte ne omni vindicta acerbius luerit quaintumvis (quod per ridiculum a quodam uuper memorari cum stomacho audivi ) veterum Gallorum more maculam eluere velitis , ne ab

PIÈCES

illis dégénérasse videamini. Nam olim Gallicæ quoque consuctudinis eral (verba sunt Cæsaris) ul viatores , etiam invitos, consistere cogèrent. Sed illi ad horani et colloquium , vos ad contumeliam et noxam ; ut nimirum faccretis , ex innoxio viatore , exploratorem ; ex Principe emissarium : ex propinquo insidialorem. Proinde viderilis , ne, cura satis tuto in nos peccassc, et in Principem impunc videamini, majores, quam ipsi vellemus, pænas , per publicum odium (quo nulium est gravius supplicium) ei nominis Vestri labem luatis. Sed jain sum ultra litterarum oliieiosarum Cancellos pene provectus. Ignoscitc iterura , Amicissimc vir, dolon nostro, et, si vestris læsisse libuit , liceat , per prudentiain et æquilatem vestram , hæc læsis queri , et a me , in sinum Vestrum , ea liberiate quam sæpe laudastis, deponi. Certc vel hinc affectum meum inctiri poteslis, quod, cura dclor hic, privato et publico nomine, ad me perlineat, posthabui ilium amiciliæ nostræ , et universi Regni fremiui quesluque. Amice et familiariter, cum Excellcntia Vestra. egi, ac, more meo, candide aperui, quæ voces de Gallia Vestra, tantopere hic semper adamata et æstimata ; quæ de Excelleutia Vestra, tinico nuper delicio nostro. audiantur. Quibus remedium in vobis islis , ne tempore invalcscant , et contumeliam induant , et in publicum saltem odium erumpant, Ncc minus in virtute et prudentia Excellentiæ Vestræ, et muncris sui titulo, in quem Septentrio venit, foveatur. ne, duin Lcgatum Cbristianissimi Regis in Septentrionc agitis . Septentrionis potiorem , et nobiliorem partem Galliæ. amittatis -, id est, Gentis nostræ amicitiarn, magnis semper Regnis ac Regibus, et vestris, vel per vos ipsos, nuper unice ambitam. Hoc si præsliterit Excellentia Vestra , ambonon modo fructumcapiemus priva tæamicitiæ nostræ, sed publicorum etiam , quæ gerimus , munerunt ; egregie illis, erga Reges Regnaque nostra , hoc nomine defuncli. Quod si minus successeril , saltem projure amicitiæ cupio, ne Excellentia Vestra tanta flagret istic invidia , ubi nuper publicis cflulsit favoribus, gestæque féliciter legationis gtoria. Si ne id quidem pensi habueritis (quod de tali viro nec cogitare ausitn) tainen id oilicii tribuelis

JUSTIFICATIVES

amori meo, plus de Excellentia Vestra, quant ipsa de se ait, sollicito. Quod rcliquum est Excellentiæ Veslræ omnia fausla et prospéra a Deo precor. Lubaviæ Kalcnd. 3an. Anno Domini 1639.

Excellenliæ Vestræ,

Addiclissimus ,

JOHANNES A LIPIE LIPSK1 , Archicpiscopus Gnesnensis.

DEUXIÈME LETTRE

Dtl COMTE D'ALAIS A CASIMIR.

(1639, Ï4 janvier. — Carcer Gallicus, p. 137).

Serenissirae Princeps.

Ultimis tuis literis citius respondere non polui. Cubiculario primario, Domino Butler, liberam, in Poloniam , proficisccndi copiam , nullam ob allant concessi causant , quant ut Celsitudo Vestra , fidem aliquem ad Regem Fratrem mitteret, qui prudenter res suas ageret. Optavi, et Opto , Christianissimi Regis adeàt autant , non itineri positurus impedimentum , sed polius liberatione Vestræ consulturus. Inter Serenissimos Reges et Régna, tantis connexa fæderibus, strictior paratur concordia ; cui Domini Butler inserviet multum præsentia. Et, si discessus sit molestus , reditus liberationis afferet jucundissimum nuncium. Potest igitur Celsitudo Vestra Cubicularium suum

PIÈCES

expedirc. Hoc amiciliæ causa consilium do. Petel etiam Genuam N'uromularius , cum volueris. Cerliorem facict exiles rerum et tempus , cui secretiora palcscunt, quibus Olliciis, Celsiludinis Vestræ, bene volentiam promereri

sludeam.

Celsitudinis Vesiræ,

Humillituus et Observautissiinus LDDOVICDS VALES1US.

Aquis Sextiis , 21 Ianunrii antio 1G39.

XVIÎI.