AN I

Passurus autem io ecclesiâ , ut dictum est , coràot altari Ghristi, martyr, antequam Teriretur, cùm se aiidisset inquiri , militibus qui ad hoc vénérant in turbâ eiericorum et monachomm vociferantibos , ubi est .arr chiepiscopus / occurrileis e graduquem ex magnâ parte ascenderat , vultu intrepido dicens ; Eec« ego ; qnià vuUis?C,\x\ uDus funestorum mililum in spiritu fnroris intulit: Ut modo mpriarisî impossibiU enim est ut ulterüu viras. Respondit autem archiepiscopus non minori eoDstantii verbi quam animi , quia ( qiiod omnium martyrum pace ex animi mei sententiâ iidenter dixe' rim) nullus eorum videtur 'in passione isto fiiisse constantior : Et ego pro Deo mori pamtus sum , et pro «ssertione. jastitia et eccltsiœ libertate. Sed, si eaput nuum quœritis , prohibeo ex^ pttrte omnipotentis Dei et sub anathemate , ne cuiqaam alii, sire monacho, sive clerico, sire laîco, majori vel minori, inaliquo nocealis, sed sint îmmanes à panâsicut exsliterunt à causâ: Non enim illis , sed mihi impulandum est si qui eorum eausam laboranlis ecclesiâ susceperunt . Mortem libenter amplector.

4 la ' ïîoTiis

dammodo ecclesia in effusions sanguinis mei pacem conseefualur el liberlatem.

Quis islo videlur in capitale fervcntior, qui , düm sc

pro loge Dei perseculoribus offerebat , in id soluni erat

sollicitus ne proxiiui in aliquo lædercnlur? Verba ejus

nonne Christum videnlur exprimere in passione dicen'

tein , si me quarilis, sinile hos ahire! His diclis , videos

carniüces cductis gladiis, in inodum oranlis inclinavit

caput, hæc novissima profcrens verba : Deo , heala

Maria , el sanclis hujus ecclesia palronis, el beato Dw-

nysio, cotnmendo me ipsum el ecclesia cansam. Cætera

quis sine suspiriis , singullibus el Incryniis referai? Sin-

giila persequi pietas non periuitlit , quæ curniflces im-

manissiipi , Dei timoré conlempto, cl làm lidei quàm

totius humanitatis immeinores , commiserunt. Non

cniin suiTecit eis sanguine sacerdotis el nece profanare

eccJcsiam et dicm sanclissiinum incestare nisi, coronâ

capilis quauisacri chrismatis unclio Deo dicaverat ara-

pulatâ, quod eliam diclu horribile est, funcslis gladiis

jauk defuncti ejiccrenl cerebrum, cl per pavioientum

cuui cf'uore et ossibus crudelissinië spargerenl , imma-

niorcs Chrisli cruciiixoribus , qüi ejus crura quem

obiisse vidcranl, sicnl adhuc vivenliuin, non censue-

runt esse fCaiigenda. Sed in his omnibus cruciatibus

invicli animi etadrairandæ constantiæ martyr nec ver-

bum protulit , nec clamorem cmisit , nec edidil gemi-

tum, nec brachium aut vestem opposuil ferienli; sed

caput incliuatum , quod gladiis exposuerat, virtute ad-

mirandù , «dcncc consumuiarelur,. lenebat immobile ,

et tandem in terram procldens recto corpore, nec pe-

dem movit aut maniiin.

r „ ; :: , Googli

Kt PIECES JUSTIFICATIVES. 4>3

Caruifices autem, non uiiniis cupidi quàin crudelcs, indè tàm in rcgiæ potèstatis qnàm divinaë inajeslatis injuriam ad ecclesiæ palatium redeuntes , universam supelleclilem et quidquid in scriniis mit clitellis arcKiepiscopi et suorum potuit inveniri , sive in anro sive in argento, aut vestibus aut variis ornamentis aut libris aut 'privilegiis , aut aliis quibuscumqiie scriptis, aut equitaturis , insatiabiii avaratiâ et stupendo ausu diripientes , ea ut libuit inter se diviserunt, iiuitatore» eorum facti qui inter se Christi vestimentu partiti sunt, licet eos quodammodo præcedant in scelere ; et ut pontifîci jam per martyrium coronato hominum gratia auferretuE, omnia scripla quæ sacrilegus prsedo surripuit ad regem in Normannlam transinissa sunt. Sed nutu divino conligit qubd , qiiantù magis alhictæ fortissimi gloriam offuscarc nitebatur humana temeritas , lantô eara ampüùs Dominus illustraret ostensiône virtutis et miraciilorum manifestis indiciis rqiiod viri inipii qui eum insatiabiliter oderant intuentes , inhibuerunt no raine publics potestatis ne niiracula quæ fiebant quisquam publicare præsumcret. Cæterüm , frustra quis obnubilare dcsiderat quod Deus clarificare disponit : eo enim ampliüs percrebuére niiracula , quo vidcbantur impiis studiosiùs occullanda. Homo vjdel in facie , soins Deus est qui renes scrutatur et corda. Nam , çiitn beati martyris corpus sepultiiræ tradendum esset , et de more poptificaAbus indueretur , quod admodùm pauci familiares ejus noverant , iiiventum est cilicio pedunculis et vermibus referto. involutum, ipsaque femoralia ejus interiora usque ad poplités ciiicina (quod epud nostrates antea fucrat inauditiim ) reperta sunt.

NOTKS

Exterior tamen habitus cæteris confbrmabatur, juita sapientîs ediclum dicentis ; Frons tua populo eonveniat, ' intàs omnia dis$itnilia sitU.

Quis referai quos gemitùs , quantos iacrymarum im> bres sanctorum cœtus qui aderant in revelalione sic adumbratæ religionis emiserit? Nec tamen in bis omnibus persecutorum quievit furor, dicentium coiq>u8 proditoris inter sanctos pontifices non esse humandum, sed projiciendum esse patibuio. Unde sancti viri qui aderant , vim sibi timentes inferri , eum in cryptfi , antequàm satellites Sathanæ qui ad sacrilegia perpetranda conrocati fuerant convenirent , ante altare saneti'Joannis Baptistæ et sancii Augustin! Angelorum apostoli in sarcophagomarmoreo.se^elieru'nt : ubi ad gloriamomnipotentis Dei per éum muita magna miracula fiunt , catervaüm confluentibus populis ut videant in aliis et sentiant in se potentiam et clementiam èjus qui>emper in sanctis suis mirabilis et gloriosus est. Nam et in loco passionis ejus, et ub'i ante ma jus altare pernoctarit humandus, et ubi tandem sepultus est, paralytici cu- ^ rantur, cœci vident, surdi àudiunt, loquiinlur muti, claudi ambulant, evadunt fébricitantes, arrepti k dœmonio liberantur, et à variis môrbis sanantur œgroti , blasphemi a dæmonio arrepti confunduhtur, illo hæc et plura quse referre perlongum est opérante , qui solus est super omnia benedictus in sæcula , et eos præelegit esse gloriæ suæ consortes quos , *^r veritatem fidei , zelum justitise, confessionis virtutem et invictæ eonstantise perseverantiam , faclurus erat de virtutis ac fidei adversariis triumphantes. Quæ profectb nullà rp> tiene scribere præsumpsissem niai me super his fides

ET PIÈCES JDSTIFICATIVES. 4 '5

oculata certissimum reddidisset. Supcrnst itaque ut ve$tra, parvllatem nostram instruat. eruditio , an citrà romani pontificis auctoritatenî tutum sit in inissarum solemniis et aliis pubiicis orationibus eum in catalogo martyrum lamquam salutis præsidem invocarc, an adhùc ei quem Deus tantis miraculoruin clariflcavit indiciis, quasi alio defuhcto orationcs sub ventorias teneamur exsokere. Timetur' enim ne sic orandi instantia beat! martyris injuria rideatur, et incredulitalis prætendat imaginem post tôt signorum exhibitioncm nondùm secura devotio. Jam super hoc consultes esset romanus pontifex, nisi quia facultas transeundi adeb omnibus præciusa est, ut nuilus ad^ navigium admittatur nisi literas regis antè porrexerit. Nobis tanacn intérim consultius esse videtur ut assistamus Domini voluntati, et quem ipse honorare dignatur ut marlyrem, nos, sire cantemus , sire ploremiis, ut martyrem iveneremur. Nam ferè in omnibus mundi partibus Deus, non exspectata^ujuscumque bominis auctoritate ; potuit et consuerit clarificare quos voluit ; quod sapienti non potcst esse ambiguuîu , qui varias scripturas solerti indagatione diligentiùs perscrulalur. ,

iVOTFS

4iG

LIVRF. DIXIÈME.

Lettre du roi de Frçmce Louis VU au pape Alexandre lll , pour demander vengeance contre les assassins de Thomas Becket. ( Rec. des Hist. de France, t. xvi. ) .

Domino et palri s'inctissimo Alexandro , Dei gratià sammo ponlijîci, Ludovicus, Francornm rex, salulem ftxlebilam reverenliam. Ab hiimanæ pietatis lege recedit fiKiis qui matrem deturpat, neque Creatoris beneficii reminiscitur qui de sanclæ ecclcsio; iilatâ turpitudiiie non tristatur. Unde spedaliîis est condolchdum et novitatem doloris excitât înauditæ novitas cnidelitatis , qiioniam in sanctum Dei insurgens malignitas, in pu* pillam Christi gladi^m infixit , et lucernani Cantuariensis écclesiæ non tàm erndeliter quàm turpiter jugularit. Ëxcitelur igitur exquisitæ genus justitiæ, denudetur gladius Pétri in ultionem Cantuariensis martyris, qni sanguis ejus pro universal! clamai ecclesiâ , non thm sibi quàin universæ ecclesiæ conquérons de vindictâ. Et ecce ad tümulum agonislæ , ut relatum est nobts, divina in miraculis revclatur gloria et divinitùs demonstralur, ubi humalus requiescit, pro cu^s no-

rf «*

^ Digitiz'ed by Gjwgle

mine décernât, Latores verb præsentium, pâtre orbati, vestræ pielati aeriem indicabunt. Testimonio itaque veritâtis aurem nutissimam adhibete, et tàm de isto negotio quàm de aliis, ipsis tamquam nobis crédité. Yaleat pietas restra;

Lettre de Thibault , comte de Blois ^ au pape

Alexandre III J sur le meurtre de Thomas Becket.

( Rec. des Histor. de France, t. xvi.)