AN I I 7 I

Bevertndissimo domino suoetpatri Alexandre, summo poTit^cij Theobaldus Blesensis cornes et regni Francorum procurator, salutem et debitam cum Jiliali stibjecliotu revererUiam. Vestræ plaçait Majestati qu5d inter dominumCantuariensemarchiepiscopumetregemAnglorum pax reformaretiir et integra formaretur concordia. Itaque, juxtà vestri tenorem niandati, ilium r«x Angliæ Vultu hiiarii fronte iætâ et pacem spondente, et gratiam sibi referente, recepit. Huic paci et conçordiæ adfui , et me présente dominas Cantuariensis apud regem de coronatione filii sui conquestus est', quem voto festinante et ardente desiderio in culmen regiœ dignitalis fecerat promoveri. Hujus autem injuriæ reus sibi et malè conscius rex Angliæ , juris et satisfactionis ipsi

/, l8 NOTES

Cantuuric.nsi pignus (ledit. Conqucslus est etiaiu de ipsisqui, contra jusetdeciisCantuariensisecclesiae, novuui regein in scdein regiam præsiimpserunt intrudere, non zelo justitiæ, non ut Deo placèrent, scdut tyraanum placarcnt. De illis verb liberaui et licentem rex ei concessit facultatem , ut ad vcstræ et suaî potestatis arbitrium in eos sententiam promulgaret. Hæc si quidem vobis vel juraniento, vel quolibet alio libuerit modo, attestari paratus suni et sancire. Sfc itaque pace facta , vir Dci nil motuens recessit, ut gladio jugulum subderet et cervicem exponeret ferienti. Passus est ergo martyrium agnus innocens , crastinà sanctorum Innocentium die; effiisus est sanguis justus , ubl nostræ viaticiim salulis sanguis Christi solitus est immolari. Canes aulici , familiares et domestici regis Angliæ , se niinistri regis prîcbiieriint, et nocentes sanguinem înnocentein elTuderunt. Hujus prodigii modum detestabilem vobis scfipto pleniùs signiücarem , sed vereor ne mîhi in odium adscribatur; et latores præsentium patenter et pleniüs rei ordinem evolvent, eteorum relatione discetis quant us sit mœrorrs cumulus , quanta sit univers® Eccleslæ et matris Cantiiariensis calamités* Hanc salvo pudore non potest dissimulare romana ma- , ter ecclesia. Quicquid enim in filiam præsumitur, nimirùm redundat in parentem, nec sine matris injurw captivatur filia. Ad vos itaque clamat sanguis iusti , et flagitat ultionem. Vobis ergo , pater sanctissime, adsit et consulat Pater Omnipolens , qui filii sui cruorem mundo impendit, ut mundi noxas detergeret et deleret maculas peccatorum; ille vobis însinuet vindictæ voliintateni et suggérât facultatem, ut Ecclesia, inauditi

ficeieri.s confusa magnitudine , dislrictà bilarescal ultione. Valeat Sanctitas Veslra ; et, sicut vos docet, facile.

Lettre ou V évêque de Lisieux, au nom de tous les prélats de ISormandie , expose au pape lu conduite du roi Henry II , après le meurtre de Thomas Becket. ( Rec. des Hist. de Fiance, tOUl. XVI.)

(am^i7I.)

- AUxandro papa Emulphus , Lexoviensis episoopus , potl morlem S. Thoma. Cùm , apud regein noslriim pariter congregati , de magnjsËcclesiæ regniqiie nogotüs tractaluti crederemur, subitus nos de domino Cantuariensi rumor lamentabili mœrore perfudit , adeb ut in momento securitas in sluporem, et consultalionea in suspiria vertcreiitur. Per.aliquos enini ab Anglis re-, vertentes certâ rt^alione didicimus.qubd quidam inU mici ejiis'<, crebris, ut aiebant , exacerbationibiis ad iracundiain et amentiam provocati , temerè in eum irruptione faclà ( quod sine dolore dicere non possumiis nec debemus ) , personam ejus aggredi et trucidare crudeliter p*erstiterunl. Ad regis denîque notitiam ruinor iniaustus quibusdam perferenlibus pénétra vit', quoniam ci non licuit ignorare quod ad ejus rindiclam

^20 NOTES

jure potcstalis et gladii videbatur specialiiis pertinere. Qui statim in primis ncfandi sermonis initiis ad omnia lamenta lionum et raiserationum généra conversus, regiam prorsùs majestatem quasi cilicio immutans et cinere , luultb fortiüs amicum exhibuit quàm principem, stupens iutcrdùm, et post stuporem ad gemitus acriores et acerbiores amaritudines revolutus. Tribus ferè diebus conclusus in cubicuio, nec cibumcapere, nec consolatores admittere sustinuit; sed mocstitiâ perniciosiore voluntariam sibi perniciem incidere perlinaciter videbatur. Miserabilis erat malorum faciès, et anxia vicissitude dolorum : quoniam qui sacerdotem lanienlabamur priinilùs, de regis salûte consequenter cœpîmus despcrare , et iti alterius nece miserabiliter utrumquc credebamus int||jisse. Porrb, quærcntibus ainicis et episcopis maximè qqid eum ad se redire non permittcret , respoiidit se metuere ne sceleris auctores et complices, veteris rançons confidentiâ, impunitatem sibi criminis proinisissent , licct ipse novas inimicitias recentibus injuriis et frequentibus maleficiis compararet; arbitrari sc nominis sui famam et gloriam maledictis œmulatorum rcspergi posse , et conlingi id ex ejus conscientià processissc : sed omnipotentem Deum se testera invocare in animanisuara, qubdopus nefanduni nec suâ voluntate nec conscietitiâ cominissum est , nec artificio perquisitum , nisi fortè in hoc delictum sit, qu6d adhùc rainùs diligere credebatur; super hoc quoque se judicio Ecclesiæ prorsùs exponcrc, et humililer suscepturum quidquid*in eo fueril salubritcr statuendura. Communicato igilur consilio , in hoc universorura consultatio conquievit , ut sedis

r ; by Googli

F.T PIÈCES JDSTIFICATIVES. fyi I

apostolicæ sapienliam etaucloritateni consiilerct, (|unin Spiritu sapientiæ et poteslaüs plenitudine chrisliana fides prædicat abundantiùs redundare, et apud eam suam studeat Innocentiam modis legitiinis et canonicis approbare. Supplicamus ergb quatenùg , secundùm datum à Deo vobis spiritum consilii et fortitudinis , tant! scelerig aiictoribus secundùm facti immanitatem severitas vestra rétribuât, et suam innocentiam régi pietas apostolica et in statu suo relit aiTectuosiiis cnnservare.'Omnipotens Deus personam vestram Ecclesiæ suæ per multa tempora conserret iucolumem.

Lettre du roi (TAnghterre au pape, sur le meurtre de Thomas Becket. (Reç. des Hist. de France, tom. XVI. )

Alexandra, Dei gralià summo pontifici, Henricus rex Anglorum, et dux Normannorum U Aquilanorum , et cames Andegdvorum , salulem et debitam devotionem. Rereren tiàm Romanœ ecclesiæ et amorem vestrum, quem, Deo teste, iideliter quæsivi et conslanter usquè modb serravi, Thomin Cantuariensi arcbiepiscopo , juxtà vestri formam mandati, pacemet possessionum suarum plenam restitutionem indulsi, et cum honesto com-^ moalii in Angliam transfretare concessi. Ipse verb in. •

NOTKS

l\fX

ingressu suo non pacis læUtiam , sed igneiu portavit et gladium , düm contra mode regno et coronâ propoauît quæstioneiu. Insuper meos servientes passtmsine causi excoiumunicare agressus est. Tantam igitur protervitatem hominis non fercntcs , excopimunicati et alii de Angliâ irruprunt in eum, et, quod dicere sine dolore non Taleo, occiderunt. Quia igitur iram quam contra iilum dudüni conceperam, timeo causam huic maleficio præslilisse , Deo teste, graviter sum turbatus. £t quia in hoc facto plüs fainæ suæ qukm conscientise timeo ; rogo serenitatem vestram ut in hoc articule me salubris consilii mcdicamine foveatis.

ri

Lettre de Henry II au pÿpe, nu sujet de la rébellion de ses fiU. ( Rec. des Hist. <le France , t. xvi. )