PIÈCE C

Voici les plus anciens statuts de corps de métiers dans une des grandes villes du Midi, Toulouse (Archives municipales de Toiilouse^ H. H., 1, f* 23). Les copies ont été faites et collationnées par M. Vignaux, archiviste de la ville de Toulouse. Voir le Com/Ue rendu du Congrès des Sociétés savantes tenu à Toulouse en 1899, p. 174 et suiv.

StaTUTA GORDERIORUM

Notum sit cunctis tam presentibus quam futuris quod quidam probi hominés corderii Tholose venientes et comparentes coram consules Tholose hostenderunt et dixerunt eis quod probi homi nés corderii de Tholosa ad magnam utilitatem comunitatis Tholose et ad evitandum periculum [un blanc dans le texte) volebant slatuere cum quedam lièrent in fraudem oflicii cordarie in Tholosa et in periculum comunitatis ville Tholose que facienda nostre curie. Quod de cetero nullus corderius Tholose faciat nec fieri faciat cordas ad opus locorum de minus x brachiarum ad aulnam mercatoris Tholose de longo et quod siant de iui°' iiliis. Item cordas de squenalibus de aliis x brachiarum de longo. Item cordas de tribus obolis de ahis x brachiarum de longo. item cordas de pencheriis de aliis x brachiarum de longo. Item guisalles de x palmis delongo et lasum.Item quod nuUuseorum sit ausus operare estopas lini nec cabelJos nec pilum yrcii ; quod aliquis iliorum non sit ausus operare nec facere de nocte de predicto ofOcios uUo modounde deprecantur predictosconsules jamadicti probi homines quatenus ad magnam utilitatem tocius comunitatis Tholose et ad magnum periclum evitandum ; ac utserus nec dolus ibi non valeat fieri eorum judicio cognoscant et statuant predicta per tantum tempus quantum cognoverit a talibus faciendum et quod 1111°'' probos homines quos ipsi probi homines per bajulos helegerant Petrum Bajuli et Petrum Aurerii et Petrum de Âbbata et Poncium Durandi per bajulos confirment ac illam peuam ibi imponant quam eis videbitur imponendam.

Quo audito predicti consules urbis et suburbii Tholose, videlicet Bernardus Hamundus, Barrarus Matheus Boquini, Bernardus de Serris, Ramundus de Murato, Bernardus Reynali, Petrus Hamundi de Ëscalquenchis, Guillelmus Petrus i^agesia, Vitalis Guillelmi, Ramundus Ansberguerii Guillelmus de Bippis pro se ipsis et aliis eorum sociis ejusdem consulatus intellectis etiain verbis quam predicti probi homines corderii proposuerant coram ipsis et inquisita veritate super hiis et toto hoc negocio, statuerunt quod de decem annis continue venientibus quod aliqui de corderii s Tholose nonfaciant nec fieri fàciant cordas ad opus Jocorum de minus x brachiarum de longo ad aulnam mercatoris et quod fiant de uii°^ filis ; item cordas de escalibus de aliis x brachis

«le longo ; item cordas de tribus obolis de aliis x brachîarum de longo ; item cordas de pincheneriis de aliis x brachiarum de longo ; item guisalles de x palmis de longo el lassum ; item nullus corderius Tholose sit ausus in predictis decem annis operare nec facere operare eslopas lini nec cabelios nec pilum yrcii nec sit ausus operare nec facere operare de nocte de prediclo officio de predictis x annis uHo modo. Et quod si aliquis illorum corderiorum contravenerit, in xii denarios tholosanos puniatur de quibus sit medietas comunitatis Tholose et alia medietas illius qui hoc denunciaverit vel detulerit consulibus Tholose vel cuique corumdem. Et confirmaverunt ipsi consules predictos iu\^' probos homines bajulos ad unum annum, scilicet Petrum fiajulum et Poncium Âuterium et Petrum de Âbbaciael Poncium DurandumSad hoc faciendum et in capite primi anni quod bajuli heligant alios nii*>' probos hominos qui sint bajuli alium annum et sic teneatur et fiat donec dicii anni compleantur. Hoc fuit ita a predectis consulibus sic cognitum et probatum xui dîem exitus mensis decembrls, régnante Philippo rege Francorum, Alf[onso] Tholosano comité, Bertrando episcopo ecclcsie, anno incarnationis domini h» cc<* lxx®. Huju» cognitionis et judicii et statuti a predictis consulibus sic probati sunt testes ipsi pronominal! consules ; sunt etiam inde testes Odo de Ruppe et Petrus Polinus et Arnaldus deSancto Johanne et Arnaldus de Messallo etRamundus de Mossenquis qui hanc cartam scripsit mandato consulum predictorum. Istud translatum transtulit Poncius Armanus ex illa carta quam Guillelmus de Mossenquis scripserat eisdem verbis et rationibus mensejunii, régnante. Philippo rege Francorum, Alfonso Tholosano comité, B(ertrando) episcopo anno u^ cc^ lxx° primo ab incamatione Domini. Hujus facli translati sunt testes Petrus Pictavini et Ramundus de Gratia notarii publicii et idem Petrus Armanus qui hoc scripsit. Ego Petrus Pictavini suscripsi Ramundus de Gratia suscripsi. Hoc translatum transtulit Ramundus de Villa* nova publicus Tholose notarius ex alio quod Poncius Armanni predictus scripsit eisdem verbis et rationibus mense Julii, régnante Philoppo Francorum rege, Bertrando Tholosano episcopo, anno ab incamatione domini m<^ cc<^ lxx^ viu<*. Hujus facti translati sunt testes Jordanus Barravi et Bertrandus Michaelis public! notariiet idem Ramundus de Villanova qui hoc scripsit ; Jordanus Barravi subscripsit ; Bertrandus Michael subscripsit.

Archives municipales de Toulouse^ U. H., i« f*^ 44.

Statuta Teguuriorum

Noverint universi présentes pariter et futuri quod Arnaldus Milhasserius et Guillelmus de Lissaco bajuli ofOcii tegularie Tholose et Poncius de Villa nova, Petrus Martini, Petrus Ovelherii, Arnaldus de Caraman no, Petrus de Podio, Nicholaus de Lacu, Guillelmus de Caramanno, Guillelmus de Burgo, Petrus Amelii, Ramundus Carruguarii, Ramundus Beyronha, Ramundus Martini, Guillelmus Martini, Guillelmus Johannis tegularii Tholose constitua in presencia dominorum consulum Tholose supplicaverunt pro se et nomine aliorum tegulariorum Tholose qui tune présentes non erant dominis consulibus ante dictis, videlioet Arnaldo de Monletotino, Roberto de Devesia

1. Les noms des baillis ne sont pas orthographiés de la même manière que dans la première partie de la charte.

488 LIVRE m

Johanne de Trageto, Guillelmo de Blaahaco, Pelro de Prinhaco, Guillelmo Ramundi de Garrigia, Petro de Porlallo, Magîstro Guillemo de Amatis cum cura et cognilione mecanicarum artium seu fabrilium operarum seu que sint in civitate et suburbio Thoiose divescantur ad dictos dominos consules pertinere. Et quia interest reipublice universilatis urbis et suburbii Tbolose quod artifices dictarum artium in corum ofOcio fideiiter operentur et curantes in melius emendentur ut via et oportunitas paccandi eisdem artiflcialibus procludatur et ne facilitas venie eisdem in scularium tribuat delinquandi ut ad honorem Dei omnipotentis et piissime gloriose Virginis matris ejus et sancti Slephani et beati Saturnini martirum et tocius coilegii beatorum et ad ulilitatem tocius rei publice et omnium civium universitatis Thoiose adderent quemdam novum articulum infra scriptum articulis statutorum et stabilimenlorum vel ordinationum officii tegulariorum predictorum concessis diciis tegulariis ac ordinatis per predecessores consules dominorum consulum predictorum contractis seu scriptis in quodam instrumente publico confecto mandate dominorum consulum predictorum qui tune erant per manum Magistri Arnaldi Bonini publici Thoiose notarii ut prima facie apparebat tenore vere dicti novi articuli talis est.

Consules urbis et suburbii Thoiose videlicet Arnaldus de Monte Totino, Robertus de Devesia, Johannes de Trageto, Guilielmus de Blanhaco et Petrus de Prinhaco, Guilielmus Ramundi de Garrigia, Petrus de Portaili, Magister Guilielmus de Amatis, pro se ipsis et aliis eorum sociis consulatus absentibus, sedentes pro tribunali, ad supplicationem dictorum tegulariorum, et volentes prospicere utilitatem rei publice urbis et suburbii Thoiose et omnium civium universitatis ejusdem addiderunt in articulis contentis in ofûcio predicto et etiam ordinaverunt et statuerunt quod tegule plane et teguli concavi fiant bene et Udeliter absque aliqua fraude et tempore congruo et de terra apta det bene mazerata seu conculcata pedibus arbitrio bajulorum dicti officii et non de terra torrata seu minus apta arbitrataque per Bigulos dicti ofGcii dicte te^ularie teguli frangantur et destruantur per bajulos antedictos et ad arbitrium eorumdem,etsi dicte tegule vel teguli torratevel torrati seu congelati per aliquem de tegulariis Thoiose inseranlur seu in fornace panerentur, ad penam teneanturin instrumente predicto confecto per manus dicti magistri Arnaldi Bonini dicti tegularii teneantur et nichilominus dicte tegularie et dicti tegularri' denegati seu decerti frangantur et destruantur per bajuios ante dictos. Quibus ita ordinaMs ac concessis Arnaldus Milhasserii et Guilielmus de Lissaco, bajuli predicti,constituti personaliter coram dominos consules ante dictosqui nunc sunt consules promiserunt bene et Odeliter dicta ordinata et statuta predicti officii seu ministerii servare et servari facere juxta eorum posse bona fide et alia que ad dictum oflicium seu ministerium utilia videbuntur. Predicta autem omnia et singula ordinaverunt et statuerunt domini consules supradicti, non intendentes domino nostro régi Francorum nec ejus juribus prejudicium facere necin aliquo derogare, etsiquam predictis omnibus etsingulls supradiclis vel aliquo predictorum facta fuerint ea voluerint p^o infractis et cassatis haberi penitus et pro nullis, retinentes sibi consules ifîeiiiorati et eorum successoribus protestatem et licenciam in omnibus etsingulis supradictis corrigendi et interpretandi emendandi prout eis vel eorum successoribus videbltur faciendum. Postquam ibidem dicti tegularii qui présentes erant, videlicet Petrus de Vilianova, Petrus Martini, Pe-

trus Ovelherii, Arnaidus de Caramano, Poacius de Podio, Nicholaus de Lacu, Guilleimus de Caramano et Guilleimus de Burgo. Petrus Âmelii, Ramundus Garriaguerii, Ramundus Beyronha, Ramundus Martini i, promiserunt dictis consulibus supradictis universa et sÎDgula superius ordinata et slatuta tenere, servare et facere servare prout eis erit possibile et melius comode potueruot bona fide.

; Hoc fuit factum, ordinatum in presencia dictorum dominorum consulum octava die mensis februarii, régnante Filippo rege Francorum et Hugone episcopo Tholosano, anno ab incaruatione domini n^ ce® xcP. Hujus rei seu ordinacionis sunt testes Magistrer Arnaidus de Ponte de Burgo et Magister Ramundus de Sancto Martine jurisperiti et Ramundus Martini notarius et Ramundus del Toron cultellarius et Johannes Bernardi de Monte Bruno publicus Tholose notarius quod scripsit presens publicum instrumentum mandate dominorum consulum predictorum et ad majorem Grmitatem omnium premissorum et ad faciendam (idem in posterum de eisdem perpredictos dominos consules urbis et suburbii Tholose sigillum eorum curie autenticum huic présent! publico instrumente fuit apposilum et appensum.

Archives municipales de Toulouse ^ H. H., 1, f° 47.

Statutum Tegulariorum.

Noverint universi quod cum cura et cognitio mecanicarum artium seu fabrilium et in dictts artibus in civitate et suburbio Tholose opérantes ad Tholosanos consules disnoscatur pertinere et ministeriales seu artifices delinquentes in quibuscumque de predictis operibus peccaverit corrigere et errantes in melius emendare, est quare etiam interesl reipublice universitatis urbis et suburbii Tholose predicti artifices predicte artificis fideliter operentur ; et quod omnis via et opporlunitas peccandi eis prociudatur ne facilitas veniet eis in scutarium tribuat delinquandi,idcirco adhonorem Dei omnipotentis et gloriose Virginis ejus matris et tocius curie celestis et sancti Stephani protomartiris et sancti Saturnini et ad utilitatem tocius rei publiée et omnium civium Tholose, domini consules urbis et suburbii Petrus de Castro novo, imbertus Berengarius Barravi, Poncius Durandi de Ponte, Petrus Raynardi notarius^ Petrus Garabordas Ramundus Geraldi de Portaiio, Garbonellus de Prinhaco, Arnaidus Yasco de Lussano, pro ipsis et aliis eorum sociis ejusdem consulatus absentibus,volentes consulere et prospicere utilitati et indempnitati rei publiée universitatis Tholose, ordinaverunt et statuerunt quod in officie seu ministerio tegulariorum Tholose duo vel très bajuliyin imitatione consulum, anno quolibet heligantur qui regant et gubernent utiliter ministerium et opérantes in ministerio seu ofOcio supradicto. Item ordinaverunt et statuerunt quod quilibet teguiarius quando faceret tegulam in suis tegulariis assendat supra quamlibet tegulam dum eas faciet et eam cum suis pedibus primat seu calciciet ideo ut plus valeant et sint melioris forme. Item ordinaverunt et statuerunt quod in qualibet furnata tegule plane non ponant in furno tegulas seu infurnent nisi decem seliones tegularum planarum ideo ut tegule melius decequantur. item ordinaverunt et

1. II y a quelques clifTércnces entre ces noms et ceux qui se trouvent au conimencement de l'acte.

490 LIVRE m

staïuerunt quod si aliquis teguiarius volueiit mittere seu ponere Tel iofumare tegulas planas eu m tegulis concavis, quod ponat et infurnet decem seliones in ter tegulas planas et tegulas concavas» scilicet septem seliones tegule plane et très seliones teguli concavi, vel si velit pausiores seliones tegule plane et plures teguli concavi ponere, posait hoc facere dum modo in unirerso plus non assendaiit quam assenderent predicti decem selioni tegule plane ideo ut melius dececanlur. Item statuerunt et ordinaverunt quod nullus teguiarius mittat seu mittere audeat inqutlibet furnata tegule nisi unum pasimentum tegule crude neque reblonem nec aliquid aliud. Item ordinaverunt et statuerunt quod si aliquis teguiarius volueritde novo facere seu hediftcare fumum seu fornassem tegularie, quod illud faciat seu hedificet de viginti duobus palmis de longitudine et de xx uno palmo de ampli tudine seu latitudine in parietes vel de minore numéro palmorum, si voluerint, ad cognitionem bajulorum. Item ordinaverunt et statuerunt quod medeani seu megani qui Oeot de occasione in furno seu fornasse tegularie fiant cum morterio et quod non removantur dicti megani de dicto furno seu fornasse quamdiu dictum fumum durabit.Et si forte dicti mejani delerentur seu destruerentur,quodstatim refÛciantur antequam tegule plane seu tegali concavi decequanlur seu ponantur in predicto furno seu fornasse. Item ordinaverunt et statuerunt consules predicti quod omnes tegularii civitatis et suburbii Tholose recipiant formam mensuram seu pagellam tegiilarum planarum et tegulorum concavorum de illo molle seu forma seu molles constitutis in domo communi consulum Tholose et secundum eam formam seu formas et molles faciant predictas tegulas et tegulos de longitudine et latitudine et de spissitudine et quod bajuli in dicto ofHcio constituti recognoscant in tegulariis omnes molles tegulariarum operancium in Tholosa videlicet tegularum et tegulorum quolibet anno secundum quod retroactis temporibus fuerat actenus consuetum bona Dde. Item statuerunt et ordinaverunt quod omnes tegularii hujus ville Tholose faciant tegulas planas et tegulos concavos de bona terra et sufûcienti ad offîcium prediclum et predictas tegulas et tegulos bene et fideliter deguttant seu decequi faciant. Item ordinaverunt et statuerunt quod omnes furni tegulariarum qui erunt capassi ultra x selii {ou selioni) tegularum quod ad dictam mensuram x selionorum reformentur et reducantur. item ordinaverunt et statuerunt quod quilibet teguiarius qualibet die qua operabitur raseram tegule seu teguli ter paret et amplius si necesse fuit taliter quod tegula et teguli reddanlur secundum formam molle predicti. Predicta omnia ordinaverunt et statuerunt domini consules supradicti sub pena unius millia ris tegule plane danda et persolvenda operibus domus comunis consulum Tholose per illum seu illos qui per bajulos inventi fuerint culpabiles in articulis superius ordinatis seu in aliquo eorumdem. Cuibus ita ordinati predicti domini consules helegerunt et statuerunt bajuli in officio seu ministerio supradictis quo ad istum annum presenlem, de concilio tegulariorum infra scriptorum, ad predicta omnia superius ordinata et statuta custodienda et alia omnia ad dictum oflicium seu ministerium pertinentia et observanda videlicet Petrum Olierii, Nicholaum de Lacu, Arnaldum Milhasserii, qui bajuli coram dictis dominis consulibus personaliter constituti promiserunl bene et fideliter dictam bajuliam sehabere et ordinata et statuta ratione dicti officii seu ministerii bene et fideliter servare et facere servari secundum eorum posse bona ûde et omnia alia que ad

dictum officium utilia videbuntur pro eorum viribus et pro posse. Predicta autem omnia et singula ordinaveruDt et statueront predicti domini coDsules nec intendentes domino nostro régi facere nec ejus juribus in aliquo derogari nec prejudicium facere. Et si qua in prediclis omnibus et singulis vel aliqua predictorum facla fuerintea voluerunthabere proinfeclis,retinentessibi consuies anledicti et eorum successoribus ibi potestatem in omnibus et singulis corrigendi, imperandi, emendandi prout eis vel eorum successoribus videbitur faciendum. Postquam ibidem tegularii qui ibidem présentes erant, videlicet Poncius de Villa nova, Petrus Ramundi de Claromonte, Petrus Amaldi de Lacu, Guillelmus Martini, Petrus Martini, Petrus Beyronha, Raraundus Carrugerius, Guillelmus de Carammano, Guillelmus de Burgo, Guillelmus de Lissaco, Petrus de Lacu, Arnaldus de Carammano, Ramundus Sartor et Guillelmus Jobannes promiserunt dominis consulibus antedictis universa et singula superius ordinata et statuta tenere et servare et facere secundum eorum posse prout melius poterunt bona fîde.

Hoc fuit factum sexta die introitus mensis aprilis, régnante Philippe Francorum rege, et Hugone episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domini M* c*c* Lxx nono. tiujus rei sunt testes magister Ramundus Âdemarii, Arnaldus de Ponte de Burgo, Poncius Durandi jurisperlti^ Bernardus Raynardi, Mercator et Jobannes Alguerius notarius et Arnoldus Bonini publicus Thoiosenotariusquicartamde predictis scripsitet eam reddiderat dictis Arnaldo Milhasserii et aliis bajulis et materiam in libro suo cancellaverat secum Jobannes bajulus, Ramundus Beyronha tegularii bajuli nunc ut dicitur, dicti ministerii tegulariorum diclam cartam seu instrumentum, ut dicitur^ amiserunt et in presencia consulum Tholose constituti in judicem, prius ab ipsis bajulis super sancta Dei evangilia prestito juramenlo, dixissent et asse* missent se predictum instrumentum non posse invenire ita quod illum nesciebant nec habere seu invenire poterant et instanter poterent sibi de dicta . materia cancellata restitui ac reffici instrumentum.

Et quod hoc non polebant bec sibi fieri ac restitui fraude dolo nec deceptione alicujus, et quia ad ipsos pertinebat consules urbis Tholose ac suburbii constituti in judicio,prius ab ipsis bajulis super sancta Dei evangelia prestito juramento, dixissent et asseruissent se predictum instrumentum non posse invenire ita quom illud nesciebant nec habere seu invenire poterant et instanter peterant sibi de dicta materia cancellata restitui ac reffici instrumentum et quod hoc nec potebant sibi reffici ac restitui fraude, dolo seu deceptione alicujus se quia ad ipsos perlinebat consules Tholose urbis et suburbii Guillelmus Barravi, Arnaldus Vitalis, Hugo Stephanus, Poncius de Linariis, Vitalis de Prinhaco,Johannes Odonis, Bernardus Giberti, Vitalis Guiilehni de Piano pro se ipsis et aliis eorum sociis consulatus ejusdem absentibus, habita de]iberatione,quo consuevit in talibus adhiberi cognoverunt judicio et dixerunt quod Petrus Boneli refûciatet refflcere posset instrumentum predictum de dicta materia cancellata, juxta tenorem et formam roaterie, cum dictus Arnaldus Bonini predictus dictum instrumentum refficere inquisisset ad presens propter debilitatem persone sue et visus. £t quod dictum instrumentum factum et abstractum de dicta materia cancellata tandem semper efticaciam oblineant et valorem et quod in primum instrumentum obtinerel si reperuetur. Ita tameu quod si contingeret illud primum instrumentum

reperiri qiiod stelur illi primo instrumento et ex tune hoc presens instrumentum nuliam obtineat Ormitatem. Âttamen si plus tcI minus vel aliquid variatum in isto ultimo instrumento inveniretur quam in primo quod illud non noceat notario nec testibus infrascriptis. Hoc fuitita a predictisdominis consulibus judicio cognitum etprolatum quinto die existus mensis januarii, régnante Philippo Francorum rege, Guilhardo episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domini m° 000° xi. Hujus predicti judicii et cognitionis sunt testes Magister Petrus Ramundi de contrasto et Magister Bernardus Amelii et Petrus Boneti predictus pubiicus Tholose notarius qui cartam istam scripsit et reficit mandato consuluu) predictorum.

Archives municipales de Toulouse, H. H.,1, f° 54.

StaTUTUM ]iERCAT0RUM CERF.

Quia verendum est quod reperitur tam divina quam Humana legestatutu m quod quisque in eo quod delinquerit puniatur Jdcirco vereri debent fraudatores cereorum et candelarum, etiam falsatores quod de variis falsitatibus quo in predictis cèpe comittuntur ex quibus quantum inipsisest alîquando Deum et sanctos suos non solum homines deshonestant, quod nisi secorrexeruntquod ira Dei propter hoc contra ipsos graviis exardeat ; verum quia scriptum est ut quod Dei timor a malo non retrahit ipsos a peccato, saltim pena coherceat corporalis. Quapropter consules urbis et suburbii Tholose, scilicet Arnaldus Barravi, Ramundus de Dalpon, Vitalis Boneti, Ramundus de Samatano, Ramundus Maurandi, Berengarius Ramundi, Pelrus de Prinhaco et V^italis Fabrihote, pro se ipsis es aliis eorum consociis ejusdem consulatus absentibus volentes predicta in melius reformare, ad honorem Dei omnipotentis et beatissime Marie virginis matris ejus et sancti Stephani protomartiris et beati Saturnini et omnium aliorum sanctorum Dei etutilitatem tociuspopuli Tholose presentis et futuri, salvo tamen scmper in omnibus jure et honore illustrissimi domini régis Francorum et salvis omnibus usibus consuetudinibus et libertatibus Tholose, ordinaverunt et dixerunt statuendum providere quod nuUus homo nec ulla mulier de habitantibus in urbe et suburbio et infra dex Tholose et in posterum habitaturis non audeat ponere in aliqua cera

aliquid bodest nec rosinam, nec , sive pegam nec saguirem nec sepim

nec audeat ibi aliquam minxtionem sive meselam modo ah'quo immissere. item ordinaverunt et statuerunt dicti consules quod nuUus homo vel ulla femina non faciat per se nec per alium aliquam candelam aliquo colore de pingui seu intingi nec aliquod inlorcitium nec aliquem cereum colore viridi nec colore alio aliquo coiorari. Item ordinaverunt et statuerunt dicti consules quod nuUus homo nec ulla femina non ponat nec mittat pro se nec per alium publiée nec occulte aliquam ceram nigram nec aliquam malam sive vetatam in nixtuere seu mesolam in aliquo cereo nec in aliquo tortitio nec in aliqua candela nec faciat per se nec per aliam personam aliquod cereum nec aliquam intortisium nec aliquam candelam de aliqua cera nisi illud entorcitium sive ille cereus de illa vel ille candele sive illud opusunde fîeret vere talis seu calecent intus qualis extra comuniter appelleret. Item ordinaverunt et statuerunt dicti consules quod in omni illo opère cereo quod de ceterofueret que appellalur vulgariter obra fondedissa ponant et mittant opérantes, seu illud opus facienles candelimen sive pabil de coto seu de algucto et illud in

illo opère mittere et ponere teneanlur et in illo alio opère cereo quod appellatur vulgariter obra de ayga poDant et mittant candelimen seu pabil de lino et hoc faciant secundum diversas mensuras seu çlicas légitimas de dictiscandelimis seu pabils eisdem operanlibus et dicta opéra facientibus tradendas per consules Tholose sive assignandas. item ordinaverunt et statuerunt dicti consules quod si aliquis homo yel femina forensis,sive extraneus,sive extranea vel advena adportaverit vel adportare fecerit propriam ceram ad faciendum inde fieri per aliquam personam aliquod opus cereum infra Tholosam seu infradex sive terminos Tholose, quod ille vel iUa qui vel que illud opus de illa cera fecerit faciat opus illud addictum et voluntatem illius advene qui operare faciet iilam ceram, ita tamen quod sine aliqua vetita et sine aliqua mataimmixtione seu mescla ille operans faciat de cera illa aportata eidem advene bene et fideliter illud opus. Item ordinaverunt et statuerunt dicti consules quod si aliquis vel aliqua de operariis cere inventus fuerit culpabilis in aliquo de predictis, amitat totum opus quod contra prodictam ordînationem seu contra aliquam de dictis constitutionibus facere atemptaverit et quod ultra hoc in xui denarios Tholosanos nichilhominus puniatur. Quare ut melius predicta omniaet singula teneantur et quod in statu debito conserventur, dicti consules ordinaverunt et etiam statuerunt quod quolibet anno heligatur per consules Tholose et etiam constituantur llll^'^ probi homines cives Tholose instructi in dictis opérande cere offlcio qui jurati fideliter predicta omnia in urbe Tholose et suburbio perquirant et etiam investigant et faciant secundum predictam ordinationem et constitutionem pro reverendis predicta omniaet singula bene et fideliter observari.

Acta et ordinata fuerunt predicta omnia et singula et constituta per consules antedictos xv die introitus mensis decembri, régnante Philippo Francorum rege, Bertrando episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domini u^ €C«u[xvii<*. Predictorum omnium sunt testes Guillelmus de Cerris de Tauriaco, Bernardus Bombelli, Geraldus Audeberli et Petrus Toriaci et ego Petrus de Vaquieriis publicus Tholose notarius qui cartam ipsam scripsi mandate consulum predictorum. Hoc translatum transtulit Guillelmus Roberti exquadam carta quam Petrus de Vaqueriis publicus Tholose notarius scripserat eisdem verbis et ration ibus, mense octobris, régnante Philippo Francorum rege et Arnaldo * episcopo Tholosano, anno ab incarnatione Domine hocc<*lxxxv. Hujus facti translati sunt testes Bernardus Marcus de Saugueda et Vitalis de Agenno publici Tholose notarii. Et idem Guillelmus Roberti publicus Tholose notarius qui hoc scripsit.Fgo Bernardus Marcha,publicus Tholose notarius,suscripsi. Ego Vitalis de Agenno, publicus Tholose notarius,suscripsi.Hoc translatum transtulit Ramundus Arnaldus,publicus Tholose notarius,ex quodam alio translate quod Guillelmus Roberti, publicus Tholose notarius,scripserat eisdem verbis et rationibus,mense julii, régnante Philippo Francorum rege et Hugone episcopo Tholosano,anno ab incarnatione Domini m'cc'lxxx octavo. Hujus facti translati sunt testes Guillelmus Roberti et Ramundus Durandi, publici Tholose notarii,et idem Ramundus Amaldus qui hoc scripsil. Ego Guillelmus Roberti, publicus Tholose notarius,subscripsi.Ego Ramundus Durandi, publicus Tholose notarius, subscripsi.

1. L'évoque de Toulouse était alors Bertrand de risle-en-Jourdairt. -