Première session, le 22 juin 431; présidence et nombre
des membres présents.
On attendait Jean d'Antioche. Ses sufïragants ne pouvaient,
1. G«''lase (le Cyzinuc, Concilium Epliesinitin, terliuin gcncrale latine per A. Contium, iii-8, Parisiis, 157'i ; Sacrosancti mag/ii et œcuinenici concilii Epliesini priini acta oinnia, Thcod. Peltani opéra nunc priinam latinitate donata...^ quibus acced. in 5irii:ula rapita periochœ illustrimnque loconim ohseryationes... ex ampliss. diicis Jiavarix bihliotlieca, iii-i, Inj^olsladii, 1576; lat. gnece, iii-lul.. Heidolbcrga', 1604. Ti Trpax-cy.à Tf,ç oiy.ou;j.îvi/tïi; TpÎTï); ayvôoou rf,; èv "EçEffw a-j'CApozrfizirr,;... grxcc nunc priiniime Reuchlinianx bihliolhecx exempl. pervet. fideliter expressa, in-l'ol., Iloidelbergœ, 1591 ; Baronius, Annales, ad ann. 430. n. 62 sq. ; ad ann. 431, n. 7-136 ; ad aon. 432 et 433 passim ; Pagi, Critica, ad aun. 430, n. 19 ; tul ann. 431, n. 6-36 ; Binius, Concilia, t. i, col. 627- 628, 648-922; Concil. regia, 1. v, col. l ; l. vi, col. 1 ; [J. Bruguier, Disputatio de anppo.silo, in qiia plurima hactenus inaudita de Neslorio lanqiiani ortliodo.ro et de Cyrillo Aloxandrino aliisque ej>i.9cof)ii Ephesi in synodiini coactis ianquam lixieticis deinnnstrantur..., in-8, Francol'nrli, 1645 ; L. Allalius, Vindicix synodi Ephesinx et sancti Cyrilli de processione Spiritiis ex Pâtre et Filio, in-8, Roma>, 1661 ; Lubbe, Concilia^ L m, col. 1-12Ô7 ; cl'. I. ii, col. 1625- 1628 ; Ad Ephesiniim concilium varioruni Patrum epistoLv, ex ms. cassinensis bihliotftecx codice dcnumptse, item ex valicanx bibliothecx ms..., nunc primum in publicani lucem datx per Clir. Lupum, 2 vol. ia-4, Lovanii, 1682, réimprimé dans ses Opéra, 1726, t. vu ; Hardouin, Coll. concil., l. i, col. 1271 ; Tillemonl, Méni. hist. ecclés., t. xiv, p. 362-485, 758-778 ; Colcli, Concilia, l. m, col. 560, 1771; I. IV, col. 1; Bail, Summa conciliorum, in-fol., Palavii, 1723; l. i, col. 217 ; Delectus actorum Ecclesise, in-fol.. Lugduni, 1738, t. i, col. 220 ; l. ii, col. 199 ; H. Ik'uzelius et P. Lagcrbolini, Vindicix concilii Ephesini œcumenici tertii, in-4, Londini Gothorum, 1738 ; Mansi, Supplem., t. n, col. 47 ; J. Brill, De synodo Eplienina. in-4, Groninga;, 1760 ; Mansi, Concil. ampliss. coll., 1. iv, col. 567 ; t. v, col. 1 ; N. Alc.xander, Ilist. eccles., 1. v, p. 192-197, réimprimé dans Zaccaria, Thésaurus tJieologicus, 1762, t. vu, p. 825-830; G. Zoëga, Catal. codic. covtic. mss. inusœi liorgiani Velitris,\n-io\.,l\oniiv, 1810, p. 272-278 ; Ch. Lenormanl, A'ote relative au.r fragments du concile œcuménique d'Éphèse conservés dans la version copte, dans les Mém. de l'Acad. des inscript, et belles-lettres, 1853, l. xix. pari. 2, p. 301-825; Pilra, Juris eccles. Grxcnrum hist. et monum., in-4, ]loma\ 1864, I. i, p. 515-521 ; Ani. Thierry, Le concile d'Ephèse, l'exil et la mort de Aestorius, dans la Revue des Deux-Mondes, 15 u(jv. 1871, 1. xi;vi, p. 241-288, réimprimé dans Nestorius et Eutychès, iu-8, Pa-
LIVUE IX, CHAI'ITiiE II
disait-il, quitter leurs diocèses avant le dimanche de Qnasimodo ; il leur fallait ensuite au moins douze jovirs pour se concentrer à Antioche, puis trente autres jours pour aller d'Antioche à Ephèse, si bien qu'il ne leur était possible d'arriver que quelques jours après la Pentecôte i. A cette date ^, Jean arriva dans le voisinage d'Ephèse, et envoya à Cyrille une lettre très cordiale et que nous possédons encore : la longueur du chemin, disait-il, et la mort de quelques chevaux avaient prolongé le voyage ; cependant les «Orientaux » arriveraient dans cinq ou six jours devant Ephèse ^. On les attendit seize jours * ; alors arrivèrent deux métropolitains, sufFragants d'Antioche, Alexandre d'Apamée et Alexandre d'Hiérapolis. Ils déclarèrent à diverses reprises que « Jean leur avait ordonné de dire de ne pas différer plus longtemps à cause de lui l'ouverture du concile ; au cas où il lui faudrait reculer encore son arrivée, on devait faire pour le mieux » ^. On en conclut que le patriarche Jean voulait éviter d'être présent à la condamnation de son ancien [183] clerc et ami Nestorius ^. Cyrille et ses partisans décidèrent,
ris. 1878 ; Amélineau, Le manuscrit copte de la Bibliothèque nationale contenant les actes du concile d'Ephèse, dans les Comptes rendus de l'Acad. des inscr. et belles-lettres, 1890, IVe série, t. xviii, ]y. 212-229 ; W. Bright, The canons of the first four gênerai councils of Nicsea, Constantinople, Ephesus and Chalcedon, in-12, Oxford, 1892. (H. L.)