Quellen, § 655, p
Piœrio et Ardabore vv. ce. consulibus, VIII kal. octobris, in basilica Leonîina *,
/. Cum Aurelius senex una cum fratribus et consacerdotibus suis consedisset, astantibus diaconibus, Aurelius episcopus dixit :
Sanctitas vestra melius recolit quia necessitate factum est ut instituta concilii solemnitas per biennium cessaret 2. Nunc quia, adiuvante Deo, certa provi[de]ntia factum ut sanctus frater et coepiscopus noster Augustinus pro sua religione concilium libenter acciperet et nos Dominus in unum congregari iussisset, et quia contigit ut infirmitas mea vestrum omnium vultum salutaret, agamus aliquid pro utilitate Ecclesiœ, ut ea quse innata vel quse audienda sunt audiantur, ne causse, cum diutius adhuc dimitti cœperint, in peius exsurgant. Unde hoc opus est ut Ecclesise causœ quse disciplinée congruunt pertractentur.
Universum concilium dixit : Ut hoc fiât, libenter audimus.
2. Aurelius senex dixit : Quse inter communi deliberatione statuta et deftnita sunty concilia prseterita ex ordine relegantur, prsesentis concilii paginis inserenda .
3. (Edit. Ballerini, c. 1 ; Denys, c. 29 ; Ferrand, c. 54 : Ut si quis episcopus a synodo fuerit excommunicatus communicare non audeat ; et si fecerit, spem restitutionis non habeat. Conc. Hipponireg., tit. ni.)
Placuit universo concilio ut qui excommunicatus fuerit [add. in marg. de suo neglectu ; Dion. : pro suo neglectu] sive episcopus vel quilibet clericus, ettempore excommunie adonis suse [add. in marg. et Dion. : ante audientiam] communionem prœsumpserit, ipse in se damnationis indicetur protulisse sententiam.
4. (Édit. Ballerini, c. 2 ; Denys, c. 30; c. Ferrand, c. 198 : Utaccusator si in loco ubi est Me qui accusatur, violentiam timuerit, locum sibi proximum eligat. Conc. Hipponireg., tit. v [corr. tit. iv].)
Item placuit ut accusatus vel accusator in eo loco unde est Me accusatur, si metuit aliquam vim temerarise multitudinis, locum sibi eligat proximum, quod (leg. quo) non sit difficile testes adducere , et ibi causa finiatur.
5. (Édit. Ballerini, c. 3; Denys, c. 31 ; n'est pas mentionné par Ferrand.)
Item placuit ut quicumque clericus [add. in marg. : vel diaconus de necessitatibus ecclesiarum ; Dion. : clerici vel diaconi pro necessitatibus ec-
1. D'après le ms. de Saint-Maur et les deux mss. mentionnés par Hardouin. Le ms. de Vérone porte : Agricola et Eustathio vv. ce. consulibus. Idibus juniis, Carthagine, in secretario basiliese Fausti,
2. Je ne saurais dire pourquoi on avait dû laisser passer deux années sans tenir le concile ; mais je remarque que s'il s'agissait ici d'un concile de Carthage de 421, l'observation d'Aurèle serait inexacte ; car il y eut un concile, le plus célèbre de tous, en 419 ; et de 419 à 421, on n'aurait omis qu'un seul concile et non deux.
NOTE SUR LE CONCILE d'hIPPONE 1307
clesiarum] non obtemperaverit episcopis suis volentibus eos honore ampliore in sua diœcesi provehere, nec Mi ministrent in gradu suo unde recedere nolueri[n]t.
6. (Édit. Ballerini, c. 4 ; ne se trouve pas dans Denys ; Ferrand, c. 34 : Ut episcopi sive presbyteri ea quœ sunt in locis ubi ordinantur, ad alia loca non transférant, nisi causas ante reddiderint. Conc. Hipponireg., tit. v.)
Item placuit ut episcopi sive presbyteri ea quœ sunt in locis ubi ordinantur, si ad alia loca dederint, causas prœsentent, vel episcopi suis conciliis, vel clerici episcopis suis ; et si nullas justas habuerint causas, sic in eo vindicetur tanquam in furto fuerint deprehensi.
7. (Édit. Ballerini, c. 5 ; Denys, c. 32, mais moins étendu ; Ferrand c. 35 : Ut episcopi quidquid nomine suo comparaverint,cogantur Ecclesiœ refundere ; quid autem eis donatur, cui voluerint conférant. Conc. Hipponireg., tit. vm.)
Item placuit ut quicumque episcopus, presbyter, diaconus, vel quilibet clericorum, qui nihil habentes ordinantur, et tempore episcopatus vel clericatus sui agros vel qusecumque prœdia nomini suo [add. in marg. vel per aliud excusanduin\ comparant, tanquam rerum dominicarum invasionis crimine teneantur. Sic [lege si] admoniti, in ecclesia eadem contulerint, bene ; sin autem ipsi proprise consanguinitati ea vel extero cuilibet voluerint relinquere, non permittantur. Si autem in [dele in\ ipsis proprie aliquid ex successione parentum vel cognationis obvenerit, faciant inde quod eorum proposito congruit. Quod si a suo proposito retrorsum exorbitaverint, honore Ecclesiœ indigni, tanquam reprobi iudicentur.
8. (Édit. Ballerini, c. 9 ; Denys, c. 33 ; Ferrand, c. 95 : Ut presbyteri rem Ecclesiœ sine conscientia episcopi non vendant. Conc. Hipponireg., tit. XI [corr. ix] ; — c. 47 : Ut episcopi rem ecclesiœ sine primatis consilio non vendant. Conc. Carthag., tit. v [conc. du 13 sept. 401] ; Conc. Hipponireg., tit. ix.)
Item placuit ut eo modo non vendant rem Ecclesiœ presbyteri ubi sunt constitutif nescientibus episcopi suis ; quomodo episcopo non licet vendere prœdia Ecclesiœ, ignorante concilio vel primatibus suis 4.
1. Dans les manuscrits de Denys, les copistes, ne comprenant sans doute pas l'expression : primatibus, l'ont remplacée par d'autres plus conformes à la pratique locale, ou du moins plus intelligibles. On y lit le plus souvent : vel presbyteris suis ; dans la recension publiée par les Ballerini du concile de 419 {op. cit., col. 873) : vel cuncto presbyterio, sine ulla necessitate ; et le ms. de Vérone porte l'addition marginale : vel cunctis presbyteris.
Remarquer que ce canon et le suivant parlent du môme sujet que le canon 7 (5 des Bail.) ; les canons 6-7 des Bail., appartenant au concile de Carthage de 419, paraissent d'autant plus loin de leur véritable place. — Cependant, pour faire concorder notre numérotation avec celle de Ferrand, il faudrait supposer
9. (Édit. Ballerini, c. 10 ; Denys, c. 33, plus abrégé ; Ferrand, c. 38 : Ut cpiscopi matricis non usurpet quidquid fuerit donatum ccclesiis quse in diocesi constilutœ sunt. Gonc. Hipponireg., tit. ix.)
Item placuit ut agri vel quœcumque prœdia ecclesiœ in diocesi constituta fuerint derelicta, non ea matrici ecclesiœ applicari usurpet episcopus.
10. Hxc statuta singuli propria subscriptione firmarunt : Aurelius, Simplicius, Augustinus et ceteri.
A. BOUDINHON.
que le canon auquel je donne le numéro 5 et qui n'est pas mentionné par Ferrand serait le 6e ou le 7e, et que l'un de ces deux serait perdu.