ORDO IN FERIA QUINTA

Horâ die secundâ , arebiprœsul assumât Epistolam , et pneparetur sedes ejus in medio Ecclesix [l) , circumstante clero. Sedente pontifice , sint présentes in actuo Ecclesiœ , qui reconciliandi sunt pœnitentes ; stetque archidiaconus unus cum illis, indutus albâ et stolâ sine dalmaticâ; dicatque excelsâ voce, State cum silentio, audientes intenté; et facto silentio dicat hune sermonem , et legendo lectionem , Adest , ô venerabilis pontifex , tempus acceptum , usquè ad fine m. Finito sermone , stet episcopus in ostio Ecclesia?, et dicat antif. Yenite , et diaconus ex parte pontifleis , Levate. Similiter agatur secundo repeteote episcopo antif. Venite; subséquente diacono, Flectamus genua , ut anteà, et sic ad médium pavimentum solo tenùs veniant. Quandô autem tertio, dominus archiepiscopus adnunciavit, Venite, persequatur diaconus, Flectamus genua; mox cum diacono, pœnitentes corruant ad pedes episcopi , sicque jaceant prostrati , usque dùm domious archiepiscopus alteri diacono innuat, Levate. Prosequatur clerus antif. cum psalmo Benedicamus Dominum ; intérim offerantur pœnitentes à presbyteris episcopo , ut ipse eos reconciliet Ecclesiœ , interrogetque unumquemque , Est dignus reconciliari , respondente presbytero , Dignus ; dicat ei episcopus , Tecum maneat, et det pacem pœnitenti, dicendo,Pax tecum : et sic tradat illos diacono qui inducat illos Ecclesiam.

Postquàm omnes intraverint Ecclesiam , veniat episcopus ante altare , prosternens se tam ipse quàm caeteri , cantentur hajc antifonac cum psalmis, Miserere meî, Deus, secundum ; psalm. Miserere meî , Deus , qnoniam ; Psal. Miserere, Deus ,

(4) Voy. Ordin. roman., p. 37.

miserere, cor mundum créa in me, Deus ; quibus finitis , dicit Kyrie , eleison , et capitula , Tu mandasti mandata tua , et Domine, non secundum pcccata nostra, Salvos fac servos tuos, Convertere, Domine, usquequô , et oratio Adesto, Domine , supplicationibus nostris.

OUDO AD SANCTUM CHRISMA (t).

Mane primo , mansionarii ordinent omnia , quœ sunt necessaria ad consecrationem cbrismatis (2); ampullas très de oleo mundissimo plenas ; unam ad oleura pro infirmis , alteram ad chrisma, tertiam verô ad oleum catechumenorum. Illa quœ ad chrisma praeparatur, de albo serico débet cooperiri , aliœ autem de alio serico ; et pontifex videat de balsamo.

Horâ tertiâ, sonetur signum , ut omnes veniant ad Ecclesiam in quâ Chrisma débet consecrari (3) ; quo die sonentur campanae ad missam et ad cœteras horas , sicut mos est diebus solemnibus , et sileant usquè in Sabbatum sanctum. Presbyteri vero et diaconi atque subdiaconi, ornent se cum cœtero clero, induentes solemnia vestimenta, et diaconi in dalmaticis, subdiaconi albis sericis , et stent ordine suo singuli in Ecclesiâ , usquè dùm veniat dominus pontifex, cum processione plenariâ ad missam, sicut diebus solemnibus , cum septem diaconibus et totidem subdiaeonibus et ceroferariis , et duobus thuribulis cum incenso. Cantor autem et schola, ut jussum fuerit , statim incipiant Missam. Ipso die non cantent, Gloria ad introitum, sed semper post psalmum répétant oflicium , quousquè veniat dominus archiprœsul ante altare accinctus .palleo, et incipiat excelsâ voce, Gloria in excelsis Deo; et finito dicat

(4) H nfe«t pas démontré que toutes les cérémonies du jeudi-saint s'exécutassent au septième siècle.

(2) Voy. Ordin. rom. , p. 57 ,

(3) Voy. Ordin. rom., fol. 40, D.

orâtionem, Deus à quo Judas; post quam legatur Epistola , Convenienlibus vobis in unum, et sequitur i^. Christus factus est. Ante Evangelium portentur candelae et incensum sicut mos est, et legatur Evangelium , Ante diem festum; posteà Credo in unum Deum , Dominus vobiscum et Oremus, deindè offertorium , Dextera Domini , offerentibus clericis et eaeteris qui voluerint , et dicatur sécréta oratio , et pra> fatio, Te igitur, usquè ad eum locum , Intrà quorum nos consortium , non œstimator meriti , sed veniae , quœsumus , largitor admitte , Per Christum Dominum nostrum.

Et offeratur pontifici oleum , ad uugendos tam infirmos quàm energumenos, et benedicat illud, tam ipse quàm omnes presbyteri qui adsunt ; et tune exoreizetur oleum , ut tantùm possit à circumstantibus audiri , Exorcizo te , immundissime spiritus , etc. Perlectâ oratione , dicit pontifex , Per quem omnia , etc. Finito, Pater noster, Et ne nos; Libéra nos quœsumus, Domine , antequàm dicatur, Per omnia sœcula sœculorum, offerat diaconus patenam epîscopo, et ipse episcopus frangat corpus Domini super patenam , et statim cooperitur à duobus diaconibus utrumque , calix et patena de sindone mundâ , quam priùs prœparaverant in orâ altaris , è regione pontificis post corporalem expansam , et dominus archiepiscopus vadat ad sedem suam cum diaconibus suis.

Et archidiaconi veniant ad sacrarium , duodecim presbyteri , et caeteri clerici quantum opus sit , ad deferendum cum omni décore oleum chrismale et oleum catechumenorum et neophytorum , usquè in Ecclesiam ante episcopum. Sint verô parati idem presbyteri , et cum eis caeteri clerici , cura casulis et solemnibus vestibus , et duo acolyti , accipientes binas ampullas quœ ad chrisma et oleum catechumenorum consecrari debent, et procédant et ordinent se illi presbyteri et prœdicti clerici ritè et ordinabiliter ; ita ut primùm ambulent septem acolyti cum candelabris , ardentibus cereis ; tune ponatur pallium desuper quod susten-

tetur à prsesbyteris ; deindè portentur duse cruces , et inter illas raedium cbrismale oleum ; posteà portentur duo thuribula, cum inceDso, et inter illa médium oleum catechumenorum ; deindè portetur Evangelium, ut impleatur omne bonum ; posteà sequantur bini et bini presbyteri duodecim, testes et cooperatores ejusdem sacrosancti chrismatis , et subsequantur pueri in laudem ejusdem ministerii , concinentes bos versus : 0 Redemptor, sume carmen temet concinentium , etc.

Venientibus autem ordine in chorum , et stantibus ad orientem versis, versibusque finitis, ordinent se lectores, ostiarii , acolyti et subdiaconi , et stent in ordine suo secundùm gradum eorum , ubi ascenditur ad altare ; ita ut diaconus septimus sit in eminenti loco, et juxta eum arcbidiaconus ; et continué duo acolyti involutas ampullas cum sindone albâ serico , quam à medio tenent in brachio sinistro, projectis sindonibus super scapulam sinistram, ita ut pertingat scapulam dextram, quatenùs possint dependentia retineri. Quibus sub numéro stantibus, venit subdiaconus qui accipit ampullam commixtam unam cum sindone , et dat eam archidiacono ; ille verô proférât ante pontifteem. Intérim autem unus subdiaconus , deferens vasculum cum balsamo , offerat eum archidiacono , et ilie archiprœsuli ; et ordinentur circa archiep. bine et indè candelabra et cruces et thuribula atque Evangelium ; neenon et prœdicti duodecim presbyteri testes et adjutores ejusdem ministerii, ita ut diaconi post dorsum episcopi stent, presbyteri verô à dextris et à sinistris , cruces verô et cœtera utrimque inter illos média. His ita statutis , vertat se archiprœsul , aut cui ille prœceperit, tam ad clerum quàm ad populum, et faciat sermonem confectioni chrismatis congruentem.

Tune post sermonem , vertat se ad orientem , et conficiat consecrationem principalis chrismatis; et primùm miscea* balsamum cum oleo, deindè halat super ipsam ampullam,

et dicat exorcismum olei : Exorciso te , creatura olei; et finitâ benedictione , dominus archiepisc. salutet chrisma, dicens : Ave, sanctum chrisma , et qui juxta eum sont ; et ità îterùm pcr ordinem descendat sicut ascendit, et deferatur omnibus sacerdotibus ad ter salutandum. Hoc facto summoperè procuretur , usquè dùm altéra ampulla ascendat et iterùm descendat , ut ambse honorificè ad locum suum redeant.

Descendente autem ampullâ cum chrismate (l) , statim alia cum oleo catechumenorum cooperta ascendat sicut prior ante archiep., et halat ter in ipsam sicut in priorem; et in primis faciat ei exorcismum , et benedicat eam quasi legens lectionem , Ex or ci zo te, creatura olei, etc.

Tune dominus arebiepiscopus , et qui juxta eum sunt, saluteut eam , et descendat per ordinem sicut alia , et deferatur omnibus ad salutandum (2). His ità peractis , eodem ordine et décore quo ascenderunt ad Ecclesiam , recédant arabœ ad sacrarium. Pontifex lavet manus suas et diaconus dicat , Humiliate vos ad benedictionem , Deo gratias , Amen. Benedicat vos Deus, qui per Unigeniti sui passionem , usquè ad finem (3).

Ipsâ verô die, non cantatur Agnus Dei. Tune diaconi variant ad altare, et discooperiantur Sancta, et arcbiprœsul veniens ad altare , dividat oblata ad frangendum , et sumat de illis oblatis , hostiam consecratam ad servandum usque mane diei Parasceves , de quâ communicet absque sanguine Domini. Sanguis verô, hâc die penitùs consumatur. Clerus autem dicat communionem , Dominus Jésus ; fractis oblatis, communicent presbyteri et diaconi et omnes clerici. Postquàm omnes communicati fuerint, dicat cantor antifonam Galicem salutaris. Psalm. Credidi. Aot. Cum his. Ps. Ad Dominum. Ant. Ab hominibus iniquis. Psal. Eripe

(1) Ord. rom. , fol. 43.

(2) Voy. Ord. rom., fol. hk.

(3) Voy. id., fol. ki.

m PREUVE?.

me, Domine. Ant. Custodi me. Ps. Domine, clamavi. Ant. Considerabam. Ps. Voce meâ ad Dominum , etc. Ant. Cœnantibus. Magnificat. Intérim dum cantantur psalmi supradicti , communicet populus ; posteà dicatur ad complendum oratio , Refecti vitalibus alimentis, etc. Posteà dicat archi- . levita , lté , missa est ; et ità perfieiatur missa ordine suo.

Archiepiscopus descendat in sacrarium, mandans prèsbyteris quod voluerit. Cùm autcm venerint canonici claustrum, sint ibi praeparati sexaginta pauperes, ut abluantur eorum pedes, et detur unicuique denarius et panis et metreta vini , et posteà seniores eant refectorium.

Intérim ut comederint, denudentur altaria, et prœparetur aqua ad abluenda ipsa altaria , sive vinum , sivc pigmentnm. Cùm autem surrexerint seniores àrefectione, prœcingat se archiepiscopus vel sacerdotes quibus jusserit , ut abluantur altaria; et intérim cantent seniores cum choro , Circumdederunt me , et tractum , Qui habitat.

Dùm ista fiunt, prœparetur capitulum tapetibus bancaiibus : diaconus autem préparât se sicut in diebus festis , tam ipse quàm cœteri pracessores cum candelabris et thuribulis; et veniens in capitulum légat Evangelium , Ante diem festum Paschœ , ut dilectio quâ dilexisti me. Intérim dùm legitur Evangelium , prœpareutur utres et manutergia , et cœtera vasa quae necessaria sunt ad abluendos pedes. Finito Evangelio, praîcingat se archidiaconus vel decanus, et ipsi quibus ipse jusserit vel ipseraet pontifex, et incipiat cantor antifonam, Mandatum novum, etc., sicut in Antifonario continentur; et sic incipiatur lavatio pedum ; quâ lavatione complété , deferatur aqua ad abluendas manus et manutergia, et intérim dicant pueri hymnum, Tellus ac sethera jubilent , etc. , et intérim senioribus deferantur panes azymi, et nebulœ et oblatœ. et fiât cœna cum sobrietate. Dehinc feratur vinum vel pigmentum , et bibant similiter cum sobrietate. Post hœc dicatur ab episcopo vel decano , hœc oratio : Adesto, Domine , servituti nostrœ , etc. His ità

rite peractis , surgant cura reverentiâ, et vadant ad completorium. Fratres autem de congregationibus istis , ad completorium pergentibus , redeant ad loca sua bini et bioi , cantantes in suis Ecclesiis similiter.