LIVRE I
plus ferais : Omnes viae ejus mnt judiçia. IXeuâ fortis y£iti4 TAS ET ifON INIQUIXAS ; ]ii9i\i% et rectufijpsew ^
8 Venitque Mojses, et, cQnY4i>catis]iujoiTbéknatapopulî, exposuit omnes sermùnes quas mandarorat &omipus« Res^ ponilitque. omnifi populiïs slipul.: ,Cuii£tA qub^ loputus est Dpiniuus^ facleiaus. Cùmque retuUsset ïlpjses verba. pû4 pull ad Dominum^ait eîDpmînus : Jam nupc yçni^^m ad.li^ in caHgine nubis,nit aadîat me populus Ipquentem-ad .te et ut crédat titi in perpetuum { Exod. , XIX , g ). , ,
Certes , en admettant que Moïse exerçât de fait la dictature , il ne l'exerçait pas en droit ; avant de convenir a^ec Dieu du jour où il serait nécessaire de frapper Fimagination du peuple., pour lui inspirer une confiance durable, il expose aux anciens ce que J^^ovah lui a inspiré dans l'intérêt des Hébreux; et fort 4^ leur consentement unanime, il va prendre une résolution définitive.
g Constiluesque terminos populo per circuîmiti^el dices ad eum : Cavete ne ascendati& in moniem , nec tdngatis Biiem iilius : omnis qui tetigerit montem monte moiiietUr. Non poterit YU^us ascendere in montem Sinaï..; P^pixe fennin^ circa iQpntem.*. ne ascendant ad Dominunl'( Exo^^^ XIK>'i b,
Tout ce que fait Moïse s'expliqua par sa.position<^ par les honones dont il est entouré, et par le but qu'fl veut remplir. Nous verrons plus tard que lès doëtcfili*s les plus distingués le reconnaissent cofhme stiftrlitlîè , précisément par cette raiscm^ <^e ce soit dôtifelVriiïse qui ait écrit la chose, ou toflit'' «vtre, cela n'y feîiange rien \ le> génie législaltif qui a -oomposé ^ rédigé ou' compilé le Pentateuque^ n'en resté pas •moins* invariable îW milieu de toutes ces différences d opinions. '
10 -Et-ècce ctepërurit aiidipi tdtittt'aa âfc* mic&rc ftilgiira et tviAtei densi^TiAli opefiré mPfrteiir , claiigorqaè'Bûdciriîé Vè-
376 HOTES JUSTII^ICATIVES.
keaientiàs perstrepebat... Tptus enim mpos Sioaï famabaf..; Et ascendebat fumus ex eo quasi de fomace ; eratque omnis iDons terribîlis. £t sonitus. buccînae pauiatim crescebat in majus, et prolixiàs tendebatur ( MxotL, Xix)*
M., de Bois- Aymé obserre dans sa Notioe, fne le» Hébreux durent être d'autant plus e£&ayés de ce fraeas, qne tes ^ônnerres sont moins fréquens en Egypte. Aussi se hâtèrent-ils de dire à Moïse (pxîh se contentaient d*étre spectateurs éloignés.
II Flutaeque, Vie de Lycurgue,
la Lettres de quelques Juifs porlugaîs et espagnols à M, de Voltaire, t. îV, lettr. m, § 4*
i3 Calmet, Commentaire littéral sur la Genèse^ m, 19» "•^More Nehoukim^ part, m , chap» XXXIV (traduction de Buxtorf) , intitulé .* Legem accommodatam esse ad totdm gentem cammunîter^ non ad singulos^ Nous reviendrcnns sur ce chapitre dans une des notes suirantes.
i4 Habentes autem donationes secundùnr gratiam quaedata est nobis différentes ; sive propbetiam secundim ra— tionem fidei», sire roînistertum in minîstrando ; siye qui docet in doctrine».... Unicuique autem datur manifestatio spiritûs ad utilitatem. Alii quidem per spirîtum datur sermo sapientise; alii gratia sanitatum, alii operatio virtutum , alit propketia , alii discretio sptrituum , alii gênera Ikiguarum.... Non potest autem oculus dicere raanui : Operâ tu non indigeo ; aut iteràm caput pedibus : Non estis mihi necessari* ( Epit aux Romains , XI 1 , l , aux Corinthiens » Xll ).
i5 Numquid servus est Israël ( JÉRÉMJE , il , i4)?
16 Mœurs des IsraëliUs^ § XXIY.
1 7 Ego— qui confregi catenas cervicum vestrarum ut inr< cederetis erecti {Léçitiq,, XXV i , i3^)*
18 LégislaUprimiL^ tom. I, ch. iv, p. A77.
19 Non faciès tibi sculptile, neque omnem similitudinemçpa^ est in cœlo desuper et quee in terra deorsùm, nec eo--
LIVRB I. 377
rum qiiae suïit in aquis, sub terrâ, non adorabis ea'neqae coles {Exod^ xx, 4» 5)« Custodite igitur sollicité animas vestras..,. Ne forte decepti faciatis vobis sculptam similitudinem aut imaginem masculi vel feminae... Ne forte , eleyatis oculis ad^œlum, videas solem, lunam , astra , et adores ea et colas (jD^/^., iv, i5, 19).
Avouons que c'était là un bien grand argtinient en faveur des iconoclastes !....
ao Non patres pro filiîs , nec filii pro patribu» , sed anusquisque pro peccato suo morietur QDaUer. , XXIV, 16).
21 Quid est quod inter vos parabobm yertatis in proyerbium istud in terra Israël , dicent^s : Patres comederunt uyam aceroam , et dentés filiorum obstupescunt ? viyo ego , dicit Dominas Deus, si erit ultra yobis parabola hœc in pro-
verbium in Israël Filius non portabit iniquitatem patrîs et
pater non portabit iniquitatem filii ; justitia justi erit super eum, impietas^ impîi super eum.... Cùmque Amatzia obtinuisset regnum, percussit servos suos qui interfecerant regem patrem suum : filios autem eofum qui occiderant non occidit, juxta quod scriptumest in libro legis Moysis, sîcut prsecepit Dominus : Non morientur patres pro filiis, neque fîHi pro patnbus : sed unusquisque in peccato suo morietur { ËzÉCH., XVIII , IV Rois, xiy )•
22 Yiderunt eam hostes et deriserunt sabbatha ejus ( Zmmenlat, , l , 7 )•
28 Fletjry , Mœurs des Israélites j p. 20.
24 Non succendetis ignem in omnibus habitaculis vestris per diem sabbathi {Exod. xxxv^ 3).
25 Contrat social, liv. III , di. Xlll.
26 Mémento ut diem sabbathi sanetifîces : sex diebus operaberis et faciès omnia opéra tua. Septimo autem die sabbathum Domini Dei tui est ; non faciès omne opus in eo, tu et filius tuas, et fîiia tua, servus tuus, et ancilla tua, jumentum tuum : et advena qui est intra portas tuas. Sex enim diebus fecit Dominus cœlum , et terram, et mare, et omnia
quœ eb suDt, etrequievit iadie septûno ; Idcircb benedîxtf Dominas diev sabbathi et benedixît euai ( Exqd. , xx ).
2.7 Que mîhi raultitudinem vietimamni vestranim P..... Neonbeniatai, sabbathum^ conTOcatîones et solemnif ateâ Vestras odiyit anima mea ; ûu^tay. sunt inihi uaolcâta.... Diseilfr benefacere ; quaeritc judicium ; subv^nîte oppresso ; judi-
aate pupHIp-i ddfaadite viduam posthaec.TiocabcFÎs civitas
justi, urbs fideb's (ISAIE, I , ii^'.ij)>
\i2i EoDodLiX^'Deuteroni^X»
a^ Dé Plndîfférenee en mûUàré ée Religion^ tom. I<ll.y ch»xxiu« A •:
3o Mœurs- dt» Chrétiens ^ § démi«r. <
3i Côrari , ch. XXVir \ CIV.
32 Coran , ch. ixxv , Icxxvfi , lit , LXJtTi , etc.
33 Contrat- Social ^ liy. IV, ch. VIIÎ.
. 34 tJhum praeceptum erit atque judicium tàm vobis quàm advenîs terrae.
La Vulgate réduit à ces mots les versets i5 et 16 du chapitre xv des nombres qui ont une tout autre étendue et énergie dans le texte, dont voici le mot à mot :
O congregatio , statutum unum vobis et peregrino pere-
grinanti Vos sicut, sic peregrinus erit ad faciès Jèhovah;
lex (tora ) una , judicium (michpat) unum erit vobis. et peregrino.
Au chapitre xxiv, v. 22, du Léritique, la Vulgate dit :
iSlquum judicium sil intét vos , srive peregrimis , sive crvis peccaverit. Ily a dans Ife texte : Judicium unuita' erit vobis; sicut peregrinus , sic indigefia , quia ego JehôVah elohim tuus. Enfin, au ch. Xix, v. 34 : Si habilaVerit adveria in terra vestrâ et moratûs ftrerit înter vos , i\t intei' vos qda^î indigena : et diligetis eum, quasi vosmetipsos. FuiStis enim et vos advenae in terra .Algjpti. Ego Jehovah elohim tuus.