CHAPITRE VI
moment de sa mort, cet acte de cruauté ^ Le code ▼bigoth, le plus sévère de tous, parce qu'il avait, subi l'infloeDce romaine» défendait de tuer ou de mutiler les serfs \ et fixait la composition, pour une plaie faite au serf d'autrui , à la moitié de celle qui était due pour la blessure qu'aurait reçue un ingénu '. Les serfs coupables d'avoir refusé, dans un marché public , une pièce de monnaie de bon aloi recevaient soixante coups de bâton ^; mais il était
^ Dono Dfo et SS. apottolis ejuf Pelro et Paulo , ex loco qui dicitur Cluiiiacitt, cai praest domnus Odilo abba, aliquid ex rebiw meii qiUBfiuit iitain pago Maticenai , in villa Aziaoo; hoc est curtiliim
indomiDicatum ubi Tedgederiiu gtat ita dooo pro remedio animB
mes et pro emendatione pro quodam servo cujiu pedem amputavi ; donc etiam qaemdaiii senrum oomine BoDinum. — Polypl. d*lriiiin., app., p. 352.
* Ne domini extra eulpam senrw nioa oocidant. Ne liceat quemcnDque servum luum vel ancillam quacunqae parte oorporis tnincare. ^ Lex Visig., lih. ti , tit. t» eap. 12 et 13.
' Si ingenuua ingenaimi qaolibet ictu in capite perçussent, pro livore det solidos t; pro cute mpta» solidos x; pro plaga nsque ad ossum , solidos xx; pro osso fracto , solidos c. Quod si ingenuus hoc in servo alieno comiiiiserit ^ medietatem superioris composilionis exsol- Yat. — Lex Visig., lib. yi , tit. iy, cap. 1.
' De colonis autem et servis cujuslibet potestatis, si in civitatibus vel mercatis aliis deprebensur aliquis ftierit denarium rejioere» missus reipublic» provideat , ut si non invenerit illnm denarium merum et bene peosantem, ut cambiare iUum mercanti jubeat. S* autem illum denarium bonum invenerit , consideret ctatem et infir— mitatem et sexum hominis, quia et Temiu» barcaniare soient ; et aut ictibus prout viderit competere , aut minutis virgis cum ratione et discretione illum qui denarium bonum rejecit castiget; quatenus et rcteri limorem habeant, et homo crudeliter non damnelur. Et qui post hune praescDtem bannum inventus fuerit pro tali correptione non
ordonné aux officiers royaux de prendre en codshdération la faiblesse et le sexe des individas : « Car, dit le décret, les femmes aimant à disputer, il faut employer avec discernement les verges ou le bâton ». Le rejet d'un denier, au mépris de cet avertissement du roi, était puni par Tapplication sur le front de la pièce rougie au feu, en prenant des précaalions pour ne pas toucher les veines. Cette dernière peine, tout exceptionnelle, fut abrogée implicitement, trois ans plus tard, par Charles-le-Chauve, qui Pavait prononcée; il ordonna que désormais les serfs qui auraient refusé une pièce de monnaie reconnue bonne seraient frappés avec des verges seulement, parce qu'on avait fait un usage indiscret du bâton ^ Il existe d'ailleurs un capitulaire du même prince, antérieur de dix années, par lequel il était ordonné à ses missi de publier, dans tous les diocèses, que
castigatus, babeat roissuf rt'ipublice in civitalibus et in mercatis denarium sic afTectatum ut dcprebensum in fronte denario calefacto, falvis venis, taliter coquat ut ipse bomo et csteri castigentur, et homo non pereat , et videntibus signum castigalionis oatendat. — Gapit. Car. Calv., tit. xxxm : Baluz., tom. Il, p. 151.
* Si vero servi ecclesiastici aut comitum, ant vassaloram
nostrorum boc fiicere prssumpserint, quia in prcfato cap:tulari continetur utsexaginta ictibus yapulent, et bac occasione indiscreti homines modum in disciplina faciebant, constitainius,cumfideliain nostrorum consensu alque consilio , ut quorumcunque coloni et servi pro boc convicti fuerint, non cum grosso Aiste , sed nudi cum virgis vapulent. — Capit. Car. Calv., tit. xxxvi , cap. 20 : Baluz , tom. Il . p. 179.