EXTRAIT DE SALVIEN

Vastantur paoperes, viduœ gemunt, orphani proculcantur, in tantùm ut multi eorum , et non obscuris nataUbus editi , et liberaiiter instituti , ad hostes fugiant , ne

perseculionis public» adflictione moriantur ; quaBrentes sciiiœt apud barfoaros romaoam humanitatem, quia apud Romanos barbaram înbumanitatem ferre non possunt. Et quamvis ab bis ad quos confugiunt discrepent rilu, discrepent linguâ, ipso eliain, utità dicam, corporum atque induviarum barbaricarum fetore dissentianl , maluol tamen in barbaris pati cultum dissimilem quàm in Romanis injustitiam saevientein. Itaquè paaeim vel ad Gothos, vel ad Racaudas, vel ad alios ubiquô dominantes barbares migrant, et migrasse non pœnitet. Maluntenim sub specie' caplivitatis vivere liberi quàm sub specie liberlatis esse captivi. Itaquè nomen civium romanorum aliquandè non solùm magno aestimatum , sed magno emptum , nunc ulirô repadiatur ac fugitur ; nec vile tantùm, sed etiam abominabile penè habetur. Et quod esse majos testimonium romanae iniquitatis polest, quàm quôd plerique et honesti, et nobiies, et quibus romanus status summo et splendori esse debuit et honori, ad hoc tamen ro« manœ iniquitatis crudelilate compulsi sunt, ut nolint esse Romani? Et hlnc est quôd etiam hi qui ad barbaros non confugiunt, barbari tamen esse coguntur ; sciiicet ut est pars magna Hispanorum, et non minima Gallorum, omnes daiiquè quos per universum romanum orbem fecit romana iniquitas jam non esse Romanos. De Racaudis nunc mihi sermo est : qui per malos judices et cruentos spoliati , afflicti , neoiti f postquàm jus roman» libertatis amiserant , etiam bonorem romani nominis perdiderunl. Et imputatur his infeiicitas sua, imputamus his nomen calamitatis su» , imputamus nomen quod ipsi fecimos. Et vocamus rebelles , vocamus perditos , quos esse oompulimus criminosos. Quibus enim aliis rébus Racaud® factî sunt nisi iniquitatibus nostris, nisi improbitatibus judicum , nisi eorum proscripUonibus et rapinis, qui ezactionis publie» nomen in quœslûs proprii emolumenta verlerunt, et indifitiones tributarias pr»das suas esse fecerunt? qui in similitudinem immanium bestiarum non rezerunt traditos sibi, sed devorârant, nec spoliis tantùm hominum, ut plerique latrones soient, sed laceraUone etiam et , ut ità dicam , sanguine pascebantur ; ac sic actum est ut latrociniis judicum strangulati homines et necati inciperent esse quasi barbari , quia non permittebantur esse Romani. Âdquieverunt enim esse quod non erant, quia non permittebantur esse quod fuerant; coactique sunt vitam saltem defendere, quia se jam libertatem videbant penitùs perdidisse. Âut quid aliod etiam nunc agitur quàm tune actum est, id est, ut qui adhùc Racaud» non sunt esse cogantur. Quantum enim ad vim atque. injurias pertinet, compelluntur ut velint esse ; sed imbecillitate impediuntur ut non sint. Sic sunt ergo quasi captivi jugo hostium pressi. Tolérant supplicium necessitate , non veto. Ânimo desiderant libertatem , sed summam sustinent servitutem. Ità ergô et cum omnibus fermé bumilioribus agitur. Unâ enim re ad duas diversissimas coarctantur. Vis summa exigtt ut aspirare ad libertatem velint. Sed eadem vis posse non sinit, qu» velle oompeliit. Sed imputari bis potest forsitan quôd hoc velint homines, qui nibii magis cuperent quàm ne cogerentur hoc velle. Summa enim infeiicitas est quod volunt. Nam cum his mullè meliùs agebatur, si non compollerentur hoc velle. Sed qui possunt aliud velle miser!, qui assiduum, immè conUnuum exactionis public» patiuntur excidium , quibus imminet semper gravis et indefessa proscriptio, qui domos suas deserunt, ne in ipsis domibus torqueantur ; exilia petunt, ne supplicia sustineant? Leviores his hostes quàm exac- . tores sunt. Et res ipsa hoc indicat. Ad hostes fugtunt ut vim eiactionis évadant. Et quidem hoc ipsum , quamvis durum et inhumanum , mi&ùs tamen grave atque

acerbum erat, » omnes œqualiter alque In commune tolerareni. Ulud iodignius ac pœnalius, quèd omnium onus non omnes sustinent, immô quèd pauperculos homines tributa dîvitum prémuni, et iufîrmiores ferunt sarcinas fortiorum. Nec alia causa est qu6d sustinere non possunt, nisi quia major est miserorum sarcina quàm facultas. Res diversissimas dissimillimasque patiuntur, invidiam et egestatem. Invidia est enlm in solutione, egestas in facultate. Si respicias quod dependunt, abundare arbitrons : si respicias quod habcnt, egere reperies. Quis œslimare rem hujus iniquitatis potest? Solutionem sustinent divituro, et indigentiam mendicorum.

Et putamus quèd pœnâ divinœ severitatis indigni sumus, cùm sic nos semper pauperes puniamus I aut credimus, cùm iniqui nos jugiter simus, quèd Deus justus m nos omninè esse non debeat? Ubi enim, aut in quibus sunt, nisi in Romanis tantùro, bœc mala! Quorum injustitia tanta, nisi nostra? Franci enim hoc scelus nesdunu Hunni ab hissceleribus immunessunt. Nihil horumest apud Wandalos, nihii horum apud Gothûs. Tàm longé enim est ut haBC inter Gotbos barbari tolèrent , ut ne Romani quidem, qui inter eos vivunt, ista paliantur. Itaquè unum illlc Romanorum omnium votum est, ne unquàm eos necesse ait in jus transira Romanorum. Unà et consentions illic romauœ plebis oratio , ut liceat eis vitam quam agunt agere cum barbaris. Et miramur « non vincuntur à nostris partibus Gothi, cùm malint apud eos esse quàm apud nos Romani. Itaquè non solùm transfugere ab eis ad nos fratres nostri omninè nolunt; sed ut ad eos confugiant, nos relinquunt. Bt quidèm mirari possim quèd hoc non omnes omninè facerent tributarii pauperes et egestuosi , nisi quèd unà tantùm causa est quarè non faciunt, quia transferre illùc rescuias atque habitatiunculas suas familiasque non possunt. Nam cùm plerique eorum agelios ac tabernacula sua deserant, ut vim exactionis évadant, quomodè non quœ compeliuntur deserere veUent, sed secum, si possibiiitas pateretur, auferrent? Ergè quia hoc non valent quod forrô mallent, faciunt quod unum valent. Tradunt se ad tuendum protegendumqnemajoribus, dedililios se divitum faciunt, et quasi in jus eorum dititionemque transcendunt. Nec tamen grave hoc aut indignum arbitrarer, immè potiùs gratularer haoc polentûm magnitudinem, quibus se pauperes dedunt, si patrocinia ista non venderent, si quèd se dicunt humiles defensare, humanitati tribuerent, non cupiditati. Illud grave ac peracerbum est, quèd hâc lege tueri pauperes videntur, ut spolient ; hâc lege defendunt miseros, ut miseriores faciant defendendo. Omnes enim hi qui defendi videntur, defensoribus suis omnem ferè substantiam suam, priùs quàm defendantur , addicunt : ac sic, ut patres habeant defensionem , perdunt filii hereditatem. Tuitio parentum mendicitate pignorum comparatur. Ecce quffi sunt auxilia ac patrocinia majorum. Nihii susceptis tribuunt, sed sibi. Hoc enim pacte aliquid pareniibus temporariè attribuitur, ut in future totum filiis auferatur. Yendunt itaquè, et quidem gravissimo pretio vendunt, majores quidam cuncta quœ preestant. Et quod dizi vendunt, utinàm venderent usitato more atque communi; aliquid forsitan remaneret emptoribus. Novum quippe hoc genus venditionis et emptionis est. Yenditor nihil tradit , et totum accipit. Emptor nihii accipit , et totum penitùs amittit. Cùmque omnis fermé contractus hoc in se habeat, ut invidia pênes emptorem, inopia pênes venditorem esse videalur, quia emptor ad hoc émit, ut substantiam suam augeat, venditor ad hoc vendit, ut minuat: inauditum hoc commercii genus est : venditoribus crescit facultas, emptoribus nihil remanet, nisi sola mendicitas. Nam illud

TOM. il. 54

quale, quàm non ferendum, atque monstrigeram, et qnod non dicam pâli hamanae mentes, sed quod audire vix possunt, qu6d plerique panperculoram atque miseronim gpoliati resculis suis , et exterminai! ageilis suis, cûm rem amiserint, amisBarum lamen renim tributa patiuntor , cùm possessio ab his recesserit, capitatio non recedit? Proprietatibus carent, et vectigalibas obruuntur. Quia œatimare hoc malum posait? Rebiis eonim incubant pervasores, et tributa miseri pro penrasoribus solvunt. Poet mortem patris, nati obsequils juris sui agellos non babent, et agrorum munere enecantur. Âc per hoc nil aliud sceleribus tantis agitur, niai ut qui privatft pervasione nudati sunt publicâ adQictione moriantur, et quibua rem deprasdatio tuiit vitam tollat exactio. Itaquè nonnulli eorum de quibua loquimur , qui aut conaulliores sunt, aut quos conauitos nécessitas Tecit, cùm domicilia atque agellos sues aut pervasionibus perdunt, aut fugati ab exactoribus deaerunt, quia tenere non possunt, fundos majorum expetunt, et coloni divitum fiunt. Âc sicut soient bi qui, hostium terrore oompuisi , ad castella ae conferunt, aut hi qui , perdito ingénu» incolumitatis statu , ad asylum aliquod desperatione confugiunt, ità et isti, qui habere ampliùa vel sedem vel dignitatem auorum natalinm non queunt, jugo se inquiiinœ i^jectionis addicunt ; in hâc necessitate redacti, ut extorres non facultatis tantùm, sed etiam conditionîs Buœ, atque exulantea non à rebua tantùm auis, aed etiam à ae ipsis, ac perdentes secum omnia sua, et rerum proprietate careant, et jus libertatis amittant. Et quidem quia ità infelix nécessitas cogit , ferenda utcumquè erat extrema hœc sors eorum, ai non esaet aliquid extremiua. Illud graviua et acerbiua, quèd additur huic malo s»yiua malum. Nam auacipiuntur ut advenae, fiunt prœjudicio habitationis indigen»; et exemple quodam illius maleficaB prsepotentis, quae transferre homines in bestias dicebatur, ità et iati omnes, qui intra fundos divitum recipiuntur, quasi circei poculi transfiguratione mutanlur. Nam quos suscipiunt ut exlraneos et aliènes, incipiant habere quasi proprios ; quos esse constat ingénues, vertuntur in serves. Et miramur si nos barbari capiunt, cùm fratres nostros faciamus esee captives? Nil ergè mirum est quùd vastationes sunt atque excidia civitatum. Diù id piurimorum oppresaîone elaboravimua, ut captivando allés, etiam ipai inciperemus esse captivi.