PAGES
Nous reproduisons ici l'introduction du livre de l'Abbacus par Léonard de Pise, afin qu’on puisse bien se pénétrer de ce qu'il dit relativement à l'importation des chiffres indiens en Occident. Cette introduction avait été déjà publiée avec quelques variantes par Targioni (Jraggi, tom. IT. p. 59) et par Grimaldi (Memorte istoriche di piu uomini illustré Pisani, tom. T, p. 172). Le texte que nous publions ici a été tiré d’un manuscrit du commencement du quatorzième siècle qui se trouve à la bibliothèque Magtliabechiana de Florence (Classe XI , n° 2r.). Bien que ce traité porte la date de 1202, on voit que ce n’est que la seconde édition de 1228, puisque dans l'introduction on fait men-
tion de la Pratique de la géométrie composée en 1220.
Incipit liber Abbaci compositus à Leonardo fi-
lio Bonacci Pisano, in anno 1202.
Cum genitor meus a Patria publicus scriba in Duana Bugea pro pisanis mercatoribus ad eum confluentibus constitutus præesset, me in pueritia mea ad se venire faciens , inspecta utilitate et commoditate futura , ibi me studio abbaci per aliquot dies ita esse voluit et doceri. Ubi ex mirabili magisterio in arte per novem figuras Yndorum ixtroductus, scientia artis in tantum mihi præ cæteris placuit et intellexi ad illam, quod
quidquid studebatur ex ea apud Ægyptum, Syriam,
Græciam, Siciliam et Provintiam cum suis variis modis
ad que loca negotiationis causa prius ea peragravi, per multum studium et disputationis didici conflictum. Sed hoc totum etiam et Algorismum atque Pictagoræ, quasi errorem computavi, respectu modi Yndorum. Quare amplectens strictius ipsum modum Yndorum et attentius studens in eo , EX proprio sensu quædam
addens et quædam etiam ex subtilitatibus Euclidis
geometriæ artis apponens, summam hujus libri, quam intelligibilius potui in quindecim capitulis distinctam componere laboravi , fere omnia quæ inserui certa probatione ostendens ut ex causa perfecta præ cæteris modo hanc scientiam appetentes instruantur , et gens latina de cetero sicut hactenus absque illa minime inveniatur. Si quid forte minus, aut plus justo vel necessario intermisi mihi deprecor indulgeatar, cum
nemo sit qui vitio careat et in omnibus undique sit
circonspectus.
Scripsistis mihi domine mi et magister Michael Scotie summe philosophe ut librum de numero quem dudum composui vobis transcriberem; unde vestræ obsecundans postulationi ipsum subtiliori prescruptans indagine, ad vestrum honorem et aliorum multorum utilitatem correxi. In cujus correctione quædam necessaria addidi, et quæedam superflua resécavi in quo plenam numerorum doctrinam edidi juxta modum Yndorum quem modum in ipsa scientia præstantiorem elegi. Et quia arismetica et geometriæ scientia sunt connexæ et suffragatoriæ sibi ad invicem, non potest de numero plena tradi doctrina nisi intersecantur geometrica quædam vel ad geometricam spec-
LS
is.
tantia quæ hic tamen juxta modum numeri operantur, qui modus est sumptus ex multis probationibus et demonstrationibus quæ figuris geometricis fiunt. Verum in aho libro quem de pratica geometriæ composui, ea quæ ad geometriam pertinent et alia plura copiosis explicavi singula figuris et probationibus geometricis demonstrando. Sane hic liber magis quam ad theoricam spectat ad praticam. Unde qui per eum bujus scientiæ praticam bene scire voluerint oportet eos continuo usu et exercitio diuturno in eJus praticis perstudere, quod scientia per praticam versa in habitum memoria et intellectus. ad eo concordent cam manibus et signis quod quasi uno impulsu et anelitu in uno et eodem stanli, circa idem per omnia naturaliter consonent, et tunc cum fuerit discipulus latitudinem consecutus gradatim poterit ad perfectionem bujus facile pervenire. Et ut facilior pateret doctrina, hunc librum per XV distinxi capitula. Unde quidquid de his lector voluerit possit levius invenire. Porro si in hoc opere reperitur insuflicientia vel deffectus illud emendationi vestræ subjicio.
Explicit proloqus : incipit capitulum.
1. De cognitione novem figurarum Yndorum et qualiter cum eis omnis numeris scribatur, et qui numeri et qualiter retineri debeant in manibus et de introductionis abbaci.