C. Ibidem, lbx 40 {Honorii et Arcadii, anno Domi

ni 407).

Quid de donatistis sentiremus nuper {se rapporte à la loi B)ostendrmu3«sPraecipuè tamen manichœos vel frygas sive priscillianistas, meritissimâ severitate persequimur. Huic itaque hominum generi nihil ex moribus, nibil ex legibus sit commune cum ceteris* Àc prhnùm quidem

LITRE II l. CHAPITRE X. 07

volumus esse publicum crimen, quia qaod in religione divinâ committitur, in omnium fertur injuriant» Quos bonorum etiam publicatione persequimur; quœ tamen çedere jubemus proximis quibusque personis,ita ut ascendentium vel descendentium, vel venientium ex latere cognatorum, usque ad secundum gradum , relut in successionibus , ordo servetur. Quibus ita demùm ad capiendas facultates esse jus patimur, si non et ipsi pari conscientiâ polluuntur. Ipsûs quoque volumus amoveri ab omni liberalitate et successione , quolibet titulo veniente. Prastereà non donandi, non emendi, non vendendi, non postremo contrahendi cuique convicto reliquimus facultatem. In mortem quoque inquisitio. Nam, si in criminibus majestatis licet memoriam accusare defuncti, non inmerito et hic débet subire judicium* Ergo et suprema illius scriptura iniita sit, sive testamento, sire codicillo, sive epistulâ, sive quolibet génère reliquerit voluntatis , qui aut manichaeus, aut fryga,aut priscillianista convincitur; hoc quoque casu eâdem illâ circa gradus superiùs comprehensos condicione servatâ. Alioquin nec filios existere aut adiré permittimus , nisi à paternâ pravitate discesserint : delicti enim veniam pœnitentibus damus. Servos etiam extra aoxam esse volumus, si, dominum sacrilegum révélantes, ad ecclesiam catholicam servitio fideliori transierint* Perferri hujusmodi hominum cœtus domino etsi non communione criminis implicato, sciente tamen nec prohibente contraxit9patrimonio nostro societur. Âc si dominus ignorabit, actor, vel procura tor possessions coercitus plumbo perpetuo metallorum operi deportetur. Conductor, si idoneus est, deportabiturj rector provincial, «i hase crimina dissimulatione vel gratiâ delata distulerit aut convicta neglexerit , sciât se multâ viginti librarum auri feriendjum. Defensores quoque et principales urbium singularum , neenon et officia provincialia decem bbrarum auri pœna constringet, nisi in bis, quac à judicibus super hoc prac-

cepta fuerint, exsequendis et sagacissimam curam et

solertissimam operam commodàrint.

D. Ibidem, lex 52. (Honorii et Theodosii JI> anno

Dçmini 412.)

Cassatis quae pragmatici vel adnotatione manûs nostre potuermtimpetrari,etmanentibus his quae etiam dudùm (se rapporte aux lois précédentes) super hoc defraita sunt, et veterum principum sanctioneservatâ, msiexdie prolatas legis omnes donatista?, tam sacerdotes quàm clerici laicique catholicae se, à qnâ sacrilegi descivêre , reddiderint , tune illustres singillatim pœnae nomine fisco nostro auri pondo quinqûaginta cogantur inferre ; spectabiles, auri pondo quadraginta; senatores, auri pondo triginta;clariâ-

- simi, auri pondo vigintij sacerdotales , auri pondo triginta; principales , auri pondo viginti; decuriones, auri pondo quinque; xiegotiatores, auri pondo quinque; plebeii, auri pondo quinque; circumcelliones > argenti pondo decem. Qui nisi à conductoribus , sub quibus conmanent , yel procuratoribus executori exigendi fuerint praesentati, ipsi teneantur ad pœnam , ita ut ne domûs nostrae hommes ab hujuscemodi censura habeantur inmunes. Uxores quoque

- eorum maritâlis segregatlm multa constringat* Eos enim quos nequaquàm inlata damna correxerint, faciiltatum omnium pùblicatio subsequetur. Serros etiam domînorum admonitio, vel colonos verberum crebrior ictus à pravâ religione Tevocabit; ni malunt ipsi ad praedicta dispendia, «tiamsi sunt catholici, retineri. Glerici vero ministrique eorum ac perniciosissimi sacerdotales ablati de afticano solo , quod ritu sacrilego polluerunt , in exilium yirithn ad singulas quasque regiones sub idoneâ prosecutione mittantur. Ecclesiis eorum vel conventiculis praediisque, si qua in eorum ecclesias largitas prava contulit , proprietati, potestatique catholicae sicut jam dudùm {se rapporte aux iois précédentes) slatuimus, vindicatis»

LIVRB III. CHAPITRE X. 69T

E. Ibidem r lex 54 ( Bonorii et Theodosii II, anno DominikXH),

Donatistas atque h&reticos, quos patientia clementia? nostrae nunc usque servant, competenti constituimus auctoritate percelïi : 1 .° quatenùs evîdenti prasceptione se ignoscant, et intestabiles , et nullara potestatem alicujus ineundi habere, sed perpétua inustos infamiâ, et à conventu publico segregandbs ; 2.o ea verô loca in quibus dira superstitio nunc usque servata est , catholicae venérabili ecclesiae socientur; 3.° ita ut episcopi, presbyteri omnesque antistites eorum et ministri spoliati omnibus facultatibus ad singulas quasque insulas atque rjroyincias exulandi gratiâ dirigantur; 4.° quisquis autem eos fugientes propositam ultionem , multandi causa susceperit , sciât et patrimonium suum fisci nostri compendiis adgregandum, et se pœnam,quae his proposita, subiturum; 5,° damna quoque patrimonii pœnasque pecuniarias évidente* imponimus viris , mulieribus , personis singulis et dignitatibus pro qualitate sui, quae debeant inrogari. Igitur proconsulari , aut vicariano vel comitivœ primi ordinis quisque nient honore succinctus, nisi ad observantiam catholicam mentem propositumque converterit, ducentas argenti libras cogetur exsolyere fisci nostri utilitatibus adgrégandas. Ac, ne id solum putetur ad resecandam intentionem posse sufficere, quotiescunquè ad communionem talem accessisse fuerit conratatus, totiens multa exigatur; et, si quinquies eundem constiterit nec damnis ab errore revocari , tune ad nostram clementiam referatur ut de solidâ ejus substantiâ ac de statu acerbiùs judicemus* Hujusmodi autem condicionibus etiam honoratos reliquos obligamus , scilicet ut senator , qui nullo munitus extrinsecùs privilegio dignitatis inventas in grege donatistarum, centum libras solvat argenti ; sacerdotales eandem sumraam coguntur exsolvere 5 deceih primi eu--

riales quinquaginta libras argenti addicantur; reliqui decuriones decem solvant libras argenti, quicunque in haeresi maluerint permanere ; 6.° conductores autem domûs nostrae, si htecin praediis venerabilis substantiae uti permiserint, tantam pensionem pœnae nomine cogantur ferre , in quantum m conductione pensitare consuêrunt* Eadem quoque emphyteuticarios auctoritas sacre definitionis adstringetj 7.° conductores vero privatorum, si permiserint in hisdem prœdiis conventicula haberi , Tel eorum patientiâ sacrum mysterium raerit inquinatum, re«* feretur per judices ad scientiam dominorum , quorum, intererit, si pœnam volunt sacrée jussionis invadere,aut certantes corrigere, aut persévérantes commutare, aç taies praediis suis praebere reç tores, qui divina praecepta custodiant* Quod si procurare neglexerint,hi quoque in pensiones quas accipere consuêrunt, prolatae prœceptio* nia auctpritate multentur , ut , quod ad compendia eo-. rum pervenire poterat , sacro jungatur œrario; 8.° officiâtes autem diversorum judicum, si in hoc errore ruerint deprehensi, ad triginta librarum argenti inlationem peenœ nomine teneantur > ita ut si quinquies condemnati abstinere noluerint , coerciti verberibus exilio manicipentur; 9.° servos vero et colonos coercitio àb hujusmo-* di ausibus severissima vindicabit. Àc, si coioni verberibus coacti inpropositoperduraverint, tune tertiâ peculii sui parte multentur; 10.° atque omnia quae ex hujusmodi generibus hoininum locisque colligi poterunt, ad largitio* nés sacras illico dirigantur.

F. Ibidek, 46 [Honorii et Theodosii II, anno Domini 409).

Ne donatistœ vel ceterôrum vanitas hœreticorum afiorumque error, quibus catholicœ communionis cultus non potest persuaderi, judaei atque gentiles, quos vulgo paga- »Qs appellant, arbitrentur, legum ànte adversùm se data-