‹ Histoire du Beaujolais et des sires de BeaujeuChapitre 51 sur 65 · Si coram prœposito clanior motus fuerit, coram ipso · texte numérisé non relu

Si coram prœposito clanior motus fuerit, coram ipso

causa agatur.

16. Si qxiis burgensis extra \illam alicui fecerit injuriam et clanior factus fuerit infra Villainfranchani, ibi (3)

causa agatur.

17. Si miles burgensem percutiat, dominus débet habere sexaginta solidos, et burgensis pcr se suam capiat ultionem (4).

18. Si burgenses commune faciunt ad opus villœ , nec prœpositus nec villicus (5) débet interesse.

« tradictio solutionis dicti servitii non extiterit probata contra ipsum. « Et si emerit aliquam possessionem, tenctur tantùm de laudibus et ' venditionibus iibi consueverunt levari extra villam , et infra villam <( in mediis laudibus tantùm; et ipsam terram vel possessionem vel " rem potest dare burgensis ad supraservitium de suâ propriâ vo- « luntate ; et de re ad superservitium data débet dictus burgensis " habere laudes et venditiones , et investire tanquam dominus. » (Mêmes chartes .)

(1) 5iVe domicellus. (Mômes chartes.)

(2) Fillœfranchœ. (Mêmes chartes.)

(3) Ce mot est supprimé dans les chartes précitées.

(4) « Si miles vel domicellus aliqueni burgensem percutiat, dominus it débet habere pro emendâ ad voluntatem suam , et burgensi périt cusso ad dictum duorum burgensium sanioris consilii de villa in- " juria cmcndetur : vel ad sacramentum ipsius burgensis percussi, si " burgenses nollent se intromittere de hoc propter amorem vel tijno- " rem militis vel domicelli. Et si burgensis vim repellendo aliquam '< vim vel violentiam fecerit eidem militi vel domicello, non teneatur " domino ad emendam , nec militi vel domicello nec complieibus eo

•< rumdeai. » (Mêmes chartes.)

(5j Les titres de villicus, syndic du village (v. la Thaumassière , p. 22), segregallus , seiieschallus (v. t. x au S pi cilége à' kchery , ]i. 183) et de chacipolus , appartenaient à des officiers qui remplis- Miicnt les mêmes fonctions, celles de percevoir les revenus du fisc sci

19. Si prîçpositus vel segregallus (1) reqnisiti fuerint à burgensibus quod accipiant vatUmonia (2) ab illis qui commune nolunl solvere, facere debeut sine contradictione et mercede.

20. Si pra-positus vel chacipolus (3) , vel eorum familia, fecerint injuriam burgcnsi vel accusaverint ipsimi super aliquo makficio, ipse tenctur fidejubere coram mandato domini sicut alius simplex homo; et si non probaverit quod objicit, débet lalioneui reportare (4) elbiu-gensi sufficienter eiiiendare.

21. Si leno vel meretrix (5) alicui burgensi convitia dixerit , et ipse burgensis vel aUquis de amicis suis percu-

gneurial et d'a(lniiiiib.tifr la juslicc. Aussi les chartes de 1260 à 1376 emploient-elles l'une ou l'autre indifféremment ; les deux premières ont mOme disparu dans les dernières chartes , pour faire place exclusivement au mot chacipolus. Néanmoins il est probahlc que dans le principe le mot vilUcus désignait l'officier chargé particulièrement de la perception des droits payés au seigneur à cause de la voirie (v. lîouquel , Préface, p. 11), et celui de chaci palus , roflieier préposé à la garde du château et qui percevait sur les hommes du fief certaines prestations en indemnité de l'asile qu'ils y trouvaient en temps de guerre. (V. Revel , Stululs de Bresse , p. 165.)

(1) Voyez la note ci-dessus.

(2) Captant pignnra. (Chartes précitées.)

(3) Voyez ci-dessus la note de l'art. 18.

(4) Ces dcuv derniers mots ont disparu dans les chartes précitées. Aussi, aux mots accusaverint super aliipio male/icio, a-t-on substitué simplement causant moverinl. (V. le Glossaire de Ragueau, v" Talion). Cet article est terminé dans les chartes postérieures parées mots : (( Si verô causa movcalur super aliquà injuria cl infra annum " et diem à tempore facta; injuria; non fucrit tcrminata , postea non « audiatnr passus super eu , nisi istud propler dcfeetum judicis acciic derit sive culpam. "

(5) Garcio vel garda. (Mêmes chartes.)

tiat eos vel de paluià, vel de pugno (1) , sine occasione doiuini est et non tenetur de emendà; et de convitio, credatur sacraiiiento burgensis quôd ci dixit convitium.

22. De verberatiirà cum sanguine si clanior factus fuerit, dominus sexaginta solidos habere débet , si probatum fuerit légitimé per lestes quod ille de quo daiuor factus fuerit fecerit sanguineni conquercnti (2); nisi sit sanguis nai'is vel esgrosotura (3). Si vero clamor indè factus non fuerit, nihil potest petere dominus vel aliquis pro eo.

23. De verbcraturà sine sanguine et sine pugno (4) si clamor factus erit , débet habere dominus très solidos (5) ; et pro modo verberaturœ débet verberato per manus burgensimn (6) verberis injuria placitari de pugno (7) très solidos fortium (8) , de palmà septem (9) solidos.

24. Quislibet burgensis potest habere mensuram suam, si sit Icgalis (10) ; in falsis mensuris et idnis habet dominus septem soUdos. Et si dicatiu* mensura falsa vel ulna , vocentur meliores burgenses et iUe cujus est mensura vel ulna aleschandiler , et cum illis biu-gensibus eschandiletur ut videatiu' utrùm sit falsa vel non (1 1).

(1) Vel de pede. (Mêmes chartes). Les mots siqe occasione. dnmini sont supprimés.

(2) De baculo vel gladio. nVIêmes chartes.)

(ô)Egroysura. (Charte de i 569). Les coutumes de Thoissey de 1310 avaient une disposition semblable.

(4) Ces deux derniers mots sont supprimés.

(5) Sejitem solidos et nec ampliùs. (Mômes chartes. j

(6) Sauioris consilii de villd injuria emendari. (Mêmes chartes.)

(7) Ce qui indique qu'il s'agit de l'amende accordée au seigneur.

(8) Ce mot est supprimé.

(9 Très.

(10) •' Et de illâ non tenetur dare aliquid domino vel mandate " ejus. Il (Mêmes chartes.)

(H) (1 Et si aliquis de familiâ domini ceperit aliquam mensuram vel

298 PIÈCES JUSÏTFICATIVES.

25. In aliis clamoribus habet doiuinus 1res solidos et non plus (1).

26. Si qiiis portaverit pannuni infra operatorium ad faciendum induiuentum , non débet a adiari ab eo in opéra torio, nisi ab illo cujus pannus erat, si non fuerit pagatus.

27. Quicumque ad forum Villapfrauchse venire voluerit, quamvis debituni in villa debeat (2) , veniens et rediens cuni rcbus suis salvis débet remeare.

28. Si alicui buriiensi dcbetur debituni ab homine extraneo et reddi conlradieatur in die fori ^^3) , burgensis prœposito vel ehacipolo débet conqueri, et nisi velit satisfacere,pr£epositus vel cbacipolus débet ei forun» prohibere, sine dono et iiiercede. Et si post proliibilioneni ad forum redicrit ipse cum rébus suis, potest à creditore vel à mandato ipsius sine familià domini licite detineri et vadiari (4).

29. Nemo pro debito quod débet de indumento quod iiulutuin habet potest vadiari, ncc de ostio doniiïs suœ potest vadiari, nec donms liriuari pro debito (5), dùm mo-

« ulnam, débet caiu tradere alicui burgensi fide digno iiicontinenli qui « custodiat illam quousquc cschandillolur. Kt primo idem burgensis « consiniileni niensiirani uicnsuralam ad mcnsuraiu captam débet ei " cujus capta est mensura , ut ipse non perdat vcuditionem suam. » ( Eod. loc.)

(I) « In aliis autem rainutis clamoribus in praesenti scripto non « expressis, habet dominus très solidos et non plus. » (MOnies chartes.)

(2j Nisi forum sibi fuerit probibitum. (Mômes chartes.)

(3) Ces mots sont supprimés.

(4) En ce qui concerne la personne du débiteur, celte disposition a été modifiée dans les chartes suivantes, ainsi qu'il suit : " Et ipsum « potest dictus créditer facere detineri, si voluerit, per pra-positum « vel familiare domini. »

(.1) » Nisi pro scrvitio domûs vel conducio , nec res ejus immobiles •t vendi vel distrahi, nisinominatimfuerintobligata. » (Mêmes chartes.)

PIÉCI'S JUSTIFICATIVES. 299

bile habet undè satisfaciat creditori; sed si mobile non habet , oninia ininiobilia potest creditor sine auttoritate doniini capere el eliani vendere, distrahere (1) et detinere.

30. Si quis injuriam passus fuerit et de injuria claniorem fecerit, convictus de injiurià (2) débet solvere clanioreni et non alius.

31. Prappositus, segrcgallus (.3) vel aliquis de faniilià domini pro se vel pro domino non potest ferre testimonium contra burgensem in curià domini accusatum.

32. Quicumque in villam istam venire voluerit (4) , dominus débet eum retinere si paratus sit conquerenti cuilibet stare juri. Si jiu-i stare nolit, conducere débet eum dominus ad locum securum, nisi sit latro publicus vel homicida.

33. Si servus in Villamfrancliam per annum et diem moram fecerit absque calumpnià (5) , secundùm villse franchesiam liber est et in numéro burgensium compulatur (6).

34. Si creditor débitons pignus capiat et debitor creditori pignus auferat, si clamor deveniat ad prœpositum, débet per prEepositum pignus creditor rchabere , et in tribus solidis in manu preepositi debitor condenipnatur (7).

(1) Usque ad valorem debili sui. (Mêmes chartes.)

(2) Actov vel reus. (Mêmes chartes.)

(3) A la place de ce mot , il y a chacipolus.

(4) Ad morandum. (Mêmes chartes.)

(5) 11 s'agit là d'une action. (V. les Capitules de BaUize, t. ii, p. 970.)

(6) Cet article a été ainsi modifié : « Si quis homo ex quâcumque ■' parte venerit in Villamfrancham et franchesiam villse juraverit , in " numéro burgensium computetur. » (Mêmes chartes.)

(7) Il Et si creditor clamorem fecerit de debitore suo antequnm ad « pignus ejus defecerit, creditor tenetur solvere clamorem. « (Mêmes charte.s. )

35. Adulteri si rationabilitcr de adulterio convicti fuerint, si braceis (1) tractis inveuti fucrint et per testes probatum fuerit, vel si nudus cimi niidà inveniatm-, et pars de vestibus aniborum in uno lecto jacentium subripiatur (2), pro convictis habeantur, et timc tcneantur secundùm voluntateui ipsorum vel nudi per villani currere , vel ciirsuiii rediniere ad voluntateni doinini Bellijoci.

36. HoniicidEe et latrones sunt in manu doniini, et non debent in villa remanere nisi ad voluntateni biu-u;ensiuiii.

37. Si quis puellani per vini delloraverit, débet eam ducere in iLxoreni, si sit par ei, vel ad burgensium consilium mari tari (3). Et si indè clamor factus fuerit quia non vult pra'dicta facere et probatuni fuerit , de consilio burgensium à domino et per dominum emendetur (4).

38. Si vert) puella vel aliqua mulier dicit sibi fmsse vioientiam illatam ab aliquo in tali loco id)i potuit clamare et audiri ab aliquibus, si non clamaverit non débet ei credi; et si est in loco ubi nonpossit audiri, non credatur ei nisi probatum fuerit.

39. Si milites debitum burgensi dcbeant de equo vel runcino, diun desupcr fuerint, non vadientur , et de rébus aliis possunt vadiari.

40. Quicinuque cxtraneus ad forum V'illaefrancba:' venerit, si in foro ledias dederit, de pedagio non tenctur. De residuo quod in foro vendcre non potest , débet pedagium si villani transeat.

(1) Bracis , bruchis. (Mêmes chartes.)

(2) Ce dernier membre île phrase est supprima. (Mômes chartes.)

(3) Facere danalinnem filiœ profiter nuptias. (V. le mot marilare dans les Glossaires.)

('i) « Puella; vim passas injuria sibi factâ et in voluiilule domini ipse « remaneat ad consilium bur(;ensium pra'dicluruui. » (Charte de 1S76.)

41. Bellijocensis doniinus débet habere credentiam in Villàfranchà per quatuor deceni dies, et non alius nisi ipse.

Page 1