‹ Histoire du Beaujolais, et des sires de Beaujeu; suivie de l'armorial de laChapitre 50 sur 67 · Miles (1) non débet esse prœpositus · texte numérisé non relu

Miles (1) non débet esse prœpositus

i6. Si coram prœposito clamor motus fiierit, coram ipso* causa agatur.

16. Si quis burgensis extra ^illam alicui fecerit injuriam et clamor factus fuerit iufra VUlamirancham , ibi (3) causa agatur.

17. Si miles burgensem percutiat, domiaus débet habere sexaginta solidos, et burgensis per se suam capiat ultionem (4).

18. Si burgenses commune faciunt ad opus villae, nec I»raepositus nec yillicus (5) débet interesse.

<v tradictio solutionis dicti servitii non extiterit probata contra ipsum. « Et si emerit aliquam posses^onemy tenetur tantùm de laudibus et « renditionibus ubi consueverunt leyari extra villam , et infra vUlam (( in mediis laudibus tantùm ^ et ipsam terram vel possessionem Tel «r rem potest dàre burgensis ad supraservitium de su& proprià to- « luntate ; et de re ad superserritium data débet dictus burgensis « habere laudes et yenditioneSy et inyestire tanquam dominas, ». (Mêmes chartes .)

(1) Sive domicellus, (Mêmes chartes.)

(2) FilUzfrancha. (Mêmes chartes.)

(3) Ce mot est supprimé dans les chartes précitées.

(4) « Si miles yel domiceUus aliquem burgensem percutiat, dominua « débet habere pro emendà ad yoluntatem suam , et burgensi per- «c cusso ad dictum duorum burgensium sanioris consilii de yillâ inn juria emendetur ; yel ad sacramentum ipsius burgensis percussi, si « burgenses nollent se intromittere de hoc propter amorem yel timo- « rem militis yel domicelli. Et si burgensis yim repellendo aliquam K yini yel yiolentiam fecerit eidem militi yel domicello, non teneatur « domino ad emendam , nec militi yel domicello nec complicibus eon rumdem. n (Mêmea chartes.)

(5) Les titres de vHlicus^ syndic du yillage (y. la Thaumassière , p« 33 ) 9 segregallus , seneschallus (y. t. z du Spicilége d*Achery y p, tS3) et de chacipolus ^ appartenaient à des officiers qui remplissaient les mêmes fonctions, celles de percevoir les revenus du fisc sfi-

19. Si praepositus yel segregallus (1) requisiti {iierint à burgensibus qu6d accipiant vadimonia (2) ab illis qui commune nolunt solvere, facere debent sine contradictione et mercede.

20. Si praepositus Tel chacipolus (3) , Tel eonim familia , feceiint injuriam burgensi Tel accusaTerint ipsum super aliquo maleficio , ipse tenetur fidejubere coram mandato domini sicut alius simplex bomo; et si non probaTerit quod objicit, débet talionem reportare (4) et burgensi sufficienter emendare.

21. Si leno Tel meretrix (5) alicui burgensi couTitia dixerit , et ipse burgensis Tel aliquis de amicis suis pereu-

gneurial et d'administrer la justice. Aussi les chartes de 1260 i 1576 emploient-elles Tune ou l'autre indifféremment ; les deux premières ont même disparu dans les dernières chartes , pour faire place exclusivement au mot chacipolus. Néanmoins il est probable que dans le principe le mot villicus désignait l'offîcier chargé particulièrement de la perception des droits payés au seigneur à cause de la voirie (t. Bouquet, Préface , p. 14) , et celui de chacipolus^ Tofficier préposé à la garde du château et qui percevait sur les hommes du fief certaines prestations en indemnité de l'asile qu'ils y trouvaient en temps de guerre. (V. Revel , Statuts de Bresse , p. 165.)

(1) Voyez la note ci-dessus.

(2) Captant pignora. .(Chartes précitées.)

(3) Voyez ci-dessus la note de l'art. IS.

(4) Ces deux derniers mots ont disparu dans les chartes précitées. Aussi, aux mots accusaverint super aliifuo maleficio, a-t-on substitué simplement causant moverint, (V. le Glossaire de Ragueau, y« Talion), Cet article est terminé dans les chartes postérieures par ces mots : «r Si ver j» causa moveatur super aliquft injuria et infra annum « et diem à tempore factae injurias non fuerit terminata , postea non « audiatur passus super eft , nisi istud propter defectum judicis acciff dent sive culpam. » •

(5) Garcio vel garda. (Mêmes chartes.)

dat eos Tel de palmà, vel de pugno (i) , sine occasione domini est et non tenetur de emendà ; et de con^itio, credatuT sacramento burgen$is quôd ei dbdt coiiYitium.

22. De yerberaturà cum sanguine si clamor factns &erit, dominus sexaginta solidos bit^ere débet , si probatom fiie* rit légitimé per testes quod ille de qup clamor factus fuerit fecerit sanguinem conquerenti (2); nisi sit sanguis naris Tel esgrosotura (3). Si vero clamor indè factus non fuerit, nihil potest petere dominus vel aiiquis pro eo.

23. De yerberaturà sine sanguine et sine pugno (4) si clamor factus erit , débet babere doininus très solidos (5) ; et pro modo verberaturae débet verberato per manus burgensium (6) verberis injuria placitari de pugno (7) très solidos fortium (8) , de palmà septem (9) solidos.

, 24. Quislibet burgensis potest babere mensuram suam , si sit legalis (10) ; in falsis mensuris et ulnis habet doininus septem solidos. Et si dicatur mensura falsa vel ulna , vocentur meliores burgenses et ille cujus est mensura vel ulna aleschandiler , et cum illis burgensibus escbandiletur ut videatur utrùm sit falsa vel non (11).

(1) Vtl de pede. (Mêmes chartes). Les mots sine occasione domini sont supprimés.

(2) De baculo vel gladio. (Mêmes chartes.)

(^)EgroYSura, (Charte de 1369). Les coutumes deThoissey de i3i0 avaient une disposition semblable.

(4l) Ces deux derniers mots sont supprimés.

(5) Septem solidos et nec ampliits, (Mêmes chartes.)

(6) Sanioris consilii de villa injuria emendari. (Mêmes chartes.)

(7) Ce (pli indique qu*il s'agit de Famende accordée au seigneur.

(8) Ce mot est supprimé.

(9; Très.

(10) <i Et de illâ non tenetur dare aliquid domino vel mandato «r ejus. » (Mêmes chartes.)

(11) c( Et si aiiquis de familià domini ceperit aliquam mensuram vel

25. In aliis clamoribus habet dominus très solidos et non plus (1).

26. Si quis portaverit pannum infra operatorium ad faciendum indumentum , non débet vadiari ab eo in opéra torio , nisi ab illo eu jus pannus erat , si non fîierit pagatus.

27. Quicumque ad forum ViUaefiranchae venire voluerit, quamvis debitum in villa debeat (2) , veniens et rediens cum rébus suis salvis débet remeare.

28. Si alicui burgensi debetur debitum ab homine extraneô et reddi contradicatur in die fori (3), burgensis praeposito vel chacipolo débet conqueri , et nisi velit satisfacere, praepositus vel cbacipolus débet ei forum prohibere, sine dono et mercede. Et si post prohibitionem ad forum redierit ipse cum rébus suis, potest à creditore vel à mandato ipsius sine familiâ domini licite detineri et vadiari (4).

29. Nemo pro debito quod débet de indumento quod indutum babet potest vadiari, nec de ostio domùs suae potest vadiari, nec domus firmari pro debito (5), dùm mo-

« ulnam, débet eam tradere alicui burgensi fide digno incontinent! qui « custodiat illam quousque eschandilletur. Et primé idem burgensis (( consimilem mensuram mensuratam ad qiensuram captam débet ei «r cujus capta est mensura , ut ipse non perdat venditionem suam. » (Eod. loc.)

(1) a In aliis autem minutis clamoribus in prœsenti scripto non ff expressis, habet dominus très solidos et non plus. » (Mêmes chartes.)

(S) Nisi forum sibi fuerit prohibitum, (Mêmes chartes.)

(3) Ces mots sont supprimés.

(ft) En ce qui concerne la personne du débiteur , cette disposition a été modifiée dans les chartes suivantes, ainsi qu'il suit : «r Et ipsum ff potest dictus creditor facere detineri, si voluerit, per prœpositum « rel familiare domini. »

(5) » Nisi pro senritio domùs yel conducto , nec res ejus immobiles «t yendi Tel distrahi, nisinominatimfuerintobligata. » (Mêmes chartes.)

PIÈCFS JUSTIFICATIVES. 299

bile habet undè satisfaciat crcditori; sed si mobile non habet , omnia immobilia potest creditor sine âuctoritate domini capere et etiam yendere, distrahere (1) et detinere.

30. Si quis injnriam passus fiierit et de injuria clamorem fecerit , convictus de injuria (2) débet solvere clamorem et non alius. s

31. Praepositus, segregallus (3) vel aliquis de familià domini pro se vel pro domino non potest ferre testimonium contra burgensem in curiâ domini accusatum.

32. Quicumque in yillam istam yenire yoluerit (4) y dominus débet eum retinere si paratus sit conquerenti cuilibet stare juri. Si juri stare nolit , conducere débet eom dominus ad locum securum, nisi sit latro publions yel homicida.

33. Si seryus in Villamfrancham per annum et diem moram fecerit absque calumpniâ (5), secundùm yiUae firanchesiam liber est et in numéro burgensium computatur (6).

34. Si creditor débitons pignus capiat et debitor creditori pignus auferat, si clamor deyeniat ad praepositum, débet per praepositum pignus creditor rehabere , et in tribus solidis in manu praepositi debitor condempnatur (7).

(i) Usque ad valorem debiii sui, (Mêmes chartes.)

(2) Àctor vel reus, (Mêmes chartes.)

(3) A la place de ce mot , il y a chacipolus. (ft) Ad morandum. (Mêmes chartes.)

(5) 11 s'agit là d'une action. (V. les Capitules de Baluze, t. ii, p. 970.)

(6) Cet article a été ainsi modifié : « Si quis homo ex quâcumque ff parte yenerit in Villamfrancham et franchesiam villse juraTerit , in <r numéro burgensium computetur. n (Mêmes chartes.)

(7) « Et si créditer clamorem fecerit de debitore suo antequàm ad «r pignus ejus defecerit, creditor tenetur solvere clamorem. » (Mêmes chartes. )

35. Adulteri si rationabiliter de adolterio convicti foerint, si braccis (1) tractis inyenti fderint et per testes probatum fiierit, vel si nudos cum nudâ inveniatur, et pars de vestibus ambonim in uno lecto jacentium subripiatur (2) y pro convictîs babeantur, et tune teneantur secun* dùm yoluntatem ipsorom yel nudi per villam currere , vel cursum redimerë ad yoluntatem domini Bellijoci.

36. Homicidas et latrones sunt in manu domini, et non debent in yillâ remanere nisi ad yoluntatem burgensium.

37. Si quis puellam per yim deflorayerit, débet eam ducere in uxorem , si sit par ei , yel ad burgensium con* silium maritari (3). Et si indè clamor factus fiierit quia non yult praedicta facere et probatum fuerit , de consilio burgensium à domino et per dominum emendetur (4).

38. Si yerô puella yel aliqua mulier dicit sibi fuisse yiolentiam illatam ab aliquo in tali loco ubi potuit clamare et audiri ab aliquibus, si non clamayerit non débet ei credi; et si est in loco ubi non possit audiri, non credatur ei nisi probatum fuerit.

39. Si milites debitum burgensi debeant de ecpio yel runcino , dùm desuper fiierint, non yadientur , et de rébus aliis possunt yadiari.

40. Quicumque extraneus ad forum Villaefranchae yenerit, si in foro ledias dederit, de pedagio non tenetur. De residuo quod in foro yendere non potest, débet pedagiuiq si yillam transeat*

(i) Bracis , brachis, (Mêmes chartes.)

(3) Ce dernier membre de phrase est suppruné. (Mêmes chartes.)

(3) Facere donationem filiœ pr opter nuptias, (V. le mot mariiare dans les Glossaires.)

(4) « Pueilas vim pass» injuria sibi factft et in voluntate domini ipse n remaneat ad consilium burgensium prsdictorum. » (Charte de 1376.)

41. Bellijocensis dominus débet habere credentiam in ViUâfranchà per quatuor decem dies, et non alius nisi ipse.

Page 1