ORDO QUALITER EN SABBATO SA>CTO AGE>'DUM EST

Media nocte surgenduen est. et sieut superius taxavinius îta fiât, exeepto ia luaiinaribus. sed tantum una larnpada accendatur propter legendum.

Post hoc vero die illa. octava hora diaei procedit ad ecclesiam omnis clerus seu et omnis populus. et ingreditur archidiaeonus in sacrario cum aliis diaconibus et mutant se sicut in die sancta. Et aegrediuntur de sacrario et duae faeulae ante ipsos aceense portantes a subdiacono. et veniunt ante altare diaconi. osculantur ipsum et vadunt ad sedem pontificis. et ipsi subdiaeoni stant rétro altare, tenentes faeulas usque dum complentur leetiones. Deinde annuit archidiaeonus subdiacono regionario ut legatur leetio prima, in greco sive in latino. Deinde psallit sacerdos infra thronum in dextra parte altaris et dicit Oremus. et diaconus Flectamus genua. et post paululum dicit Levate. Et sequitur oracio Deus qui mirabiliter creasti hominem . Deinde secuntur leetiones et cantica seu et oraciones. tam grece quam latine, sicut ordinem habent.

Lectionibus explelis. egrediuntur de ecclesia quae apellatur Constantiniana et descendit archidiaeonus cum aliis diaconibus. et ipsas faeulas ante ipsos. usque in sacrarium qui est juxta fontes, et ibi expectant pontificem. [Suit la célébration du baptême des catéchumènes.]

Deinde revertitur pontifex in sacrarium qui est juxta thronum. et ipsas faeulas ante ipsum. Et stat unus de scola ante eum. et dum ei placuerit, dicit : Intrate. Et inchoan* letania hoc ordine. id est prima VII vicibus répètent. Similitrr. facto intervallo. dum jusserit pontifex. dicunt tertia letania, ter répétant. Et dum dixerint Agnus Dei. egreditur pontifex de sacrario et diaconi cum ipso, hinc et inde, duae faeulae ante eum portantur ab eis qui eas portaverunt ad fontes. Et venions ante altare, stal inclina to capite, usque dum répétant Kyrie eleison ; et osculatur altare et diaconi similiter, hinc et inde. Deinde revertit ad sedem suam. et ipsi subdiaeoni regionarii tenent ipsas faeulas rétro altare,

dextra lovaque. Et dicit pontifex Gloria in exeelsis Deo. Sequitur oratio, inde lectio et Alléluia, Conf.tem.ini Domino et tractus Laudate Dominum. Et ipsa nocte non psallit offertorium nec Agnus Dei nec antiphona ad communionem. Et communicat oraiiis populus. seu et infantes qui in ipsa nocte baptizati sunt. similiter usque in octavas paschae. ..

[Je relève dans unms. peu connu, le Pontifical de Poitiers

de la bibliothèque de l'Arsenal, n° 227, fol. 178, ms. du

V siècle, un court commentaire des rubriques précédentes :

Morem nutem benedicendi cerci romana ecclesia fréquentât, sed mane sancti sabbati sedente domno aposlolico in consistorio lateranensi. . . Omni autem sollicitudineprocuretur ut gloria in excet.sis deo ea nocte ante non incipiatnr quam steila appareat in coelum : quod tune rationabiliter per poterit, si peracto baptismate hora consideretnr, et, facto intervallo, secundum congruentiam temporis, laetania terna ad introitum ita inchoetur ut cadem finita... steila in coelo apparente gloria. in excei.sis deo incipiatnr : ea scilicel ratione ne populi ante médium noctis ab ecclesia dimittantur. Si quidem traditio apostolica est média nocte in huius sacratissimae noctis vigilia Dominum ad judicium esse venturum... Euimvero sicut veracium personarum relatione traditur. qui nostro tempore de Hierusalem advenerunt. hac auctoritate et traditione fidèles populi illic instrneti, in sabbato vigiliarum paschae in ecclesiam convenientes qua-i Dominum excepturi ac velut ad eius judicium properatnri, omni devotione et sollicitudine intenti cum silentio et tremore horam in evangelio designatam praestolantur. Clerus etiam ea nocte cum suo pontifice in ecclesia degens predictam cum pavore et devotione expectal horam : nec ante ingrediuntur ad missas (juam una ex lampadibus in sepulchro Domini per angelicam il lu mine lui- administra tionem.]

In vigilia Pentecoste sicut in Sabbato sancto ita agendum est, sed tantuin una letania ad fontem et alia pro int[roitu] : offerlorium seu Alléluia vel antiphona ad communionem sicut contincl in anlitonariuin.

In ipsa nocte sancla Resurrectionis, posl gallorum cantu

surgendum est. Et dum venerint ad ecclesiam et oraverint. osculant se invicem cura silentio. Deinde dicit Deus in adiutorium meum. Sequitur invitatoriura cuai Alléluia : sequuntur III psalmi cum Alléluia : Beatus v/r. Quare fremuerunt gentes. Domine, quid multiplicati sunt. Sequitur versus, et orationeru dat presbiter. Deinde secuntur III lectiones et responsoria totideru. prima lectio de Actibus apostolorum, inde secunda. tertia de omiliis ad ipsum diem pertinentiuni. Sequitur matutinum cuui Alléluia.

Infra albas Paschae. très psalmos per Docturno imponuntur per singulas noctes usque in octavas Paschae. id est. teria IIa. Cum invocarem, Verba mea, Domine ne in furoie iuo : feria IIIa . Domine Deus meus. Domine Dominus noster. In Domino confido ; feria IIIIa . Salvum me fac Domine. Usquequo Domine. Divit insipiens : feria Ya . Domine quis habitabit, Conserva me Domine. Exaudi Domine ; feria VIa , Coelie narrant. Exaudiat te Dominus. Domine in virtute tua: sabbato. Domini est terra. Ad te Domine levavi, Judica me Domine. In dominica vero octabas Paschae vigiliam plenam faciunt. sicut mos est. cum VI1II lectionibus et totidem responsoriis.

ORDO QUALITER I>' EBDOMADA P ASC HE USQUE IN SABBATO DE ALBAS YESPERA CAELEBRABITUR

In primis dominica sancta. hora nona. convenit scola cum episcopis, presbiteris et diaconibus in ecclesia maiore quae est catholica. et a loco crucifixi incipiunt Chyrie eleison et veniunt usque ad altare. Ascendentibus diaconibus in poium, episcopi et presbiteri statuuntur locis suis in presbyterio el sancto ante altare stet1. Finito Chyrie eleison, annuit archidiaconus primo scolae. et ille. inclinans se illi. incipit Alléluia cum psalmo Dixit Dominus domino meo. Hos expleto, iterum annuit archidiaconus secundo vel cui voluerit de scola, scd et omnibus incipientibus hoc modo praeci-

1. Je comprends comme si je lisais et sanctum anle altare tient. (Note de M. Duchesne.)

pit et dicit itcrum Alléluia cum psalmo CX. Sequitur post hune primus scolae cum paraphonistis instantibus Alléluia et respondent paraphoniste. Sequitur subdiaconus cum infanlibus versum Dominas regnavit décore induit ; et respondent paraphonistae Alléluia ; item versum Parafa sedes tua Drus, et sequitur Alléluia a paraphonistis ; item versum Elevaverunt flumina Domine, et reliqua. Post hos versus salutat primus scolae archidiacono, et illo annuente incipit Alléluia cum melodias, simul cum infantibus. Qua expleta respondent paraphoniste prima Alléluia et finitur. Post hanc incipit Alléluia tercius de scola in psalmo CXI ; post hune sequitur Alléluia ordine quo supra : Alléluia Pascha nostrum ; versus Aepulemur. Hanc explelam, ordinem quo supra, incipit archidiaconus in evangelio antiphonam Scio </uod Jesum queritis crucifixum. Ipsa expleta, dicit sacerdos orationem.

Dein descendit ad fuiites psallendo antiphonam In die resurrectionis meae, quam ut finierint inchoatur Alléluia : psallitur psalmus CXII. Ipso expleto, sequitur Alléluia. 0 Kyrios ebasileuscn euprepian, et sequitur Alléluia a cantoribus ; item versus Ke gar estereosen tin icummeni fis ; et finitur ordine quo supra. Post hanc sequitur diaconus secundus in evangelium antiphonam Venite et lidete locum ; deiude sequitur oratio a presbitero.

El tune vadunt ;ul sanctum Andream ad Crucem. canentes antiphonam Vidi aquam egredientem de templo. Post hanc dicitur Alléluia cum psalmo CXIII. Quo finito. prinm> scolae incipit Alléluia. Venite exultemus Domino, versus Preoccupemus faciem eius. Post hanc dicit diaconus in evangelio antiphonam Cito euntes dicite diseipulis eius; deinde sequitur oratio a presbitero.

Deiude descendant primatus ecclesiae ad accubita. invitante notario vicedomini, el bibef ter, de greco una, de pactisi una. de procnmma [una]. Postquam biberint, omnes presbiteri et acholiti per singulos titulos redeunt ad faciendasvesperas, et ibi bibunt de dato presbitero.

Hec ratio per totam ebdomadam servabitnr nsqne in dominica Albas.