‹ Histoire du Bréviaire romainChapitre 11 sur 218 · Ps. GXXXVIII · texte numérisé non relu

Ps. GXXXVIII

de la vigile pascale. Puis la vigile pascale avait enfanté la vigile dominicale. C'est ainsi que saint Augustin appelle la vigile pascale « la mère de toutes les saintes vigiles », et saint Jérôme, après Lactance, explique la vigile par l'attente du retour du Christ, en donnant cette explication pour une tradition apostolique ^ .

1. Augustin. Sermo GGXIX : « B. Pauius dicit : ïn mgillis saepiiis [II Cor. xi, 27] : quanto ergo alacrius in hac vigilia [paschae] velut matre omnium sanctarum vigiliarum vigilare (lebemus, in qua totus mundus vigilat? » Prisgillian. Tractât. 6 (édit. ScHEPSS, p. 80) : «... ut dolegatas inpascha Dominiuigilias imitantes conversantes in ignorantiae noete peruigile tis ad Deum... » — Hieronym. Comment, in Mat. IV, 25 : « Traditio ludaeorum est Ghristum média nocte venturum in similitudinem aegyptii temporis, quando pascha celebratum est etexterminator venit, etDominus super tabernacula transiit et sanguine agni postes nostrarum l'rontium consecrati sunt. Unde reor et traditionem apostolicam permansisse ut in die vigiliarum paschae ante noctis dimidium populos dimittere non liceat, exspectantes adventum Christi. Et postquam illud tempus transierit securitate praesumpta festum cuncti aguni diem. Unde et psalmista dicebat : Media nocte siirgetiam ad confitendum tibi super iudicia iiistiflcationis tuae. » Cf. Lactant. Divin, institut. VII, 19; Isidor. Etymolog. VI, 17. — Trace de cette même croyance dans un Pontifical de Poitiers, ms. conservé maintenant par la Bibliothèque de l'Arsenal, à Paris, n" 227, fol. 178, ms. du x^ siècle : « Omni sollicitudine procuretur ut gloria in excelsis deo ea nocte [sancti sabbati] ante^ non incipiatur quam stella appareat in caelum, ea sciUcet ratione ne populi ante médium noctis ab ecclesia dimittantur. Si quidem traditio apostolica est média nocte in huius sacratissimae noctis vigilia Dominum ad iudicium esse venturum... Enimvero sicut veracium personarum relatione traditur, qui nostro tempore de Hieiusalem advenerunt, hac auctoritate et traditione fidèles populi illic instructi, in sabbato vigiliarum paschae in ecclesiam convenientes quasi Dominum excepturi ac velut ad eius iudicium properaturi, omni devotione et sollicitudine intenti cum silen-

4 HISTOIRE bÙ BREVIAIRE ROMAIN.

Cette explication, pour autant qu'elle dérive la vigile dominicale de la vigile pascale, a pour elle les analogies liturgiques. A Rome, écrit M^"" Duchesne, « l'office du samedi saint et de la veille de la Pentecôte, dans la partie qui précède la bénédiction des fonts baptismaux, nous a conservé le type des antiques vigiles telles qu'on les célébrait, tous les dimanches, aux premiers siècles du christianisme »*.

A l'imitation de la vigile pascale, la vigile dominicale aurait dû durer toute la nuit pour mériter le nom qu'on lui donne parfois de Travvu;)^!?^. Pratiquement, la vigile dominicale s'ouvrait au chant du coq. Mais on consacrait à la prière le commencement de la nuit, l'heure où s'allument les premières lampes : cette heure s'appelait en grec Xu/^vixov, en latin lucernare. Ce que l'on appellera du nom de vêpres est l'ouverture de la vigile nocturne : vêpres appartient à la nuit. Saint Méthodius (f 311) compare la vie des vierges à une vigile qui, comme toute vigile, aurait trois moments, dont le premier est la vigile du soir ^. Saint Ambroise écrit : « Je me pris à méditer le verset que nous avions chanté le soir aux vigiles, vesperi in ngiliis^ ».

lio et tremore horam in euangelio designatara praestolantur. Glerus etiam ea nocte cum suo pontifice in ecclesia degens predictam cum pavore et devotione expectat horam : nec ante ingrediuntur ad missas quam una ex lampadibus in sepulchro Domini per angelicara illuminetur administrationem. »

Page 1