‹ Histoire du Bréviaire romainChapitre 121 sur 218 · Martin de Senging, TuUioncs pro observantia rcgulae · texte numérisé non relu

Martin de Senging, TuUioncs pro observantia rcgulae

La réforme consisterait à réformer le clergé sans doute, mais aussi à réformer l'office, à le déblayer, à le restaurer : Martin de Senging ni le concile de Bâle ne pensent à cette seconde partie de leur tâche. Raoul de Tongres seul avait vu juste quand il dénonçait la décadence de l'ofïice dans son texte et dans ses rubriques. Il accusait les Mineurs d'avoir été les ouvriers et leur Bréviaire l'instrument de cette décadence. Ils ont, disait-il, intitulé leur Bréviaire « Bréviaire selon la coutume de la cour romaine », sans se préoccuper de la coutume de l'Église romaine. Et il ajoutait : « L'Église romaine était autrefois célèbre et glorieuse, des eaux vives jaillissaient sous ses pieds, et comme à une source on y puisait les règles ecclésiastiques. » Il en appelait de la liturgie des Mineurs à celle d'Amalaire et du Microlo^us et des « vieux livres » ^ ,

ap. Vez, Bibliotheca ascetica (Ralisb. 1725), t. VIII, p. 545. Cf. NiGOL. DE Glemangis, De novis celebritatibiis non instituendis, dans ses Opei'a omnia (Leyde 1613), p. 143-160. Il s'agit, des fêles chômées. — Contre la multiplication des fêtes, on peut rappeler les paroles sévères de saint Bernard, EpistuL GLXXIV, 6 : (( Patriae est, non exsilii, freqiientia haec gaudiorum, et numerositas festivitatum cives decet, non exsuies, »

1. Radulph. 22 : « Gelebris olim et gloriosa erat romana Ecclesia, ut de sub eius pede affluèrent aquae vivae, et velut ex fonte rivi tam rerum omnium faciendarum quam ecclesiasticae regulae emanarent. Inde est quod omnes scripturae nobis iniungunt, ut illius sequamur authorilatem, et ordinem teneamus. » Et il conclut, à la fin de la proposition 22 : « In ofïicio ergo divino ordinem sanctae romanae Ecclesiae observabimus, si Fratrum usu omisso, sacros canones, scripluras authenticas, consuetudines locorum générales, et in dubiis libros (« libris » édit.) antiquiores sequamur. »

l'office moderne. 265

il en appelait surtout à une réforme qui viendrait de Rome K

On arrive avec cette décadence liturgique à la fin du moyen âge. L'imprimerie recueille le Bréviaire romain des mains de la cour romaine^. Nous sommes aux environs de l'an 1500 et ce Bréviaire de la cour romaine a maintenant trois siècles d'existence. Le vœu de Raoul de Tongres se réalisera-t-il, et reviendra-t-on à la liturgie du viii^ siècle? Ou bien à des temps nouveaux donnera-t-on une eucologie nouvelle? Ou bien, enfin, ce livre du xiii^ siècle estil fait pour demeurer ?

1. Ibid. 12 : « ... Donec de Urbe venitit id quod erit magis pcrfectum. »

2. On trouvera dans L. Hain, Repertoriam blbliographiciim (Stuttgart 1826), un inventaire descriptif des Bréviaires romains imprimés antérieurement à 1500 : Turin 1474, Venise 1474, Lyon 1476, Naples 1477, Rome 1477, Venise 1477, Venise 1478, Venise ilerum 1478, Venise 1479, Rome 1479, Venise iterum 1479, Nonantola 1480, Venise 1481, Venise ilerum 1481, sine loco 1482, Venise 1482, Venise iterum 1482, Venise tertio 1482, Nuremberg 1486, Venise 1486, Venise 1489, Venise 1490, Venise iterum 1490, Venise 1491, sine toco 1492, Pavie 1494, Venise 1494, Venise iterum 1494, Venise 1496, Brescia 1497, Venise 1497, \'enise iterum 1497, Venise tertio 1497, Turin 1499, Venise 1499 (IIatn, n*^' 3887-3927).

EXCURSUS B.

Extraits des Rubricae novae (Mercati, Appunti, p. 24-26).

RUBRICA SUPER FESTIVITATIRUS TOTRS ANNI CUM EARUM DIVISIONIDI S.

Advertendum est in primis, quod illud censetur esse festlm so- LENNE, quod in civitatibus, villis et quibusve aliis locis celebratur a clericis, et mechanici ob reverentiam illius festi de consensu seu approbatione episcopi cessant ab opère mechanico.

Notandum preterea quod festivitates totius anni in très partes principales dividuntur, s. in duplices et semiduplices et siniplices, et «luelibet pars dividitur in duas. Nani prima pars dividitur iti maiorem duplicem et minorem duplicem, secunda in maiorem semidupUcem et minorem, et lerlia in maiorem simplicem et minorem.

Hec sunt lesta prime partis, [s.] maioka dupijcia, videlicet,

Nativitas Domini, Octava eiusdem, Epiphania,

Purificatio virginis Marie et omnes festivitates eiusdem virginis,

Resurrectio Domini, Ascensio, Pentecostes, festum Trinitatis. Corporis Christi,

Nativitatis s. loannis Baptiste, Apostolorum Pelri et Pauli,

Transfigurationis Domini, festum invcntionis et exaltationis s. Crucis,

Festum proprii loci vei dedicationis eiusdem ecclesie.

Hec omnia duplicantur, et sacerdos induitur in principio vesperoruni et campana ter pulsatur.

Addunt etiam alii omnes dies dominicos.

Hec sunt festa secundo partis, s. minora duplicia :

Festum s. Stephani protomartyris, loannis evangelistae,

In cena Domini et sabbato sancto, vigilia Pentecostes, prima dies cl secunda post dominicam Resurrectionis et Pentecostes,

Conversionis s. Pauli, cathedra s. Pétri, commenioratio s. Pauli. octava Apostolorum Pétri et Pauli,

Festum s. Laurentii,

Octava Corporis Christi, octava visitatlonis, assumptionis et nativita(ti)s gloriose virginis Mariae,

In s. Pétri ad vincula,

Dedicatio s. Michaelis, dedicatio basilice Salvatoris,

Festa apostolorum, evangelistarum et doctorum.

In quibus omnes antiphone duplicantur, sacerdos vero in principio vesperorum non induitur sed a capitulo in antea, et campana ter pulsatur.

Est autem advertendum quod, si eodem die maius duplex et minus duplex festum occurrerit, minus duplex transfertur; et in secundis vesperis totum Hat de maiori duplici cum commemoratione rainoris duplicis.

Hec sunt festa tertie partis, seu maioris semiduplicis : Festum ss. Innocentum,

l'office moderne. 267

Octava s. Stephani et s. loannis evangeliste, octava Epiphanie, octava s. loannis Baptiste, octava Ascensionis,

Apparitio s. Michaelis, festum s. Marie Magdalene,

Octava s. Laurenlii,

Decollationis loannis Baptiste, s. Martini et quecumque missa b. Marie Virginis, que in sabbato celebratur.

Hec sunt lesta quarte partis, s. minoris semiduplicis : Festum s. Nicolai, s. Lucie,

Vigilia natalis Domini, festum s. Antonii, a festo Innocentum usque ad octavam natalis Domini, Agnetis primo Agatlie, Benedicti, loannis et Pauli, A commemoralione saneti Pauli usque ad octavam Apostolorum, A feslo Assumptionis usque ad octavam eius, A festo Corporis Christi usque ad octavam eius, A festo Visitationis usque ad octavam eius, A festo nativitatis b. Marie usque ad octavam eius, Festum s. démentis, s. Blasii, s. Cecilie, et s. Catliarine.

Hec sunt festa quinte partis, s. maiora simplicia :

Et sunt que habent officium proprium in missa; et si duo venerint eadem die, primo agitur de primo usque ad capitulum in secundis vesperis, de secundo agitur a capitulo in antea, nisi alie rubrice spéciales invenirentur.

Hec sunt festa sexte partis :

Et sunt omnia alia superius non assignata, et vocantur festa minora SIMPLICIA, et semper lit de festo precedenti usque ad capitulum in secundis vesperis, et a capitulo in antea fit de festo seq'uenti.

De festivilatibus trium lectionum nulla fit mentio, quoniam prorsus abuse sunt, et iuxta mandatum sanctissimi d. d. loannis pape XXil iussit fieri novem lectiones, nisi officium fieret de feria.

Page 1