UN
4. EXTRAIT D'UNE CHARTE ACCORDÉE A L'ABBAVE DE SAINT- OUEN DE ROUEN PAR UNE VEUVE NOMMÉE EMMA ET SOUSCRITE PAR NÉEL LE VICOMTE.
Vers 10265.
... Signum Ricardi comitis. Signum Rotberti archiepiscopi. Signum Gonnoridis comilisse. Signum Ricardi | juvenis. Signum Hugonis, Baiocensis epjscopi. Signum Nigelli vicecomitis. Signum Gotselint vicecomitis. Signum Ricardi vicecomitis.
(Original aux archives de la Seine-Inférieure , fonds de Saint- Ouen de Rouen.)
D. EXTRAIT D'UNE CHARTE ACCORDÉE A L'ABBAYE DU MONT-SAINT-MICHEL PAR LE DUC RICHARD II, ET SOUSCRITE PAR NÉEL LE VICOMTE.
Vers 1025.
In nomine sancte et individue "Trinitatis , Patris et Filii et Spiritus sancti. Amen. Antecessorum nostrorum institutionibus sancitum decretumque est e/c. Ego Richardus, gratia Dei dux et princeps Normannorum,.... loco sancti archangeli Michaelis sito in monte qui dicitur Tumba , fratribusque ibidem Deo monastice famulantibus, trado abbatiam sancti Paterni sitam in pago Constantino (1), etc. Ut autem hujus donationis auctoritas verius credatur, et
(1) Saint-Pair , Manche, cant. de Granville.
em diligentius per omnia conservetur, firmiusque futuristeneatur temporibus, manu propria subter firmare curavi, fideliumque meorum nomina, quorum consensu id egi , subscribi imperavi. Signum Richardi comitis. Signum Richardi, filii ejus. Signum Roberti, filii ejus. Ego Mangisus , sancte Abrincatensis æcclesiæ episcopus, hanc donationis cartulam mamu propria voluntarie confirmo. Rotbertus archiepiscopus, Hugo episcopus Baiocacensis, Rotbertus episcopus Constantie, Hugo episcopus Ebroicensis , Herbertus episcopus Luxoviensis, Niellus vicecomes , Tursten vicecomes » Alveredus vicecomes , Walterius vicecomes , Richardus, vicecomes , Guimundus vicecomes, Hubertus , Osbernus frater comitisse, Hunfredus frater ejus, Roscelinus, Normannus Silveron, Bernardus filius ejus, Osbernus filius Arfast, Rannulfus frater ejus, Hugo clericus, et multi alii.
( Cartul. du Mont-Saint-Michel , f. 20. Conf. Mém. de la Société des antiq. de Normandie, 2* série , IL, 109 )
6. EXTRAIT D'UNE CHARTE ACCORDÉE A L'ABBAYE DE FÉCAMP PAR LE DUC RICHARD IIl, ET SOUSCRITE PAR NÉEL LE VICOMTE.
Aoüt 1027.
... Signum Northmannorum ducis Richardi. Signum Roberti archiepiscopi. Ego tertius Richardus hoc signo confirmo. Ego Robertus hoc signo coníirmo. Hoc ego Richardus, signum crucis faciendo , hujus donationis meæ chartam confirmo, stabilio, approbo. Ego Maugisus episcopus subscripsi. Ego Hugo , Ebroicensis episcopus, subscripsi. Hugo, episcopus Baiocensis, subscripsi. Si. gnum Richardi filii Gilberti. Signum Nigelli vicecomitis. Hugo cancellarius scripsit et subscripsit. Signum
EUM ee
Torstingi vicecomitis. Data mense augusto, considentibus
nobisFiscanni palatio, anno ab incarnationeDomini MX XVII, indictione octava, regnante Roberto rege anno XXXVI. ( Neustria pia, p. 213 à 218.)
1. EXTRAIT D'UNE CHARTE ACCORDÉE A L'ABBAYE DE BERNAY PAR LE DUC RICHARD II ET SOUSCRITE PAR NÉEL LE VICOMTE.
Aoùt 10Q".
… Ego Richardus hoc crucis signo confirmo. Ego Richartus filius confirmo. Ego Robertus, filius ejus, confirmo. Ego Maugisus episcopus subscripsi. Ego Rotbertus archiepiscopus subseripsi. Ego Hugo episcopus confirmo. Ego Rotbertus episcopus contfirmo.;Egollerbertus episcopus confirmo. Ego Rabdodus episcopus confirmo. Ego Hugo episcopus con: firmo. Signum Willelmi. Signum Maldelgerii. Richardus vicecomes. Negel vicecomes. Alvredus vicecomes. Torstingus vicecomes. Vualterius vicecomes. Odo vicecomes. Seiricus vicecomes. Vuitn;iundus vicecomes. Gosfredus vicecomes. Gozelinus vicecomes. Gislebertus. Richardus, frater ejus. Etc. Data mense augusto, considentibus nobis .'iscanni palatio . anno ab incarnatione Domini MXXVIT, incictione VIF, regnante Rotberto rege anno XXX VIII.
(Neustria pia, p. 998 et 599.)
8. EXTRAIT DUNE CHARTE ACCORDÉE A L'ABBAYE DE SAINT- WANDRILLE PAR EMMA ET ATTESTÉE PAR NÉEL LE VICOMTE.
Quicquid inviolabile , e/e, Ego peccatrix Aima (1), etc.
Volente et auctorizante piissimo comite Ricardo , trado
(15 Emma, dans le Cartul.
eni: Mr
ad opus fratrum divinis cultibus insistentium in loco qui Fontanella dicitur, ac in beati Petri-apostoli sanctique doctoris gentium Pauli et'sancti Wandregisili honore consecratur, duas villas super Toleam fluvium sitas, quarum una vocatur Tegisvilla (1), et Broil (2) altera , cum molendinis et pratis, nemoribus et omnibus eorum appendiciis. Trado etiam ad eundem usum aliam villam nomine Crusillam (3), super Elesinam fluvium sitam, cum molendino, etc.
Ego Rotbertus, nutu Dei archiepiscopus, jubentibus piissimis principibus , Richardo scilicet secundo et tertio , manu et ore hanc donationem confirmo , et omnes contradicentes episcopali sententia anathematizo. Signum Rotberti archiepiscopi. Signum Hugonis Baiocensis.
Signum Richardi secundi ducis (4).Signum Richardi tertii ducis. Signum Rotberti comitis. Signum Willelmi comitis. Signum Odilonis abbatis (5). Signum Henrici regis. Signum Heltonis , testis ipsius confirmationis.
Nomina testium hujus donationis : Nigellus vicecomes , Baldericus , Rotzelinus cubicularius, Ansfridus, Rotzelinus , Rodulfus, Erchengerus, Goisfridus, Rotbertus, Bernardus, Eustachius.
Johannes abbas (6), Nigellus, Tustengiuz, Humfredus,
(1) Ticheville, Orne, canton de Vimoutiers.
(2) Le Breuil, Calvados, cant. de Blanzy.
(5) Croisilles, Orne, cant. de Gacé.
(4) Selon toute apparence , plusieurs des souscriptions suivantes ont été ajoutées après coup et à différentes reprises au bas de la charte. En pareil cas, la souscription équivalait à une confirmation.
(3) Sans doute Odilon, abbé de Cluny, mort en 1049, et non pas Odilon, abbé de la Croix-Saint-Leufroi, connu par des actes de 1070 et de 1079.
(6) Sans doute Jcan , abbé de Fécamp , de 1028 a 1079. Le groupe de témoins à la téte duquel fizure l'abbé Jean sc rapporte peut-étre à la confirmation du due Robert ou à celle du duc Guillaume.
ix Ass Gauzíridensis, Rogerius, Rotbertus, Willelmus. Albericus , Osbernus , Hugo filius Nortmanni, Warnerius, Rotgerius, Gerardus Ospac, Petrus Osbernus , P. Ravenellus. (Copie à la Bibl. Imp., ms. latin 5423, p. 71 ; cette copie semble
avoir été faite d'apres l'orizinal. — Cartul. de Saint- Wandrille , f. 325, v°.)
9. EXTRAIT D'UNE CHARTE DE ROBERT LE MAGNIFIQUE DANS LAQUELLE EST MENTIONNÉ LE FIEF DE NÉEL A GUERNESEY.
Vers 1030.
In nomine sancte et individue Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti. Amen. Ego Rotbertus comes, filius magni Richardi , gratia Dei dux et princeps Normannorum . reddo sancto Michaeli altare suum cum toto monasterio , efc. Concedo etiam de rebus quas ad proprios usus jure hereditario possidebam , et in usus servorum Dei ipsi in eodem loco sancti Michaelis archangeli servientium sollempniter transfundo, id est medietatem insule que dicitur Greneroy ad integrum, et ex altera medietate, quam quidam fidelis noster nomine Nigellus in beneficio tenet, omnes consuetudines quas in meos usus retinebam , hoc est melagium et omnia quecumque ex ipso beneficio meis usibus proveniunt. Concedo denique in comitatu Abrincatensi villam quæ dicitur Sancti Johannis (1) sitam supra maro. ^/c.... Et ut hoc inconvulsum permaneat , et omnibus seculis notum , manu propria subter firmo, fidelium quoque nostrorum testimoniis firmandum trado. Roberti archiepiscopi signum.
(1) Saint-Jean-le- Thomas, Manche, cant. de Sartilly.
TT de
Herberti episcopi signum. Hugonis episcopi signum. Hugonis, Ebroicacensis episcopi, signum. Ego Rotbertus, Normannorum gratia Dei dux, hanc donationem , manu propria corroboravi et meis fidelibus corroborandum tradidi. Signum Rogerii, filii Hugonis. Signum Rotberti pincerne. Signum Nielli vicecomitis. Signum Nielli, filii ejus. Signum Goisfredi Farsels, vicecomitis. Signum Avmonis vicecomitis. Signum Hugonis vicecomitis. Signum Rogerii, filii Radulfi. Signum Turstingi vicecomitis. ( Cartul. du Mont-Saint-Michel , f. 26. )
10. EXTRAIT D'UNE CHARTE ACCORDÉE A L'ABBAYE DE FÉCAMP PAR ROBERT LE MAGNIFIQUE ET SOUSCRITE PAR NÉEL.
Vers 1030.
In nomine sancte et individue Trinitatis. Ego Robertus, gratia Dei dux Normannorum, notum esse volo, etc. (1) Hec autem restitutionis nostrae carta ut stabilis permaneat, manu nostra eam firmamus et fidelibus nostris eam firmandam tradimus. Signum Roberti comitis. Signum Roberti archiepiscopi. Signum Hugonis episcopi. Signum Gisleberti comitis. Signum Hetwardi. Signum ;Helwredi (2). Signum Osberni. Signum Nigelli.
( Copie authentique de l'année 1688, aux Arch. de la Scine-Inférieure , fonds de Fécamp. )
(1) Cette charte a pour objet la restitution d'Argences et d'autres domaines de l'abbaye de Fécamp.
(23) Je crois qu'il faut attribuer ces deux souscriptions à Edouard le Confesseur et à son frére Alfred , qui étaient alors exilés en Normandie.
Â1.EXTRAIT D'UNE CHARTE ACCORDÉE A L'ABBAYE DE MONTI- VILLIERS PAR ROBERT LE MAGNIFIQUE ET SOUSCRITE PAR NÉEL LE VICOMTE.
Janvier 1035.
.... Aliter ne fiat, nostra authoritate, sub horum presentia ac subscriptione anathemate feriatur æternæ damnationis testium, patrui mei, videlicet Roberti archiepiscopi, Hugonis quoque Eboracensis, alteriusque Hugonis episcopi Abrincatensis , Herberti Luxoviensis episcopi , Johannis etiam Fiscannensis abbatis, Gradulphi abbatis Fontinellensis, comitis Balduini, Engelramni comitis, Osberni, Nigelli vicecomitis, et Gosselini vicecomitis, et Ricardi cæterorumque nobilium. Facta est hec privilegii auctoritas Fiscauni, in conveníu celebri, idus januarii, octavo anno regni nostri(1^, quo , Hierusalem petiturus, ibi licentiam eundia Domino et sanctis ejus petii, anno ab incarnatione Domini millesimo tricesimo quinto, regnante Francorum rege Henrico anno quarto , indictione quarta.
( Gall. christ., XI, instr., 327.) .
19. NOTICE D'UNE DONATION FAITE A L'ABBAYE DE PRÉAUX EN PRÉSENCE DE NÉEL LE VIEUX.
lllo anno quo perrexit Robertus co”: : Jerusalem, dedit sancto Petro ad Pratellum ex suo dominio unam villam que
(1) L'édition des bénédictins porte : « Fiscanni in conventu celebri idus januarii octavo , anno regni nostri quarto , quo Ilicrusalem petiturus... » J'ai supprimé le mot quarto, qui a été également omis dans le Recucil des hist. de France, XI, 420.
a des
vulgo Turstini villa (1) vocatur. Pro qua struetor ejusdem ecelesie Hunfridus duodecim libras auri et duo pallia et duos maximi precii caballos dedit. Hec Fiscanni delata sunt et inibi recepta. Sed quia Willelmus, adhuc puerulus , ejusdem hoberti comitis filius, post illum erat regnaturus, eum pater Pratellum misit, ut suo jussu etiam puer propria manu donationem Turstini ville super altare poneret. Huic rei interfuerunt vetulus Nigellus, Turaldus, qui unum de supra scriptis caballis a comite Roberto dono suscepit, Radulfus camberarius filius Geraldi, Gotscelinus Rufus de Formovilla , Humfridus constructor ejusdem loci , cum filiis suis, Rogerio, Roberto, Willelmo, qui etiam.a patre ob causam. memorie colaphum suscepit. Suscepit etiam aliud colaphum Ricardus de Lillabona, qui ocream, id est hosam, vini comitis Roberti ferebat. Qui cum requireret cur sibi Hunfridus permaximum colaphum dedisset, respondit : « Quia ttt junior me es, et forte multo vives tempore, erisque testis hujus rationis cum res poposcerit. » "Suscepit eliam tercium colaphum Hugo, filius Waleranni comitis.
( Cartul. de Préaux, f. 97, n. 286. Conf. Gall. christ.,XI, instr., col. 200 et 201.)
13. CHARTE DE HUGUES, ÉVÉQUE DE BAYEUX, AU SUJET DES BIENS QUE NÉEL LE VICOMTE ET LES AUTRES JUSTICIERS DE