SECTION III
Le concile de Trente pouvait-il être tel que I protestants cl Allemagne le demandaient ?\
121. Les conditions que les luthériens ni renl d'abord à la tenue du concile œcuméil que sont exposées dans la première loti d'Henri VIII et développées dans un livre il titulc: Aclioncs duœ sccretariiPauli papœ fi jus nominis IV. a Quarum altéra disputai I concilium ïridentinum sil instaurandum ; I lera vero an vi et armis décréta ipsius cof cilii papa possit prolestanlibus imperarc;[ cessit terlia quse utrumque caput compleil luraedefinit concilium non posse instaurai nec papam tanta esse polenlia, ut possit il creta vi imperarc » On les (rouveaussi d;|
*» SECT. III i:X\MI > »ES CONDITIONS t»ES PHOTESTANTS 766
la poblicalioti faite par les Etals protestants, 127. « Cum dicunt rbrislianum , inlelli-
d.ms Gcnlillel, Fra-Paolo et le\assor. gu„t, ut sinceris animis, cl mutua cbarila'c
txi'osmox. fol christianos decet) materia Christian* et
122. 1° Henri VIII. — « An non cerlurn ,il)ri chrisliani tractentur. Ut vero planius
pcne esse potcst vos noquaquam filios dege- déclarent quale démo m conciiium es posée-
neres, palrum vestrorum vesligia secuturos rcnt» cuin *ese relient subjicere, prêter ea
novosqoe canones, qui majorum décréta tu- °»»nia quœ altigi , adbuc alia quœdam addi-
(cnlur staturos esse? Sed qoid noslra rcferl, dere : quemadmodum ex ipsismel comilio-
vel quid ilii olim decreverint, vel qoid de- ru,n (,ecrelis , q use inox recitabo , oslcnc'ani. inreps vos statuatis, cum Anglia jam pridem . *-8. «Slatucrunt enim , utomnes confes-
lestris fraudibus aelcrnum valcdixeril. Nihil S'oni Augustanœ adjuncti.et qui 'nulalioncm
romano ponlifici negocii cum Anglis, nihil rehgionis fecerunl , possint intéresse con-
pooimercii. Ccrtc ut nobis ngotium faces- c*'\° **t audiri libère, quousqo.e voluerinl :
Bat, merec* suas porlhac neminî noslrum (Iu'n cliam una cum palribus tractare, una-
i>jilruserit. La vero quœ ille figit vel refigit, (lue deliberare de arlicnlis controversis.
.îilii! ad nos pertinerc volumus, cerle qui- . *^9. ■ Slaluerunt item quod omnes defini-
!em n;m inagis, quam quœ quivis alius épis- O'ones et conclusiones ariiculorum.dequibus
wpus staluil. 'Ufrit dispiitalum, ûeri debeanj ex divina et
123. « Conciiium volumus, expelimus, at- sacra Seriplura, doctrinaque anliquorum Pa-
uc adeo efflagilamus, sed quale inlercbris- Irum. Dn inam aulem Scripluram cum dicunt,
ianos célébrai i p ir est, hoc est, liberum quo eam intelligent, quœ ex ip>is lonlibus hau-
l'ui-que intrépide quœvera sunl, dical.Pium ri.l,,r : .<l (Il; versionibus quœ fonlibus pro-
oluinus, ubi omnes omnem operam suarii P"»<im'ns adhœreant. Atquc cliam de ca di-
hri^tianae piclati restilucndœ, non oppri- v'nîlScripliirainlelIigonl,decojosâocloritatc
icndae veritati navent. Générale volunus, numqoam faerit in Ecclesia dubilatom quœ-
oc est eo lemporc et loco celebrandum. quo Jj',c "Umquam aporrypha habita fueril ( V. n.
nesuo periculo quisque qoigloriam Christ! jjÇO «'*»«"«•)* Adduiil prœterea, relie se, ut
uœril, adesse, libereque senlcnliam soarn ?,v,nf Scriplora ,.x s,.jj»sa , et spiritu Dci
■ cerc possit. Tum enim conciiium générale '"lelligcnda veniat (Voy. 8G) et inlerpre-
ileri potest, vel cum ncino chrislianorum, land<1 : «la ut ca sil superuy, ac veluli regina
ni disseotiat ab episcopo romano, abesse 0mn!ui" conciliorum, omnium Bcclesiarom
gitur, vel cum q ui adsunt, nullo proposilo onJnJuln wriplordnii
rfore, impediantur, quominus quœ vere , * Quod ad vclcrnm doclriuam altinet,
ntiunt, audacter pronuoeient. Nam quis ?°*llnt *** 'lloruin scriptorumauctorilas piœ-
t prœier pontificem romanum, cardinales, ■t'r;il,|r, qui non modo viciniorcs fiierunt
episcopos qui non ad ejusmodi conciiium aP°slolorum lemporibus , sed Evangelio ve-
bentissimo animo venirel? Rursus, quis rœ(lue Calholira Lcclesiœ sensui conlonnia
in slultus esse polesl, ul cum videat pon- scnpsere; quia sola vicinitas non sufficia!
icis romani causant pêne solam agi, pon- ad Pr°bandam vcril&tcm (1).
ficcm romanum (1) in hoc concilie* regnare, 13J " A(' ,iœc' scopom lolius concilii bunc
tminari, prœsidere, velit? » (Première csse «'bere, ut in eo fiât reformalio Eecle-
Vlro.) siœ, tollantur abusus et prava 'joctrina. Jn-
12V. 2* Le secrétaire de Paul !Vr. — «Duo lcll|gu»i aolèin procul dubio de abusibus et
•initia Augustana, alterum anni 1548. Aile- ocf' "|;1 r,)ni'!"^ EccJc$iœ (2).
lin vero 1551 slaluerunt, Tridenti esse ce- *32 * lIi0r forma est illiua concilii, bœ
lirandum conciiium universelle liberum et sun! Çonu'l»»ncs qoibos principes iHi, status
\ristianum. Veslra sanctitas hic diligenler Çl o«*dines iinperii statueront conciiium ce-
• endal, omnes principes, inquam, status et J^branduin esse. Si laie fiât sobjicient se illi.
jJines iinperii, légitime ac prœsenli ipso ?'n m,nus> nomquam (credat raihi Sanctitas
(><iic, ac Kom. rege congregali, non aliud jj^lra) s»iscipienl décréta ejus , nisi coacti.
(iciliuin exposcunt, ncque alteri concilio panlo post boc eliam disculiemus , num
Jsubmillunt, quam ci quod habilurus sil poJ«l,,H S0*'" (/;; G et *"«t,.)•
t^iis condiliones, quas primum narraho 3' Les Ltats protestants d'Allk-
ojinc, deinde disculiam sint ne admittendse ***»«• -7 ■ Restai mine ol, secundum ea
Dbis, an non. (l,iae *b milio proposuimus , terlium eum-
25. «Principio, cum dicunt conciiium ca- Jem<|HC ulli.num récusation^ huj us locum jMicum, ai.l universale, hoc intelligunt ut b,(,v,,(,r perslringamus , quale scilicet sit il- >'oo debeant adesse viri pii, docli et pru- . , C()"1(:i111"" (3J ûl Ecclesia judicium, quod «des ex omnibus nalionibus. '.". ,s dc religiooe dissidiis cognoscendis ai:
26. «Cum dicunt liberum, volunl ut liccat d,Jua»candisfnon lanlumreverenterse agnos- C'iiblicisel privalis personis, subfideapu- cer®*l*lus leslaiisonl semper, verum eliam J ' salvi couduclus prœslili venire, stareet mu"18 Jain IM comiliis et conveulibus publi- 5 '«1ère, quolies iilis libitum fueril: et anle rnr«.m.i
0 ma, ut libère sine ullo metu -ml imnlrf i!i t ca'î,ol,Vcf " «««l jamais pensé aulretnenL
11 do loqui liccat suH,^!pnti,P, (%4? Wlre* Eg,,ses avaienl donc une doctrine
5 ' in inso fonrilin q Sentenham d|- P,,re ',flles "« connaissaiem donc pas d'abus ?
■pso concilio. (3) Ils î.e couraicni pas grand risque, à prendra
) « H ne s'iL'is^ait „„«„,„ „ 1 I engagement de se soumettre à un pareii concile.
DISCUSSION DES MOTIFS CONTKE LE CONCILE
cis saepius et ex animo apud imperium efflagitarunt, atque ctiamnum precibus ardentibas a Dco opl. ma\. exoptant: cujus etiam progressum , quanlum in ipsis est , summa volunlate et studio omni juvarc ac provehere cuperent... (Voy. n. 132, not.)
135p. « Principio igitur, et amplissimorum imperii ordinum ratio summa hoc exigit , et ipsa imperii majestas, ut chrisliani ctœcumenici concilii indiclio ac gubernatio fiât ab ipso Imperatore , summo orbis terrarum monarcha et magislratu. Estque, ut supra demonslravimus , hoc ejus munus proprium, quod a nemine alio aut suscipi aut perfici polest... (Voy. n. 259 et suiv.)
135. « Secundo , ad indicendam piam et œcumenicam synodum, necessarium omnino esse ducunl status ut non in Italia sed inlra Germanise limites locus concilio oportunus designetur... ad hsec et ipsa juris ratio sua- <let ut eo in loco concilii disceplatio ac dijudicatio inslilualur in quo loco inilium disse n s n s extilil inler partes, etc.
136. « Tertio, pcrncccssarium fuerit (Voy. n. 190) , ad hoc negotium recte (ractandum,
"fcx omnium provinciarum et nationum orbis chrisliani partibus optimi et gravissimi quiquo deligantur ac convocentur Ecclesiarum antislites, snpienlia etauctoritalcprsestantes, episcopi Ecclesiarum non quidem qui nomine solo et tilulo lurgeanl , sed et re ipsa episcopi sint, hoc est , Ecclesiarum et ministerii inspectores ac gubernalores docti , quibuscurae sit offiçium suum : etiam inferiorum gradumn praelali , abbates et monasteriorum praesulcs , prœpositi collegiorum , superintcndenles , theologi, doctores et pastorcs seu minislri Ecclesiarum et conciona tores, quique in qualibcl provincia insignis doctrinse et pietalis nomine celebrantur.
137. «Ex bis qui ad cognoscendum et judicandum idonei sunt , mitli et admilti ad synodum ut singulorum de doctrina sententia et testimonium . audiatur, et quidem ab utraque parte , aut cujuscumque religionis sint , necessarium omnino existimamus. Illitcrali tamen , idiots et indocti tnm etiam manifcslis scelerïbus contaminai! absint et arceanlur ab hoc judicio...
138. « Deinde.quodad hsec qusedicimus, judicia recte conslituenda attinet, opéra danda est ul deligantur ex omnibus viri graves et constantes, qui non quovis vento lemere ferantur.... (1). Ad hsec quam maxime opéra danda est , ut , qui ad consultationem synodalem et negotium tam arduum adhibentur, sint viri imprimisamantes et studiosi veritatis , sinecri, aperti , candidi : non prave instuuii aut ad sopbislicen assucfacli, non cal- Jidi prsesligiatores et sycophantse, qui (lexiloquas et fucosas concilialiones maehinentur, quibus nihil est perniciosius Ecclcsise , nihil veritali magis adversum : nulla enim durabilis in Ecclesia tranquiîlitas sine verilale conslitui polest... quin etiam nonnulla
(l) Comment aurai (-on fait ce choix parmi les pr .lest iMis (pii n'avaient cl ne pouvaient avoir une cuiifessi jii unaninie ?
et setatis habenda est ratio (1), etc., el<
139. « Quarto, non tantum, ut jam diclui est, episcopi et clcrici ad habendum concil universalis conventum pertinent, sed et laii homines ac politici ex christianis omnibu omnium ordinum; veluli sunt imperatores,r ges, principes, comités, barones, civitatumj oppidorum municipes et in universum qui i quaque provincia insignis alicujus doctrina inlelligenlise et sanclitatis nomine celebrar lur,sivcii laici sint, siveclcrici.Quibuscliai omnibus non solum vox deliberaiionis ( consilii,scd et judicii aedefiniendi poteslas i concilio communis cum clericis esse débet. ( Voyez n° 190.)
140. « Quinto, cumsynodorum et concilie rum plura sint gênera , imprimis placcre (quod etiam decrelis imperii publicis fu comprobalum) in gravissimis his et maxin momenti dissidiis ex omnium nationum < provinciarum orbis christiani partibus cor cilium, quod œcumenicum et universaled citur congregari....
141. « Sexto, et hoc necessarium fuerit eju modi concilio œcumenico, quale dicimus, ha bendo, ul ponlifex Romanus episcopos, prseli tos,anlisliles Ecclesiarum, quolquot fide dal etjurisjurandi vinculisobstrictos et divincU sibi habet, primo omnium iis vinculis soii los plane liberet et juramenli gratiam omn bus plenissime facial....
142. « Seplimo, personis ita, quemadmi dum haclenus diximus constilulis ac legil) malis , proximum est ut processus omn in hac religionis causa haclenus facti, omne que censurse, aggravaliones, excommunie, tiones edilse per bullam cœnse , et csete prsejudicia pontiGcum omnia pro irrilis et jure nullis rescindantur,ul quse contra abse les et non ciialos , causa indicta, et ab qui judicandi munus lemere nulloque ju sibi sumpsit, nulliler sint instilulaet perac
143. « Atque imprimis ipsa flagilabit n cessilas rerum, ul decrela tridenlina, pari palam falsa, parlim ambigua et sophislii prorsus (ollanlur e medio et abrogcnlur. . (Voy. section V11I.)
144. « Oclavo. Sublalis igilur his impet menlis et prœjudiciis omnibus, proximum ut de ptseside supremo christiani conc quseralur... Neque vero alium hic judic aut prscsidem conslituerc fas est, quam ipsi Ecclesise caput, Chrislum et verbum Christ
145. « Nono. Cum conslet supremum put, et judicem alque prscsidem conci'.ii cl liani esse Chrislum, consequens est nonn secundum quam dijudicanda et examinai sintdogmata, cl amussim judicii omnis e solam Scripturam sacram prophelicis eta stolicis libris comprehensam. ...
146. « Decimo et ullimo. Cum Sciipuj propbelicse et apostoliese summus, qui f rilo ci debelur, locus ita quemadinpd modo diximus fuerit relictus, et judicii a toritas suprema altribula : non displj nostris, suum eliam, sed inferiorcm relin
(1) De quelle manière s'y serait-on pris p. ur l| celle distinction
