‹ Histoire du droit et des institutions de l'AllemagneChapitre 119 sur 215 · LES AUTRES PERSONNES DES TRIBUNAUX · texte numérisé non relu

LES AUTRES PERSONNES DES TRIBUNAUX

§ 122. lo IJ ancien temps.

L Dans les premiers temps, le juge était assisté de toute la communauté des hommes libres (§ 14, 47). La participation de chacun était pourtant différente. Tous ceux qui jouissaient de leur état complet et de leur honneur, les rachimburgi des Francs, devaient être présents aux assemblées judiciaires. Les plus sages et les plus considérés d'entre eux s'asseyaient sur des bancs des deux côtés du juge. Pour le prononcé des jugements, l'accomplissement des actes juridiques, etc., etc., les parties ou le juge choisissaient un petit nombre do rachimbourgs, au plus sept, qui décidaient de l'affaire ».

II. L'obligation de comparaître régulièrement dans les assemblées judiciaires (mallus publiais) fut. limitée par la législation de Charlemagne à quelques hommes choisis, qui prêtaient serment à cet effet entre les mains des missidominici. C'étaient lasscabini, schœffen, parmi lesquels on prenait le nombre des personnes nécessaires pour parfaire les actes juridiques !. Cette institution subsista en général

1 Lex Sal. L. §2, LVI ; Nov. 19 p. 55; LVII. Do rachineburgiis minov. 151 sqq. ; Lex Jtipuar. Tit. 32 (34), 55(57); Edictum Chilperici régis (561 à 584) dans les Leges II. p. 10 sq. c. 7. 9; Pippini régis capitulare incerti anni c. 7. — Marculfî, Form. append. form. 6 : « veniens magnificus vir Me. . . in mallopublico antc in lustre viro Mo Comité et ante apostolico viro Mo, vel presentibus quampluribus viris venerabilibus Iiachimburgis gui ibidem ad universorum causas audi end utn vel recta in Dei judicia tcrminandum rcsidebant veladstabant. . . ». Savigny, Gesch. des rœm. Iicchts I. p. 177 ss. ; Grimm, Reckstsalt. p. 293, 774 ??.

J Cap. Langob. a. 802 c. U ; cap. minora a. 803 c. 20 : « Ut ad pta-

l'ancien temps

dans l'empire pendant le moyen â#e et principalement auprès des tribunaux provinciaux, Landgerichte. Avec eux disparurent ces particularités de l'ancien temps. III. Dans le tribunal du roi, les personnes qui contri-

citum banniatur , nisi qui causam suam quxrere aut si aller et quœrere débet, exceptis scabineis septem, qui ad omnia placila prœesse debent »; Ingeiheim 807. c. 7. 12 : « Ut per placita non fiant banniti liberi homines, excepta sialiquo proclamacio super aliquern venerit, aut certesi scabinus aut judex non fuerit ; et pro hoc con~ demnati illi pauperiores non fiant. » ; Aquisgr. 800 c. 5. 44; Hloth. Const. Olonn, 823 c. 13; Cap. Wormat. 829; Item alia cap. 2. « Ut missi nostri ubicumque malos scabinos inventant, ejiciant, et totius populi consensu in locum eorum bonos eligant. Et cum electi fuerunt, jurare faciant ut scienter injuste judicare non debeant. »; cap. pro lego habenda c. 5 ; Karoli II. Cap. Carisiao. 873 c. 9. 10. Corap. Ca pit. a. 819 resp. cuid. misso data c. 2: « Vult d>mnus imperator, ut in taie placitum guale ille nunc jusset, veniat unusquisque cornes, et adducat secum duodeam scabinos, si tanti fuerint. Sin autem, de melioribus illius con:itatus suppléât numerum duodenarium. Et advocati tam episcoporum, abbatum, et abbatissarum, ut cum eis veniant. » ; Cap. missor. 825 c. 4 : « ltaque volumus, ut medio mense maio conveniant idem missi unusquisque in sua legatione, cum omnibus episcopis, abbatibus, comitibus, ac vassis noslris advocatis nostris, ac vicedominis abbatissarum, nec non et eorum qui propter aliquam inevitabilem nécessitaient ipsi venire nonpossunt,ad locum unum. Et sinecesse fuerit, propter oportunitatem conveniendi, in duobus vel tribus locis, vel maxime propter pauperes populi, idem convenlus habeatur, qui omnibus congruat . Et habeat unusquisque cornes vicarios et centenarios suos secum, necnon et de primis scabinis suis tî'es aut qualluor. Et in eo conventu primum chrislianx religionis et ecclesiastict ordinis conlatiofiat. Deinde inqmrant missi nostri ab universis, qualiter unusquisque illorum qui ad hoc à nobis constituti sunt, officium sibi commissum sccundum Dei volunlatem ac iussionem nostram administret in populo, aut quam concordes atque unanimes ad hoc sint, vel qualiter vicissim sibi auxilium feront ad ministeria sua peragenda. Et tam diligenter ac studiose hanc investigationem faciant, ut omnem rei vetitatem per eos cognoscere valeamus. Et si aligna talis causa ad eorum notitiam pei%lata fuerit quœ illorum auxilio indigeat, secundum qualitates causarum quse in nostro capitulari continentur, tune volumus ut illac perçant, et ex nostro auctoritate illud corrigere studeant. >» ; Cap. Aquisgr. 828 de instr. miss c. 3 ; W ormat. 829 cap. 3 : « Ut in omni comitalit hi qui vieliores et veraliores inveniri possunt, eliqantur a missis noslris ad inquisitiones faciendas et rei veritatem dicendam : et ut adjutores comitum sint adjustitias faciendas. » ; Cap. Carisiac. 873 c. 11.

l'ancien temps

huaient aux jugements étaient les officiers du palais et les grands. Il n'y avait point de différence si le comte du palais siégeait en place du roi. Dans les assemblées tenues par les missi, c'étaient aussi les grands ecclésiastiques présents, les comtes, etc., qui prononçaient sur l'affaire1.

IV. Dans les tribunaux des comtes, le peuple prenait part au jugement. Cette participation différait naturellement suivant la condition de chacun et suivant le caractère du tribunal.

V. A côté des juges et des employés inférieurs (§ 47), on trouve dans l'empire franc, pour l'administration de la justice, des employés assesseurs pour authentiquer les jugements et les actes juridiques', des notarii et des cancellarii. Pour les parties, il existait des avocats (Fursprecher) et des procureurs *.

1 Marculfi, Form. I. n. 37 : « Veniens Me in nostra vel Procei'tim nostrorum prœsentia suggessit. . . Proinde nos taliter una cum nostris proceribus constitit decrevisse,. . dum et illuslris vir Cotnes palatii nostri testimoniavit. » ; n. 38 : « Cum in nostra v. p. n. prœsentia homo... inlerpellasset... Scd dum ter se contenderent , sic eidem a proceribus nostris in quantum illustris vir illç cornes palatii nostri testimoniavit fuit judieatum... »

J Cap. 803 misio cuid. data c. 2 « De secundo unde me inten-ogasti, si cornes notitia solidum unum accipere deberet, et scabinii sive cancellarius. Lege Romanam leyem, et sicut ibiinveneris, exinde facias. Si autem ad Salicam perlinet legem, et ibi minime repereris quid exinde facere debeas, ad placitum nostrum générale exinde inlerrogare facias. >♦ ; Cap. dupl. in Tlicodonis villa 805 c. 3 : « De scribis u viliose non senbant. Ut unusquisque episcopus et abbas et singuli comités suum notarium habeant. » Hloth Const. Olonn. S55 c. i : Ut cancellarii electi boni et veraces charta: publicas conscribant ante comitem et scabinos et vicarios ejus : et nulti'AOdis hoc facere présumant de pecunia antequam legitirnum prelium detur. » ; c. 9: « Ut cancellarii veniunt ad omnibus infirmis. >» Nombre de Chartes prouvent que les notaires devaient ôtre présents à ces actes au IX* siècle.

3Voy. un pouvoir de représenter en matière ecclésiastique dans Marculf Formules J, n° 21 ; Lex Wisigoth. L. II. Tit. II. c. 2. 8;.— Le^es Rachis c. 7 (Waller II. p. 829.) ; — Clilodovechi reg. eapit. 12 (Leg. II. p. 5) : <« Siquis in causa aliéna dicere prxsumpserit, cui nec demandata nec Ixvespita fuerit, et non potuerit vindicaret sol. 15. culp. jud. De postea ei cui causa est, liceat legibus causam suam mallare. » ;

Page 1