CHAPITRE I*^ — ÉTAT DE l'aNGLETERRE
Vital, anglais d'origine, mais élevé en Normandie où il passa dès Tâge de dix ans et où il fît ensuite ses vœux au monastère d'Eu, entre dans de longs détails surla tyrannie de Guillaume (18). Ingulplius est plus bref, mais ses griefs résumés en quelques mots n'en ont pas moins d amertume (19). A l'étranger, en France et en Allemagne, les chroniqueurs accusent aussi Guillaume de la dureté de sa conquête (20). Oe souvenir de la conquête
(18) Dans Duschesne, HiMoriœ Normannorum i^criptore» anfiqui, p. 507, 512, 514, 521, 523.
(19) Tantum tune Anglicos aboniinati sunt, ut quantocumquc merito pollerent, de dignitatibus repellebantur, et multo minus habiles alienigenœ de quacumgue alia natione, qurr> sub co^lo est, cxtitissent gratanter assumerentur. Ipsum etiam idioma tantum abhorrebant, quod leges terrn? statutaque anglicorum rcgum lingua gallia tractarcntur, et pueris etiam in scolis principia litterarum grammatica gallice, ac non anglice, traderentur; modus etiam scribendi anglicus omitteretur et modus gallicus in chartis et in libris omnibus admitteretur. (Ingulphus, Hi^oriariun liber unus, p. 61.)
De même, on lit dans VHistoria Eliensis (p. 516) : • llex itaque factus Willielmus, qui tantœ cladi superessc potuerant, dicere cum nihil prosit, omitto. Quid enim prodesset, si nec unum in toto regno de illls dicercm pristina pot esta te uti permissum, sed omnes aut in gravem paupertatis iprumnam detrusos aut cxheredatos, patria pulsos, aut efTocis oculis vel cetcris amputatis membris opprobrium hominum factos, aut certe miserrime afflictos, vita privatos* Simili modo utilitate carere existimo dicere, quid in minorem populum, non solum ab eo, sed a suis actum sit, cum id dictu sciamuB difficile et ob immanem crudelitatem fortassis incredibile. »
(20) « Bastardus victor omnes pêne ejusdcm regni prapsules exilio, nobiles vero morti destinavit; médiocres autem suis militibus in servitutem, uxores indigenarum universorum advenis in matrimonium subjugavit »(Ex Chronicis germanis f^axonicif*, apud Script. rer. gallic. et franc, XI, p. 216). — « Guillelmus Nothus, rex Anglorum efîectus, omni arte in sollicitudine intendit proccres et nobiles quosque angliœ gentis affligere, deprimere, prœscribere, et ad sua? voluntatis arbitrium cuncta sive juste sive injuste redigere •• (Ex Chron, Lemooicensi Willelmi Godelli, ib., p. 284).
co^o^^
soH>^
de Gtt^
lICUT^
^ ^' "'ns oe dl**^^L.meoV
UaètaW'„„^vemV* "Icictxs ^^^ ^'T.m v^et»
\et
tegtevs-
Lferaïv^
svttvÇ
^' -ïrSu, P-yr ;v^*«:t!
sèvfef®^
en^sa
des
Liions
acies
èttves
ou^" '" .•a««v<\;;8.ivo« p»'::,; «„ çtin-^'^ "-, à*» «^-\-^\
^^'^^ oftV <*•" " » avec
ietv^ e^ T.t.ouve»'^ ,^ ^t,
OTOC