PIÈCES JUSTIFICATIVES
Extrait de V ancien bréviaire et légende du prieuré de Saint-Lô de Rouen écrit en vélin ^ oà il se lit dans les leçons de la fête de S. Mellon ce qui en suit :
Qjiidam adolescens nomine Precordius cum pâtre suo veniens ut audiret verbum Dei et, ut commodius intelligeret quse diccbantur, ascendit super tectum excelsioris domus, dormiensque ad prolixiorein sernionem, ab alîis impulsus, corruit, membris omnibus cum ccr\'icc contractis înibi expiravit, pater îgitur exanimis effectus gemonas corruit ante pedes sancti Mdlonis. Qpem videns sanctus flcntem et multos etiam cives cum eo , flens et ipse , flexis genibus cum omni populo diu oravit et virga, quam ab angelo acceperat, illum tangens suscitavit, baptisavitque eum et patrem eius et populum innumerabilem. Quia igitur in loco illo numdum erat aliqua ecclesia, construxit unam in honorem sanctae Trinitatis et sanctse Dei genitricis Marias , ubi suscitatus fuerat Precordius ; ordiuavit etiam ciericos et presbitercs inter quos supra dictus Precordius ordinatus est prcsbiter.
Autre extrait d'un livre latin intitulé : Francisci secundi archiepiscopi Rothomag. Normanniae primatis statuta synodalia, imprimé à Rouen en i6s}, au quaranteseptième feuillet est écrit ce qui suit :
Sanctus Mellonus primus Rothomagi fidein prédicat et sedem
figit, ecclesia in honorem sanctissimx Trinitatis et Deiparse Virginis in eo loco extructa ubi Prascordîum a mortuis exdtaverat, migrât in coeluni undecimo Kalendas novembris, sepelitur extra urbem in crypta basilicae sancti Gervasiî
Autre extrait du second tome in-f^ des Nouvelles fleurs des Vies des Saints, etc., recueillies par Ribadeneyra, jésuite, etc., imprimé à Paris en l'an rèj}, au chiffre 722 et J2}f le 22 d'octobre, est écrit :
Ainsi poursuivant son chemin, il arriva à Rouen, ou il entra
dans le temple d'un dieu, qui y estoit adoré, appelle Rothon : C'est aujourd'hui Téglise de S. Lô qui est la plus ancienne de la ville de Rouen et la première qui y fut dédiée au vray Dieu. Là, Mellon commença à exercer sa charge et le lieu ou il avoit premièrement
exercé sa charge de prédicateur évangélique fut consacré à Dieu sous le nom de la très sainte et adorable trinité .... mais parce que ces commencements etoient petits à proportion de ce qui devoit suivre et que cette église ne pouvoit contenir tout le peuple qui vouloit avoir part au bien de sa vocation , le bon prélat donna ordre qu'il y eut une autre église dans une isle où est maintenant le couvent des religieux de S. François, laquelle fut dédiée et consacrée à Dieu sous le nom de S. Clément. Il fît encore bâtir une troisième église sous le nom de la très sacrée vierge Marie, laquelle a touiours conservé les prééminences de l'église métropole jusqu'à ce que la grande église ait été édifiée et consacrée sous le même titre de la vierge immaculée, et, depuis, cette première église de Nostre Dame s'appelle Saint-Godard, autrement Gildard , etc.
Extrait des actes de S. Mellon.
« Dum aliquando vir sanctus extra urbem deambularet, vidit tem-
plum Rothi in quo eral ara Dianae et Veneris et juxta templum
fons praeclanis qui usque hodic fons mcretricum dicitur.
« Cum ad templum pervenisset, latenti in simulachro daemoni praecepit in Christi nomine, ut Foras egrederetur.
« Tune Mellonus ad pontificcm : Ecce deus tuus. « Dxmon, dato ulu^atu, egressus est de templo. »
Passage extrait de la Vie de Saint Romain, d'après Védition de Rigault, page 11, conforme au manuscrit du XIl^ siècle, coté Y, 20 de ia Bibliothèque de Rouen.
« Erat enim juxta urbem ipsam a septentrionali latere lapideo opère constructa in modum amphitheatri muralis machinas altitudo in qua subterraneum spelaîum angustum iter introeuntibus praebebat. Domus illa subterranea latebrosis fornicibus cingcbatur. Hanc domicilium Veneris propter scortantium usus appellabant. Verum desuper intra ambitum mûri exterions spatiosa patebat area, in cujus medio fanum artifîci opère constructum emincbat , in quo ara editiori loco stabat et desuper titulus Veneris. De quo loco aiebant saepe immundorum spirituum munnur auditum. Scd neque visu hominis adverti poterat, quia hiatu ipso sulphurcus vortex tetros vapores exhalebat et intolerabiles faetores cum quibus flammx piceae horror erumpcns vicina* urbis aedificia saevo saepe vastabat incondio, multos vero fumifero necabat
odorç Conveniunt autem omncs virum Dei, deploi;anles taniae
calamitatis dcformitatem ; quibus venerandus pater : Oportet nos, inquit, iîlii, huius delubrum videre de quo nunc prima nostris auribus insonuit querimonia, Assumptis iiaque secum clericis suis et civibus processit ad locum, quem cum eminus aspiceret, ait : Non est, fratres, minimum gcnus miseriae ingruentia mala tolerare et malorum causas ignorarc... Nunc, quod inslat, manus vcstras Domino consecraie et hanc spurcitiac
domum et Venerium titulum a fundamento diruite. Habetis me sociura operis si manus apponitis.
a Sic ùtus ille dux et signifer triumphale crucis signum exerens câstra inimica pervadit, et invisam Veneris domum funditus evertunt, nec praeter mûri exterioris ambitum lapidem super lapidem relinquunt ».
Donation de V église et maison de Saint-Lô par Hugues, archevêque de Rouen, à Algar^ évéque de Coutances, pour y introduire des chanoines réguliers.
Hugo Dei gratia Roth. archiepiscopus , karissimo filio suo Algaro venerabili Constantiensi episcopo omnibus successoribus eius et universis sancte matris ecclesie filiis per Normanniam constitutis salutem gratiam et benedictionem. Q^od pro honore ecclesie et augmente rcligionis a fidelibus postulatur minime débet denegari sed supra hoc quod pie et iuste requiritur a prelatis katholice ecclesie efficacius meretur exaudiri. Hinc inde charissime fili in domino Algare episcopc iustis postulationibus tuis super ecclesiam S^ Laudi Roth. assensum prebentes quod inde ad religîonem et honestatem provisum est et nos concedimus atque eam cum appendiciis et bonis suis omnibus episcopâli qua proeminemus auctoriute ad opus canonicorum regularium in ipso deinceps substituendorum tibi et eis in perpetuum corroboramus. Verum tamen canonici illi qui in ea habent prebendas suas videlicet Gaufridus archidiaconus Nicolaus thesaurarius et Girardus sicut a te concessum est ita quamdiu vixerint ex integro tam ipsas prebendas quam vicarias atque commune suum libère et quiète possideant sicut ea melius et honorificentius habuerunt nec respondere tenebuntur nisi soli episcopo in cuius manu et potestate erunt animo custodiendi. Gratia quoque tam dévote religionis in predicta ecclesia plenius observande dimisit Gaufridus archidiaconus querelam quam habebat circa domum et terram ecclesie S" Laudi adiacentem. Utque negotium ampliori gratia ad perfectionem tenderet remansit Girardus canonicus depulsa ex toto et dimissa veteri querela sicut alii quos premisimus
Gaufridus videlicet et Nicholaus. Hec iuque aucta (sic) sunt coram ecclesia nostra ex cuius possessione et dono ipsa est antiquitus ecdesia S<i Laudi Rotho. presentibus pluribus personis archidiaconis et canonicis in capitulo nostro qui omnes pariter consenserunt et assensum facilem prebuerunt.
(Le sceaa n'existe plus. Collationné sur roriginal).
Bulle cT Innocent II à Algar, ivlque de Coutances, pour V autoriser à établir des chanoines réguliers à Saint-Lo.
lunocentius episcopus servus servorum dei Venerabili fratri Algaro Coustantiensi episcopo ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum. Tune ecclesia Dei suo ordine regitur cum eius regnum sapienti et religiose persone committitur. Gaudemus adniodum, Karissirae frater Algare Episcope, quoniam te ad amministrationem Constantiensis ecdesie divina dispensatio evocavit. Ideoque tibi et ecclesie tue in posterum providentes bona, et possessiones immunitates et libertates que usque ad hec tempora quiète et légitime Constantiensis ecclesia noscitur possedisse tibi et tuis successoribus privilegii nostri munimine roboramus. Preterea sancti Laudi que in civitate Rothomagensi sita est ecclesiam et sancti Laudi in Constantiensi episcopatu cum pertinentiis et libertatibus suis vobis ut ad canonicum ordinem redigatis assensu principis concedimus. Audivimus enim ibi seculares irregulariter vivere. Ita tamen ut decedentibus secularibus prébende et eleniosine eorum in usus regularium cédant. Obeunte vcro prelato nullus ibi qualibet violentia preponatur nisi quem canoniçi communi assensu secundum Dei timorem et statuta sedis apostolice providerint eligendum. Si quis igitur hanc nostre constitutionis paginam sciens contra eam temere venire temptaverit sucundo terciove commonitus,sinon satisfactione congrua emendaverit potestatis honorisque sui dignitate careat, et a sacratissimo corpore Domini nostri Jesu Christi alienus fiât. Conservantes autem intervenientibus beatorum
apostolonim Pétri et Pauli mentis, omnipotentis Dd gratîam et eteme vite premia consequantur. Datum Vienne VI. Nonas mardi. (L'original est aux archives de la Manche).
Extrait d'un ancien livre écrit sur vélin qui porte que Algar, évéque de Coutances, fit venir de Sainte-Barbe en Auge des chanoines réguliers,
Pcr idem tcmpus cum presul Constantiensis Algarus vir religiosus ac timens Deura canonicos regulares in ecclesia sancri Laudi Constanrinî constanti animo constituere decrevissfct, illa domus sanctx Barbarae duce Guillclmo priore bonorum coadîiitore primum conventum illuc direxit, filios adoptionis ibidem domino paritura eosque sans doctrinae lactc dulcissimo nutritura. Penoluto etiam anno ea sdlicet dominica in qua canitur ofHcium Latare Jérusalem et conventum facîUy conventum ex fratribus suis prior Guillelmus induxit in ecdesiam S" Laudi apud Rotliomagum présente Hugone Rothomngensium archiepiscopo et Algaro Constanticnsi episcopo quem prior ad tam bona opcra anîmabai, pro cj quod uiraquc ecclesia de jure Constanticnsis cccicsîas erat. Adduxit eiiiim secum fratrcm suum Galterum qui apud Sanctam Barbaram habitum rcligionis susceperat ut vidclicct in illa ecclesia viveret regulariter cuius prebenda usus fuerat seculariter.
(Copie délivrée par le Prieur claustral du monastère de Sainte-Barbe).
Confirmation par le pape Eugène III de la régularité à Sainf-Lâ.
EujTcnius epîscopu5 scrvus Servorum dci dilectîs filiis Osberto priori S'» LauJî de Rothoinngo ciusqiie fratribus rcgularem vîtam professis.
In P.P. M. Religiosis desideriis dignum est facilem prebere consensum ut fidelis dcvoiio celerem sortiatur effectum. £a propter dilecti in domino filii venerabilium fratrum -nostrorum Hugonis Rothom. archiepiscopi et Algari Constantiensis episcopi studio aunuente professi estis sedis apostolice auctoritate firmavimus ut in eadem ecclesia per-^ petuis temporibus inviolabiliter conservetur nec alius ibi de cetera nisi cononicus regularis instituatur prcscnti decreto sancimus ipsam quoque ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio sub beati Pétri et nostra pratcctione suscipimus et scripti nostri privilégie communimus statuentcs ut quascunique possessiones quaecumque bona eadem ecclesia in presentiarum juste et pacifice possidet, aut in futurum concessîone pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis niodis Deo prapitio poterit adipisci firma vobis vestrisque successoribus illibata permancant. In quibus hec propriis duximus exprimenda vocabulis. Brealtare cum ecclesia et dedmis totius parrochie, Adou cum ecclesia et molendino, onam prcbendam in Burdineio cum ecclesia et molendino. Décimas ecclesie de Blovilla etMenilleio deAqua pluta et Escuris. lus vestrum in ecclesia de Aagon cum medietate décime totius parrochie. lus vestrum in ecclesia S<i Joannis in Rothom. In festivitate S** Laudi de dominio Normaniae unum cervum et sex solidos in moneta. Unum aprum in festivitate S^ Rumpharii et décimas quasdam in Rothomago. Decrevimus ergo ut nulli omnino hominum liceat prefatam ecclesiam teniere perturbare aut eius possessiones auflferre vel ablaïas retinere minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare. Sed omnia intégra conserventur eoruni pro quorum gubernatione sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva Constantiensis episcopi justitia et reverentia et apostolice sedis auctoritate. Salvis etiam prebendis canonicorum secularium qui adhuc in eadem ecclesia présentes existunt. Siqua igitur in futurum ecclesiastica sccularisve persona hanc nostre constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tenta verit secundo tertio ve commonita nisi presumptionem suam digna satisfactione congrua emendaverit potestatis honorisque sai dignitate careat. Reamque se divino iudicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi alicna fiât atque in extremo examine districte ultioni subiaccat. Cunctis autem eidem loco servantibus fiât
pax Domini nostri Jcsu Christi quatenus et hic fructum bonc actionis pcrcipiant et apud disirictum judiccm premia eteme pacîs inveniam. Amen.
Datum Parme, anno Domini millésime centesimo quadragesiroo quarto.
(Sur une bonne copie collât ionnée).
BulU du pape Adrien confirmant les droits, donations et bénéfices de Saint-Lâ.
Adrianus episcopus servus servorum Jei dilectis fîliis Osberto priori S<> Laudi in Rothomago eiusque fratribus tam presentibus quam futuris regularem vitam professis IN P.P. M. (in perpetuam memoriam). Effectum iuste postulantibus indulgere et vigor eqututis et ordo cxigit rationis presertim quanJo petcutium voluntatem et pietas adiuvat et Veritas non relinquit. Haproptcr dilecti in Domino filii vestris iustis postulationibus clementer annuimus et prefatam ecclesiam in qua dtvino mancipati cstis obsequio sub beati Pétri et nostra protectione suscipimus et presentis scripti privilegio communimus. In primis si quidem statuentcs ut ordo canonicus qui secundum Dei timorem et beati Augustini regulam illic auctore Domino institutus esse dignoscitur perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur et nullus de cetero in cadem ecclesia nisi regularis canonicus statuatur. Preterea quascunque possessiones quecunque bona eadem ecclesia in presentiarum iuste et canonice possidct aut in futurum concessione pontiiîcum largitionc regum et principum oblatione fîdelium scu aliis niultis modis Deo propitio poterit adipisci firma vobis vestrisque successoribus et illibata jpermaneant. In quibus hec propriis duximus exprimenda vocabulis. Brealtare cum ecclesia et decimis totius parrochie et forum in eadem villa quod concessit Henricus rex Anglorum cum consuetudinibus quas habent alla fora in Normania. Et feodum quod tenebat Guillelmus de Brealtari de Guillelmo de Romara. Arclou cum ecclesia et molendino. Unani prcbendam in Burdeneio cum ecclesia et molendino et
duas partes décime quas tenebat Simon de Burdeneio in dominio suo in eadem parrochia. Duas partes décime de Blovilla et Masnilleio et de Aqua pluta et de Escura. Medietatem ecdesie de Agon et ciraiterii cum medietate décime totius parrochieet medietatem ecclesie S«» Johannis in Rothomago et décimas de feodo cpiscopi Baiocensis in Rothomago. In festivitateS<>Laudi de dominio Normannieunum cervum et sex solidos in moneta unum aprum in festivitate S^^ Rumpharii et décimas quasdam in Rothomago. Decrevimus ergo ut nulli omnino hominum liceat prefatam ecclei^iam temere perturbare aut eius possessiones aufferre vel ablatas retinere. minuere seu quibus libet vexationibus fatigare. Sed omnia intégra conserventur eorum pro quorum gubematione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura. Salva nimirum apostolice sedis auctoritate et salva Constantiensis episcopi canonica iusticia et rêverentia. Salvis etiam prebendis canonicorum secuiarium qui adhuc in eadem ecclesia superstites esse noscuntur. Si qua igitur in futurum ecclesiastica secularisve persona hanc nostre constitutionis paginam sciens contra eam temere venire temptayerit secundo tertiove commonita si non satisfactione congrua emendaverit potestatis honorisque sui dignitate careat reamque se divino iudicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore ^c sanguine Dei et domini redemptoris nostri Ihesu Xristi aliéna fiât. Atque in extremo examine districte ultioni subiaceat. Cunctis autem. eidem loco iusta servantibus sit pax Domini nostri Ihesu Xristi quatenus et hic fructum bone actionis perdpiant et apud districtum iudicem premia eteme pacis inveniant. Amen.