DEUXIÈME PARTIE. CHAPITRE II
quelques années, les grands esprits qui ont fondé la mécanique de la chaleur, la thermo-chimie et la physiologie moderne (1). » D'après M. Cooke (La nouvelle chimie) , dans la combinaison chimique , les premières qualités disparaissent, et des « substances entièrement différentes, pourvues de qualités nouvelles , apparaissent à leurs places (p. 98). » Hoffman , Wright , Roscoë et plusieurs autres, enseignent aussi que, dans les combinaisons, « V individualité des composants » disparaît pour faire place à un « nouveau corps avec de nouvelles propriétés (2). » L'Ange de l'école dit, de son côté, que les formes des premiers éléments ne sont point anéanties dans les changements substantiels, mais qu'elles demeurent en puissance dans le nouveau composé : « Formae elementorum manent in mixto non actu , sed virtute (Sum. TheoL, p. I, q. 76, a. 4, ad 4um). » Nous avons donc raison de conclure, à la suite de Léon XIII , que la Physique de saint Thomas n'est en opposition ni avec le progrès, ni avec la science : « Quapropter etiam physicœ disciplinai, quae nunc tanto sunt in pretio, et tôt prœclare inventis , singularem ubique cient admirationem sui , ex restituta veterum philosophia non modo nihil detrimenti, sed plurimum praesidii sunt habiturae. Illarum enim fructuosae exercitationi et incremento non sola satis est consideratio factorum , contemplatioque naturae ; sed, cum facta constiterint, altius assurgendum est, et
(1) Académie des sciences, 17 novembre 1879. — « La recherche des causes premières n'est point du domaine (des sciences expérimentales). Quand l'expérimentateur est parvenu au déterminisme des phénomènes, il ne lui est pas donné d'aller au delà. » Cl. Bernard, la Science expérimentale, p. 55. — Cf. M. J.-B. Dumas, Académie, 15 janvier 1880.
(2) Hoffmann, Introduzione a la chimia moderna, p. 76; Wright, le Chimiste américain, p. 211 ; Roscoë , Chimie élémentaire , p. 236.
danda solerter opéra naturis rerum corporearum agnoscendis, investigandisque legibus, quibus parent, et principes, unde ordo illarum, et unitas in varietate, et mutua affinitas in diversitate proficiscuntur. Quibus investigationibus mirum quantam philosophia scholastica vim et lucem , et opem est allatura, si sapienti ratione tradatur. Qua in re et illud monere juvat , nonnisi per summam injuriam eidem philosophiae vitio verti , quod naturalium scientiarum profectui et incremento adversetur. Cum enim Scholastici, sanctorum Patrum sententiam secuti , in Anthropologia passim tradiderint, humanam intelligentiam nonnisi ex rébus sensibilibus ad noscendas res corpore materiaque carentes evehi , sponte sua intellexerunt, nihil esse philosopho utilius, quam naturee arcana diligenter investigare, et in rerum physicarum studio diu multumque versari. Quod et facto suo confirmarunt : nam S. Thomas, B. Albertus magnus, aliique Scholasticorum principes , non ita se contemplationi philosophiae dediderunt, ut non etiam multum operse in naturalium rerum cognitione collocarint : imo non pauca sunt in hoc génère dicta eorum et scita, quœ récentes magistri probent , et cum veritate congruere fateantur. Praeterea , hac ipsa setate, plures iique insignes, scientiarum physicarum doctores palam aperteque testantur, inter certas ratasque recentioris Physicse conclusiones , et philosophica Scholse principia nullam veri nominis pugnam existere (Encycl. JEterni Patris). »
4°, Psychologie (1). — L'étude de l'âme ne vient, dans la philosophie thomiste , qu'après la connaissance du
(1) Cf. De anima; Surnma Theologica, p. I; Sumrna contra Gentiles , p. II; Quœstiones disputatœ, De anima; De natura verbi intellectus; De Bnitate intellectus contra Averroistas ; De Motu cordis, etc.