DEUXIÈME PARTIE. CH. I. ESSAIS DIVERS
sérieuse et attribuer une force probante à Fenthymème des ontologistes : nous percevons Dieu clairement; donc, Dieu existe (1).
En résumé, Dieu est la cause première de nos idées ; il n'est pas le premier objet de nos connaissances. C'est l'enseignement de saint Thomas et de son École (2). Cette preuve d'autorité devient un argument direct contre les ontologistes, surtout depuis 1861. A cette époque, la congrégation romaine de l'Inquisition jugea qu'il n'était pas sûr d'enseigner les propositions tendant à soutenir les doctrines dont nous venons de parler (3). Quelques-
(1) « Si anima humana gauderet illa perentii visione, quam Ontologi coraminiscuntur, destitui non posset conscientia hujus fadi interni. Atqui nerao conscius sibi est se hac visione gaudere. Ergo haec , quam Ontologi comminiscuntur, visio inter calentis suas phantasiae figmenta amandanda est. » Sanseverino, Compendium , Ideologia, c. I, a. 7, n» 46; cf. N. Signoriello.
(2) « Aliquid in aliquo dicitur cognosci dupliciter. Uno modo sicut in objecto cognito; sicut aliquis videt in speculo ea quorum imagines in speculo résultant. Et hoc modo anima in statu preesentis vitae non potest videre omnia in rationibus aeternis , sed sic in rationibus aeternis cognoscunt omnia Beati , qui Deum vident, et omnia in ipso. Alio modo dicitur aliquid cognosci in aliquo sicut in cognitionis principio; sicut si dicamus, quod in sole videntur ea, quae videntur per solem. Et sic necesse est dicere quod anima humana omnia cognoscat in rationibus «ternis, per quarum participationem omnia cognoscimus. » Sum. Theol., p. I, q. 84, a. 5.
(3) A Sanctsd Romanx et univer salis Inquisitionis congregatione postulation est utrum sequenles propositiones Mo tradi possint?
I. Immediata Dei cognitio, habitualis saltem, intellectui humano essentialis est, ita ut sine ea nihil cognoscere possit; siquidem est ipsum lumen intellectuale.
II. Esse illud, quod in omnibus, et sine quo nihil intelligimus, est esse divinum.
III. Universalia a parte rei considerata a Deo realiter non distinguuntur.
IV. Congenita Dei tanquam entis simpliciter notitia omnem aliam co-
uns, et Jean-sans-Fiel était du nombre, essayèrent de démontrer que l'ontologisme rigide seul était visé dans le décret de 1861 ; mais plusieurs autres, et des plus distingués, en jugèrent autrement. Leur soumission humble et prompte édifia tous ceux qui en furent témoins, et en même temps, elle marqua la fin de l'ontologisme dans l'enseignement classique. Ainsi, dans l'Église de Jésus- Christ, un simple signe suffit pour mettre un terme aux dissensions et ramener les esprits à l'unité. C'est une marque de supériorité et un gage de succès pour la philosophie chrétienne.
CONCLUSION
L'ontologisme, sous sa forme la plus modérée, renferme une belle et noble philosophie , qui s'harmonise en plusieurs de ses parties avec les dogmes révélés. Ses défenseurs ne diffèrent souvent des thomistes que par
gnitionem eminenti modo involvit, ita ut per eam omne ens , sub quocumque respecta cognoscibile est, implicite cognitum habeamus.
V. Omnes aliae ideae non sunt nisi modificationes ideae qua Deus tanquam ens simpliciter intelligitur.
VI. Res creatae sunt in Deo tanquam pars in toto non quidem in toto formali, sed in toto infinito, simplicissimo, quod suas quasi partes absque ulla sui divisione et diminutione extra se ponit.
VII. Creatio sic explicari potest : Deus ipso |actu speciali quo se intelligit et vult tanquam distinctum a determinata creatura, homine v. g., creaturam producit.
Feria iv, die 18 septembris 1861.
In congregatione generali habita in conventu S. M. supra Minervam, coram EE. et RR. DD. S. R. E. Cardinalibus contra haereticam pravitatem in tota republica christiana Inquisitoribus generalibus, iidem EE. etRR. DD. praehabito voto consultorum, omnibus et singulis propositionibus superius enunciatis mature perpensis, proposito dubio responderunt : Négative.