XXIV

mansuetudinem culminis nostri, & matrem Ludovici piissimi augusti, indictione Vlll.

ipsius ecclesie civitatis, que est in honore Actum Aquisgrani palatio regio, in Dei no-

sanctorum Justi & Pastoris, vel sancte Ma- mine féliciter. Amen.]

rie semper virginis, cum monasterio quod

dicitur Sancti Pauli confessoris ubi ipse """"

sanctus corpore requiescit, quod est cons-

tructum aut procul ab eadem urbe, cum

omnibus moderno tempore sibi subgectis,

sub nostra defensione & inmunitatis tui- Lettres du même prince pour le mo-

cione consistere faceremus. Cujus preci-

bus, ob amorem Dei [& reverentiam] eo-

rumdem sanctorum , ejus precibus aurem

acomodare libuit, & banc nostre auctori-

tatis inmunitatisque preceptum [erga ean-

nastère de la Grasset

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri Jesu Xpisti. Hludovuicus divina ordinante providentia imperator augustus.

dem] ecclesiam facere, per quod decerni- Omnibus episcopis, abbatibus, ducibus, cornus atque jubemus, ut nemo ex juditiaria mitibus, vicariis, centenariis, missis dispotestate, nec uUus ex fidelibus nostris in curribus (^ic), vel omnibus rempublicam adecclesias, aut loca, vel agros, seu reliquas ministrantibus, seu ceteris fidelibus sancte possessiones, quas presenti tempore possi- Dei Ecclesiae & nostris, notum sit, quia vir det, vel ea que deinceps in jure & potestate venerabilis Atala, abba ex monasterio Sancipsius ecclesie divina pietas voluerit augere, tae Mariae, veniens ad nos, depraecatus est ad causas audiendas, vel freda aut tributa celsitudinem nostram, ut eidem monasterio exigenda, aut mansiones aut paradas facien- & congregacioni ibidem Deo degenti condas, aut fidejussores toilendos, aut homines cessisemus, ut de carris & sagmariis necesipsius aecclesiae tam ingenuos quamque & saria ipsius monasterii vel congregacionis servos distringendos, aut uUas redibitiones ibidem famulantis Deo, vel naves quae per aut inlicitas occasiones requirendas, nostris mare vel flumina discurrunt illorum, vel de aut futuris temporibus ingredi audeat, vel omnibus undecumque fiscus teloneum exiea que supra memorata sunt, penitus exi- gère poterat concederemus, & nostram aucgere présumât. Sed liceat memorato pre- toritatem eidem faceremus, vel confirmaresuli suisque successoribus sub nostra de- mus monasterio. Cujus precibus nobis, ob fensione quiète residere & nostro parère amorem Dei, & venerationem illius sancti imperio ; & quiquid jus fisci exinde exi- loci annuere, & hoc praeceptum munificengere poterat, totum nos pro eterna remu- tiae nostrae firmitatis gratia circa ipsam neratione eidem concedimus ecclesie, ut congregationem fieri libuit : per quod juperpetuis temporibus clericis ibidem Deo bemus atque praecipimus, ut nemo fidelium servientibus proficiat in augmentis, quate- nostrorum, nec quilibet exactor judiciariae nus rectores ipsius ecclesie cum omnibus potestatis de carris & sagmariis aut de naviad se pertinentibus, cum clero & populo

sibi subgecto, pro nobis, & conjuge, prole-

' Copié sur l'original; Baluze, Chartes des rois.

que nostra, ac tocius imperii, a Deo nobis „. ,^ ^ la Bibliothèque du ro,. [Aujourd'hui latin

per inmensam concessi, Domini misericor- g 887, n i. L'onginal, en parchemin, est un peu

diam, alacriter exorare delectet. Et ut hec entamé par le bas ; mais la pièce est d'ailleurs dans

auctoritas preceptionis nostre a fidelibus un bon état de conservation.]

An 8.4

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

bus, vel de qu[oIibetJ conmertio undecum- tibus Hispaniae ad nos confugerunt & in que fiscus teloneum exigera potest, ulluni Septimania atque in ea portione Hispaniae,

An 8i5

teloneum accipere aut exactare praesumat. Et ublcumque naves eorum aut aliqua conmertia ad quascunique villas aut loca accessum habuerint, nuUus ex[igat de] hominibus eorum uUum obcursum , aut uUum censum, aut uUam redibitionem accipere vel exactare praesumat, sed licitum sit eis absque alicujus inlicita contrarietate vel detentione, per hanc nostram aucto[ritatem,] homines qui eorum causa praevidere debent cum his quae deferunt per universum imperium nost[rum] libère atque securae irae & redire ; & si aliquas moras in

quae a nostris marchionibus in solitudinem redacta fuit, sese ad habitandum contulerunt, & a Sarracenorum potestate se subtrahentes , nostro dominio libéra & prompta voluntate se subdiderunt; ita ad omnium hominum vestrum notitiam pervenire volumus, quod eosdem homines sub protectione & defensione nostra receptos in libertate conservare decrevimus :

I. Eo videlicet modo, ut sicut ceteri liberi homines cum comité suo in exercitum pergant, & in marcha nostra juxta rationabilem ejusdem comitis ordinationem atque

quolibet loco fecerint, aut aliquid mercati admonitionem explorationes & excubias , fuerint aut vendiderint, nihil ab eis pror- quod usitato vocabulo wactas dicunt, fasus, ut dictum est, exigatur aut exactetur. cere non negligant, & missis nostris aut Haec y[ero a]uct[oritas nostra...] is & dili- filiis nostris, quos pro rerum opportunitate gentius credatur vel conservetur, eam de illas in partes miserimus, aut legatis, qui anulo nostro sigillari jussimus. Durandus de partibus Hispaniae ad nos transmissi diaconus ad vicem Helisachar recognovi & fuerint, paratas faciant & ad subvectionem

subscripsi. [Data an]no Xpisto propitio eorum veredos douent. Alius vero census

primo imperii domni Hludovuici serenis- ab eis neque a comité neque a junioribus

simi augusti, indictione VIII. Actum Aquis- & ministerialibus ejus exigatur.

grani palatio regio, in Dei nomine féliciter. II. Ipsi vero pro majoribus causis, sicut

Amen.

Diplôme de Louis le Débonnaire, en faveur des Espagnols fugitifs^ .

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri Jesu Christi. Hludowicus divina ordinante providentia imperator augustus, omnibus fidelibus sanctae Dei Ecclesiae ac nostris, presentibus scilicet & futuris, in partibus Aquitaniae, Septimaniae, Provinciae & Hispaniae consistentibus. Sicut nullius vestrum notitiam effugisse putamus, qualiter aliqui homines propter iniquam oppressionem &crudelissimum jugum,quod eorum cervicibus inimicissimaChristinianitati gens Sarracenorum imposuit, relictis propriis habitationibus & facultatibus, quae ad eos hereditario jure pertinebant, de par-

' Recueil dei historiens de France, t. 6, p. 470.

sunt homicidia, raptus, incendia, depraedationes, membrorum amputationes, furta, latrocinia, alienarum rerum invasiones, & undecumque a vicino suo aut criminaliter aut civiliter fuerit accusatus & ad placitum venire jussus, ad comitis sui mallum omnimodis venire non récusent. Ceteras vero minores causas more suo, sicut hactenus fecisse noscuntur, inter se mutuo definire non prohibeantur.

III. Et si quispiam eorum in partem, quam ille ad habitandum sibi occupaverat, alios homines undecumque venientes adtraxerit, & secum in portione sua, quam adprîsionem vocant, habitare fecerit, utatur illorum servitio absque alicujus contradictione vel impedimento, & liceat illi eos distringere ad justicias faciendas, quales ipsi inter se definire possunt. Cetera vero judicia, id est criminales actiones, ad examen comitis reserventur.

IV. Et si aliquis ex his hominibus, qui ab eorum aliquo adtractus est & in sua portione conlocatus, locum reliquerit, locus tamen qui relictus est a dominio illius, qui eum prius tenebat, non recédât.

An 8i5

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

loo

V. Quod si illi propter lenitatem & man- diiiturna tempora a fidelibus sanctae Dei

suetudinem comitis sui eidem comiti honoris & obsequii gratia quippiam de rébus suis exhibuerint, non hoc eis pro tributo val censu aliquo computetur aut cornes ille vel successores ejus hoc in consuetudinem praesumant, neque eos sibi vel hominibus suis aut mansionaticos parare, aut veredos dare, aut ullum censum vel tributum aut obsequium, praeter id quod jam superius comprehensum est, praestare cogantj sed

Ecclesiae & nostris & verius credatur & diligentius conservetur, manu propria subscripsimus & anuli nostri impressione signari jussimus.

Signum domni Hludowici serenissimi imperatoris. Durandus diaconus ad vicem Helisachar recognovit.

Datum kalendas januarias, anno Christo propitio primo imperii domni Hludowici piissimi augusti , indictione VIII. Actum

liceat tam istis Hispanis, qui praesenti tem- Aquisgrani palatio regio, in Dei nomine pore in praedictis locis résident, quam his féliciter. Amen, qui adhuc ad nostram fidem de iniquorum

potestate fugiendo confluxerint, & in de- — —

sertis atque in incultis locis par nostram

vel comitis nostri licentiam consedentes,

aedificia fecerint & agros incoluerint, juxta

supradictum modum sub nostra defensione

atque protectione in libertate residere, & Diplôme du même empereur, en faveur

nobis ea quae superius diximus tam cum d' un de ses vassaux, appelé Jean\

comité suo, quam cum missis ejus pro tem-

porum opportunitate alacriter atque fide-

liter exhibere.

VL Noverint tamen iidem Hispani sibi licentiam a nobis esse concessam, ut se in vassaticum comitibus nostris more solito commendent. Et si beneficium aliquod quisquam eorum ab eo, cui se commendavit, fuerit consecutus, sciât se de illo taie obsequium seniori suo exhibere debere, quale nostrates homines de simili beneiicio senioribus suis exhibere soient.

VU. Idcirco has nostrae auctoritatis litteras eis dare decrevimus, per quas decernimus atque jubemus, ut haec nostrae liberalitatis & mansuetudinis constitutio erga illos tenore perpetuo ab omnibus fidelibus sanctae Dei Ecclesiae & nostris inviolabiliter conservetur. Cujus constitutionis in unaquaque civitate, ubi praedicti Hispani habitare noscuntur, très descriptiones esse volumus : unam, quam episcopus ipsius civitatis habeat, & alteram, quam comes, 8c tertiam, quam ipsi Hispani qui in eodem loco conversantur. Exemplar vero eorum in archivo palatii censuimus reponendum ut ex illius inspectione, si quando, ut fieri solet, aut ipsi se reclamaverint aut comes vel quislibet alter contra eos causam habuerit, definitio litis fieri possit.

Hanc quippe constitutionem, ut per

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri Jesu Christi. Ludovicus divina ordinante providentia imperator augustus. Omnibus fidelibus sancte Dei Ecclesiae tam nostris praesentibus scilicet & futuris notum sit, qualiterquidam homofidelis noster, nomine Johannes, veniens fin] nostra praesentia que in manibus nostris se comendavit, & petivit nobis sua aprisione quicquid genitor noster ei concesserat bac nos, & quicquid ille occupatum habebat aud aprisione feceratjvel deincebs occupare aut prendere potebat, sive filii sui cum homines earum, & ostendit nobis exirîde auctoritate quod genitor noster ei fecit. Nos vero alla ei facere jussimus, sive melioravimus, & concedimus eidem fideli nostro Johanne in pago Narbonense villare Fontes & villari Cello- Carboniles, cum illorum terminos & pertinentias, cultum & incultum ab intègre, & quantum ille in villa Fontejoncosa vel in suos terminos, sive in aliis locis vel villis sive villares occupavit, sive aprisionem fecit una cum suis hominibus, vel deincebs facere poterit tam ille quam filii sui; om-

' Manuscrit de Baluze, coté Schedae Narhonenses , à la Bibliothèque du roi. [Aujourd'hui Armoires, V. 374, p. ^Si j d'après le cartulaire de l'archevêché de Narbonne, latin iioi5, f° 10.]

Éd.orig.

t. 1, col. 46.

An 8i5

loi

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

An 8i5

février

nia per nostrum donitum habeant ille & filii sui & posteritas illorum absque uUum censum vel alicujus inquietudine. Et nullus cornes, nec vicarius, nec juniores eorum, nec ullus judex publicus illorum homines, qui super illorum aprisione habitant, aut in illorum proprio distringere nec judicare présumant : sed Johannes & filii sui & posteritas illorum illi eos judicent & distringant, & quicquid per lege judicaverint stabilis permaneat, & si extra legem fecerint per legem emendent. Et hec auctoritas nostra firma permaneat, dum ille & filii sui & posteritas illorum ad nos & filios nostros aut ad posteritate illorum fidèles extiterint. Et ut credatis, de anulo nostro inpressione signari jussimus. Durandus diachonus ad vicem Helisachar recognovit. Data kalendas januarias, anno Christo propicio primo imperii domni Hludovici piissimi augusti, indictione viii. Actum Aquisgrani palacio regio , in Dei nomine féliciter. Amen.