XLV

Charte de Pépin /, roi d'Aquitainey donnée à la prière d'Oliba, comte de Carcassonne y en faveur du monastère de la Grasse^,

PIPPINUS' gratia Dei rex Aquitanorum.

Si petitionibus servorum Dei divini cultus amore aurem libenter accomodamus, id nobis profuturum ad anime nostrae salutem consequendam non ambigimus. Igitur notum esse volumus cunctis fidelibus sanctae Dei Ecclesiae nostrisque tam praesentibus quam & futuris, quia vir venerabilis Agilis abba ex cenobio Sanclae Mariae, quod est constructum infra Carcasensem pagum super fluvium Orobii, una cum Oliba nos deprecatus est, ut villarem quam ex conlatione idem Olibae nomine Musagellum necnon & in Musiaci villa domos & terras idem abba habere videtur, fîrmitatis gratiam, quatenus plenius possiderent, facere juberemus. Cujus deprecationem', ob amorem Dei & venerationem ipsius sancti loci, adsensum prebentes, cartulam confirmationis ei fieri libuit, per quam obnixe precipimus, ut memoratum villarem cum jamdictis domibus & terris idem abba vel rector ejusdem cenobii demum semper absque alicujus controversia habere valeant. Et quicquid fiscus nos-

' Original, bibliothèque du roi ; Baluze, Chartes des rois, n. 3. (Aujourd'hui latin SSSy, n" 4; le même volume, sous le n° 5, renferme une copie fort exacte du même diplôme exécutée au douzième siècle.) [A. M.]

' La suscription dans le diplôme original est précédée d'une invocation tachygraphique.

Éd. crie, t. I,

col 66.

27 septembre.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

tris in partibus aut comiti ipsius pagi commoranti sperare potuerit, totum in nostra aelemosina vel ob petitionem ipsius Olibae degentibus in eodem monasterio concedimus ad habendum, ut in alimonia pauperuni & stipendia servorum Dei ibidem Deo famulantium proficiat in augmentis.

Et ut haec a fidelibus nostris melius crederetur, de anulo nostro jussimus sigillari.

Sigebodus diaconus ad vicem Aldrici recognovi & subscripsi.

Data V kalendas octobris, anno xiill imperii domni Hludovuici serenissinii augusti & XIII regni nostri. Actuni in Ausonae castro, in Dei nomine féliciter. Amen.

Diplôme de Pépin 1, roi d'Âquitainej pour le monastère de Montolieu\

PIPINUS gratia Dei Aquitanorum rex.

Cum petitionibus servorum Dei justis & rationabilibus divini cultus amore favemus, superna nos gratia pro hoc muniri non dubitamus. Proinde noverit omnium fidelium nostrorum tam presentium quam futurorum sagacitas, quia vir venerabilis Wilafredus abba ex monasterio quod nuncupatur Malastae, quod est situm in territorio Carcassensi, super fluvium Durannum constructum in honore sancti Johannis Baptistae cum terminis & adjacentiis suis, obtulit obtutibus nostris quandam authoritatem domini ac genitricis (,sic) nostri Ludovici piae recordationis serenissimi augusti, in qua erat insertum qualiter antecessor suus ipsum monasterium a novo construxisset opère, & propter ejus defensionem vei propter pravorum hominum illicitas infestationes in manu ejusdem domini imperatoris una cum monachis ibi degentibus se commendavit, ut sub ejus tuitione licuisset eis cum rébus & hominibus eorum quiète vivere & residerej &

' Recueil des historiens de France, t. 6, p. 667. — Baluze, Capitularia, t. 2, c, 1427.

deprecatus est clementiam regni nostri ut praedictum monasterium cum cellulis, quae nuncupantur sancti Martini, praedicto monasterio subjectis, quae sunt sitae in eodem pago super rivulum Lampi, sive sanctae Ceciliae & sancti Pétri, quae sunt super fîuvium Durannum, cum omnibus rébus & adjacentiis sive terminis suis sub nostra susciperemus defensione & immunitatis tuitione. Cujus praecibus ob amorem Dei & reverentiam divini cultus libenter aurem accommodare placuit & hoc nostraeautoritatis praeceptum immunitatis atque tuitionis gratia fieri decrevimus; par quod praecipimus atque jubemus, ut nullus judex publicus vei quilibet ex judiciaria potestate in ecclesias aut loca vel agros seu reliquas possessiones praedicti monasterii, quas moderno tempore juste & rationabiliter possidet vel quae etiam deinceps in jure ipsius sancti loci voluerit divina pietas augeri, ad causas audiendas aut freda exigenda aut mansiones vel paratas faciendas aut fidejussores tollendos aut homines ipsius monasterii tam ingenuos quam & servos super terram ipsius commanentes injuste distringendos nec ullas redibitiones aut illicitas occasiones requirendas nostris & futuris temporibus ingredi audeat, vel ea quae supra memorata sunt penitus exigere praesumat. Concedimus etiam eisdem fratribus juxta ipsum monasterium villas duas, quarum haec sunt nomina villa Sigarii & villa Addarii, cum omni integritate, ut sicut de caeteris rébus proprietatem faciunt, ita de eisdem facere ac ordinare vel disponere valeant. Et quidquid de rébus praefati monasterii fiscus sperare poterit, totum nos pro aeterna remuneratione praefato monasterio concedimus, ut in alimonia pauperum & stipendia monachorum ibidem Deo famulantium perpetuo proficiat in augmentum. Et quandoquidem divina vocatione supradictus abbas vel successores ejus de hac luce migraverint, quandiu ipsi monachi inter se taies invenire potuerint, qui ipsam congregationem secundum regulam sancti Benedicti regere valeant, per hanc nostram authoritatem & consensum licentiam habeant eligendi abbates, quatenus ipsos monachos qui ibidem Deo famulantur pro nobis & stabilitate

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Vers

totius regni nostri a Deo nobis concessi praedictus Leonnius abba, lit idem monasj agiter Domini misericordiam exorare de- terium cum cellulis sibi subjectis quae

lectentur. Et ut haec auctoritas a fidelibus sanctae Dei Ecclesiae & nostris verius credatur & diligentius conservetur, manu propria subterfirmavimus & anuli nostri impressione signari jussimus.

nuncupantur Garelianus & alia quae nuncupatur Sancti Martini & villam juxta ipsum monasterium quae vocatur Salas , ubi est ecclesia constructa in honore sanctae Mariae semper virginis, quam Gisca-

Signum Pipini régis. Candidus diaconus fredus genitori nostro de suo beneficio

ad vicem Endrici recognovit. dédit & nos eidem monasterio concessimus,

Datum octavo idus , anno decimo cum adjacentiis vel terminiis praedictorum

quinto imperii domini Ludovici serenis- locorum sub nostra constitueremus defen-

simi augusti & decimo quarto regni nostri. Actum in Sancti Martialis monasterio.

Diplôme de Pepîn I, roi d'Aquitaine, pour le monastère de S aint-Hilaire '.

sione & immunitatis tuitione. Cujus precibus ob amorem Dei & reverentiam divini cultus libenter aurem accommodare piacuit & hoc nostrae auctoritatis praeceptum immunitatis atque tuitionis gratia fieri decrevimus, per quam praecipimus atque jubemus ut nuUus judex publicus vel quilibet ex judiciaria potestate in ecclesias aut loca vel agros seu reliquas possessiones praedicti monasterii, quas moderno tempore juste & rationabiliter possidet vel

PIPPINUS gratia Dei rex Aquitanorum. quae etiam deinceps in jure ipsius sancti Si erga loca divinis cultibus mancipata loci voluerit divina pietas augeri, ad causas propter amorem Dei ejusque in eisdem audiendas vel freda exigenda aut mansiolocis sibi famulantes bénéficia opportuna nés vel paratas faciendas aut fidejussores largimur, praemium nobis apud Deum ae- tollendos aut homines ipsius monasterii ternae remunerationis rependi non diffî- tam ingenuos quam & servos super terram dimus. Idcirco noverit sagacitas seu utilitas ipsius commanentes injuste distringendos omnium fidelium nostrorum tam praesen- nec ullas redibitiones aut illicitas occasiotium quam & futurorum, quia vir venera- nés requirendas nostris & futuris tempobilis Leonnius abba ex monasterio Sancti ribus ingredi audeat, vel ea quae supra Hilarii, quod est situm in pago Carcasse- memorata sunt penitus exigere praesumat. nense super rivum qui dicitur Leucus, Et quidquid de rébus praefati monasterii constructum in honore sancti Saturnini fiscus sperare poterat, totum nos pro aemartyris, ubi etiam praedictus sanctus Hi- terna remuneratione praefato monasterio larius confessor corpore requiescit, ad concedimus, ut in alimonia pauperum & nostram accedens clementiam detulit ob- stipendia monachorum ibidem Deo famututibus nostris quandam authoritatem do- lantium perpetuo proficiat in augmentum. mini & genitoris nostri Lodovici piissimi Et quandoquidem divina vocatione supraaugusti, in qua continebatur insertum , dictus abba vel successores ejus de hac qualiter idem genitor noster ipsum mo- luce migraverint, qui ipsam congregationasterium ad deprecationen praedecessoris nem secundum regulam sancti Benedicti sui Egidonis abbatis sub suo suscepisset regere valeant per hanc nostram authomundeburdo vel defensione, videlicet ut ritatem & consensum licentiam habeant monachi in eodem monasterio commoran- eligendi abbates , quatenus ipsos menâtes cum omnibus rébus eorum quiète vivere chos qui ibidem Deo famulantur pro noabsque alicujus infestatione licuisset^ pro bis & conjuge proleque nostra atque stafirmitatis namque studio postulavit nobis bilitate totius regni nostri a Deo nobis

concessi ejusque clementissima misera-

"■ Recueil des historiens de France, t. 6, p. 668, tione per immensum conservandi Domini

— Baluze, Capltularia, t. z, c. 1429. immensam clementiam jugiter exorare de-

Vers

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

16 mars,

& An

23 juin.

lectet. Hanc îfaque auctoritatem, ut pie- preesse videtur. Nos quidem in Dei nomine

nioreni iii Dei nomine obtineat vigorem Leybulfus & uxor mea Odda, Deo propitio

& a fidelibus sanctae Dei Ecclesiae & nos- sana mente integroque consilio, metuentes

tris verius credatur & diligentius conser- casum humane fragilitatis ne nobis repen-

vetur, manu propria subterfirmavimus & tina mors obveniat, placuit & placet animis

anuli nostri impressione signari jussimus. nostris ut aliquid de rébus nôstris propriis

Deo debeamus offerre & predicti monas-

~ terii abbati vel monachis ibidem Deo digne

famulantibus donare, sicut & facimus, dum

priscarum enim legum sanxit auctoritas ut

quicumque rem suam in quemlibet cedcre,

donare, tradere transfundereque voluerit,

Testament du comte Lelbulfe, préposé hic per seriem scripturariim , auxiliante

à la garde des côtes de la Méditer- Domino, laudabiliter plenius debeat corro-

ranée ' . borare. Ideo nos jamdicti Leybulfus & uxor

mea Odda ad praedictam ecclesiam Sancfi

NOTU]\i sit etiam tam presentibus quam Honorati & Sancti Caprasii,Leotmundo ab-

posteris, qualiter apud Ispaniam Tor- bâte ac monachis ibidem Deo servicntibus

tuose civitatis inventus est liber Dialogo- tam presentibus quam &futiiris & ad lumi-

rum, qui fuit juris Sancti Honorati mo- naria ipsarum ecclesiarum concinnanda vel

nasterii, & vastato eodem monasterio a stipendia monachorum aut sumptiones hos-

Sarracenis delatus est in jamdictam civi- pitii vel elemosinas pauperibus erogandas,

tatem. In quo (juidem libro erat scrip- ut cotidianis diebus semper assidue très

tura facultatiim sancti Honorati & sancti pauperes ex rébus a nobis traditis refi-

Caprasii monasterii Lyrinensis, & ut facul- ciantur & suscipiantur hospicio, vel pro

tates monas:terii predictorum sancti Hono- remedio animarum nostrarum, ut pius &

rati & sancti Caprasii que supradicta scrip- misericors Dominus veniam nobis parare

tura erat, quandocumque ab eoriim jure dignetur eternamj sub hac vero constitu-

propter hujus absentiam scripture ne pri- tione, ut singulis diebus omnique tempore

varentur, translata est fideliter ipsa eadem nobis ambobus singule misse celebrentur

scriptura apud Barchinoniam civitatem, in- & a cunctis fratribus presentibus & futuris

stante domnoGisleberto predicte urbis pre- quinque spalmi canantur assidue. Post obi-

sule& omni clero sibi commisso, Raimundo tum vero nostrum volumus atque omnino

scilicet archidiacono & Ermemiro sacrista testamur ut annis singulis ad constitutam

& Fulcone levita & Dalmatio presbytero diem egressionis, quo corpus jacuerit exa-

& Seniofredo, Germatico & Petro & Vif- nime, memorialem nostrum a cunctis celc-

fredo & Bonefilio & Domitio & Juliano & braturfratribus,&ante duobus diebus quam

Amalrico & Companno & Elia & Hermis- annus debeat impleri omnes sacerdotes

sinde & Raimundo sepedicte urbis princi- monasterii illiussingulas nobis canant mis-

pibus, seclusa tamen doli totius fraude, que sas. Ceteri vero fratrcs in his tribus diebus

sic incipit : psalmodie impleatur psalterium, ita dum-

Sacrosancte Dei ecclesie Sancti Hono- taxât ut cum dies anniversarii nostri adve-

rati & Sancti Caprasii monasterii Lyri- nerit, a die ista prcdicta implcantur officia

nensis, quod situm est in pago Foroju- & [regulariter] pro nobis ipsa nocte largian-

liensi, ubi &venerabilis Leotmundus abbas

' Cartulaire de l'abbaye de Lérins, aux archives du département des Alpes-Maritimes, f" 117. — Copie du dix-neuvième siècle, à la Bibliothèque nationale. [Noliv. acquis, lat. m55, f" 234]. Le cartulaire donne la rubrique suivante : Carta ah Ispanns translata.

tur studia & cantentur vespre. Refectio vero ipso die cunctis fratribus & famulis eorum ac servientibus nobilis tribuatur, scilicet aut piscium fcrtilitas aut volucrum habiintantia qualem utiliorem judicaverit abbas aut fecundaverit locus. Sub hac descriptione pro remedio animarum nostrarum res nostras proprias cedimus, donamus,

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

tradimus atque transfundimus, que sunt in pago Arelatensi , in insula que est suburbana illi civitati que nobis per commutationis epistolam & per licenciam domni ac serenissimi Ludovici imperatoris obvenit ad proprium, ubi & ecclesiam in honore sancte Marie & sancti Honorati val sancti Vincentii fundavimus necnon & basilicam Sancti Andrée apostoli primatum tenet, jamdictam insulam cum ecclesiis, domorum edificiis, vineis, terris, pratis seu arboribus pomiferis & impomiferis quantum de circumquoque a Rodano circumcingitur amne, seu & villam Ferronianam cum territorio vel adjacentiis suis; & in villa Rubinas casas, terras aut vineas vel quantumcumque jure nostro ibidem pertinere videtur; necnon & in Campo Lapideo pascium quod dicitur Primianus, ubi & puteus aque videtur esse defossusj ista superscripta que nobis per commutationis epistolam obvenerit ad proprium jamdicto monasterio vel abbati tradimus possidendam. Damus insuper in vico Ugio dimidiam basilicam Sancti Pétri & dimidias res que ad ipsam ecclesiam pertinent necnon & domos, salinas, terras, vineas vel quicquid ibidem habemus. Similiter in predicto pago Arelatense, in villa que dicitur Campo Publico & in villa Gelacione & in villa Bartiniacus & in villa Clausonna domos, terras, vineas, prata, pascua vel quantumcumque in ipso pago legibus habemus in diversis locis vel in vallulis. Eodem quoque modo donamus infra muros civitatis Arelato domos cum curte vel adjacentiis earum, que michi de parte genitoris mei quondam Gontarii obvenerunt ad proprium, necnon & in ipsa curte domum que nobis communiter Lupus condam cornes dédit. Hec omnia& in omnibus ad sepedictas basilicas Sancti Honorati vel Sancti Caprasii aut abbati vel monachis presentibus & futuris tradimus possidenda. Ita vero sub hac constitutione ut in ipsa insula XX monachi, aut amplius si congruenterpotuerint, sub régula sancti Benedicti Deo deservientes & perpetualiter consistentes j & si iste non convenerit... testamur ut penitus non sit diminutus & quod supertaxavimus ex his rébus potestatem , usum & fructus sanctis supradictis

tradimus. Et ut ecclesie pars plenius corroboretur, per singulos annos de frugibus quos ibidem Deus dederit décima pars [a] nobis fratribus qui in ipsa cella habitaverint persolvatur. Post obitum vero nostrum volumus atque libentissime pronuntiamus, ut sepenominate ecclesie Sancti Honorati vel Sancti Caprasii abbas vel monachi présentes & futuri ibidem Deo famulantes intrépide per presens factum nostrum & nostris manibus roboratum hec omnia & adhuc si ibidem aliquid adquirere potuerint omnia in omnibus ad suam... potestatem, ita ut nullus episcopus, abbas vel cornes nec ullus ex heredibus nostris nec ulla opposita vel subrogata persona de sepenominatis rébus aliquid abstrahere de potestate Dei & ecclesiarum vel ei digne servientium nec minuere présumât; & qui contra hoc factum nostrum ire aut agere temptaverit vel ad irrumpendum venerit non valeat vindicare quod repetit, sed sit parti ipsarum ecclesiarum vel earum digne servientibus culpabilis impleturus in vinculo una cum sacratissimo sociatoque fisco penam nummo auri libras x, & in antea hic actus noster firmus & stabilis permaneat omni tempore. Factum testamentum hoc sub die XVII kalendas aprilis, anno imperante xv domino nostro Ludovico imperatore. Signum Leybulfi & uxoris ejus Odde, qui hoc testamentum fieri voluerunt & firmare rogaverunt. Ceteri firmatores Benedictus archiepiscopus, Noto episcopus, Hildebonus episcopus, Oadilus, Desideratus presbyter diaconus, Elidus presbyter, Octoinus diaconus, Remefredus, Gimbertus, Lodfredus, Ardradus, Heldericus clericus. Allô, Stabilis, Pintinus, Bobo, Elde laicus, Lambertus, Hectardus, Sielmus, Adondatus, Eutropius, Vulgrimus, Herlulfus clericus, qui hoc testamentum scripsit.

Translata sunt hec apud Barchinonam fideliter in predictorum instantia x kalendas julii, anno scilicet vi regni Henrici régis, t Gislebertus episcopus. f Berengarius episcopus. S. Bonparus presbyter.

Ermensindis comitissa. S. Folco. S. Geraldi lévite, &c.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

col. 66.

14 octo bre.

Éd.orig.

t. I, col. 67.