XLVII

Diplôme de Louis le Débonnaire en faveur d'un nommé Adalbertj son vassaV .

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri Jesu Christi. Hludovuicus divina ordinante providentia imperator augustus.

Imperialis celsitudinis moris sibi bene servientibus bénéficia oportuna largiri, quorum fidelis famulatus non solum in diversa certamina, sed etiam in reipublice obsequio fideliter obteniperare cognoscitur. Unde conperiat sollertia atque utilitas omnium fidelium nostrorum tam praesentium quam & futurorum, quia concessimus ad proprium cuidam fideli vassallo nostro Adalberto quandam villam juris nostri, quae est in pago Tolosano, cujus vocabulum est Fontanas, cum terminis vel adjacenstiis suis ad ipsam villam pertinentibus. Et ideo hoc praeceptum auctor[itatJis nostrae praedicto fideli nostro fieri jussimus, per quod decernimus atque jubemus, ut abhinc in futurum praefatam villam cum ecclesia, domibus, edificiis, terris, vineis, silvis, pratis, pascuis, aquis aquarumve decursibus, cum omnibus adjacentiis teneat atque possideat suisque posteris habendam relinquat j vel quicquid exinde jure proprietario facere, ordinare, disponere voluerit, libero in Dei nomine potiatur arbitrio faciendi quicquid elegerit. Et ut haec auctoritas largitionis nostrae

' Original en parchemin , autrefois scellé, provenant de Baluze, à la Bibliothèque nationale, latin 8837, charte 6.

per curricula annorum firmior & verior certiusque credatur, manu propria subter eam firmavimus, & de anulo nostro adsignari jussimus '.

Signum (locus monogrammatls) Hludovuici serenissimi imperatoris.

Durandus diaconus ad vicem Teutoni recognovi & subscripsi.

Data un nouas octobris, anno Christo propitio XVIIII imperii domni Hludovuici serenissimi imperatoris, indicione xi'. Actum Juvenciaco palacio regio, in Dei nomine féliciter. Amen.

Diplôme de Louis le Débonnaire pour t église d'Elne^.

IN nomine Domini nostri Jesu Christi Dei eterni. Ludovicus divina propitiante clementia imperator augustus. Si erga loca divinis cultibus mancipata propter amorem Dei eique in eisdem locis famulantibus bénéficia opportuna largimur, praemium apud Dominum aeternae remunerationis nobis rependi non diffidimus. Igiturnotum esse volumus cunctis fidelibus nostris praesentibus scilicet Scfuturis, quod venerabilis Ramno ecclesiae Elenensis episcopus deprecatus est magestatis nostrae misericordiam, ut praedictam sedem cum omnibus ad se juste & legaliter moderno tempore pertinentibus sub nostra tuitione & immunitatis defensione cum omnibus rébus constitueremus ; quod ita & nos fecisse omnium vestrum cognoscat industria. Praecipientes ergo jubemus ut nullus judex publicus vel quislibet ex judiciaria potestate in ecclesias, villas, loca vel agros seu reliquas possessiones memoratae ecclesiae, quas moderno tempore possidet vel quae deinceps in jure ipsius loci voluerit divina pietas augere, ad causas judiciario

' Suivent quelques signes qui paraissent être des notes tironiennes. [A. M.]

' Le texte porte vi.

' Marca Hispan'ica, c. 770, d'après le cartulaire de régilise d'Elne.

5 mars

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

more audiendas vel discutiendas vel freda exigenda aut mansiones vel parafas facieiidas aut fidejussores toUendos aut homines ipsius ecclesiae contra rationis ordinem distringendos nec ullas redhibitiones vel illicitas occasiones requirendas ingredi audeat. Praecipimus etiam atque jubemus ut res, quas moderno tenipore juste & legaliter possidet vel quae ibidem divina pietas augere voluerit, in eorum jure & doniinatione absque cujuslibet injusta inquietudine aut illicita contrarietate persistant neque ullam indebitam calumniam aut repetitionem de eis a quoquam ullo unquam tempore patiantur; sed liceat eis memoratas res cum omnibus ad se juste & legaliter pertinentibus absque alicujus injusta contradictione quieto ordine possidere & de eis jure ecclesiastico disponere quicquid voluerit, quatinus nostro juvamine divinum cultum copiosius exequentes pro nostra conjugis prolisque nostrae incolumitate & stabilitate imperii nostri eos Domini misericordiam attentius exorare delectet. Et ut haec auctoritas nostra praesentibus futurisque temporibus inconvulsa permaneat, manu propria eam subterfirmavimus & anulo nostro sigillari jussimus.

tiones eorum, quas nobis pro necessitate sua vel eorum sub manu ipsorum in Dei servitio consistunt insinuaverint, ad effectum perducimus, non modo regiam in hoc consuetudinem exercemus, sed etiam ad aeternae retributionis mercedem nobis talia facta profutura confidimus. Igitur notum sit omnium fidelium magnitudini nostrorum praesentium scilicet & futurorum, qualiter nos ad petitionem viri venerabilis Aymonis abbatis ex monasterio Magniloci, quod est constructum in honore sancti Sébastian! gloriosissimi martyris & est situm in pago Arvernico, quo sanctus Cassius Christi confessor corpore requiescit, taie pro reverentia ipsius sancti ac pro aeterna retributione beneficium visi fuimus concessisse, ut in villas ecclesiae ipsius sancti Sebastiani , quas moderno tempore aut nostro aut cujuslibet munere videtur habere vel deinceps in jure ipsius sancti loci divina pietas ampliare voluerit, nullus judex publicus ad causas audiendas vel freda exigenda nec mansiones aut paratas faciendas aut homines, qui legibus servira per eos videntur, distringendos aut fidejussores tollendos ullo umquam tempore ingredi praesumat; sed praedictus Aymo

Signum Ludovici serenissimi imperato- abbas & successores sui, qui fuerint recris. Hirminmarus notarius ad vicem Ugo- tores per tempora ipsius loci, propter nonis recognovi. men Domini sub intégra emunitate quiète

Data III nonas martias, anno Christo vivere ac residere debeant. Statuentes ergo propitio XX imperii domni Ludovici piis- jubemus, ut neque vos neque juniores simi augusti, indictione xi". Actum Aquis- seu successores vestri vel quislibet ex pugrani palatio regio. blica judiciaria potestate in villas, ut dixi-

mus, antedicti monasterii Sancti Sebas-

~~~ tiani, proprietatis videlicet nostrae, quas

moderno tempore intra régna Christo propitio nostra juste & rationabiliter tenere & possidere videtur aut in antea divina Diplôme de Pépin, roi d'Aquitaine, pietas inibi cum justicia & aequitate augpour r abbaye de Manlieu\ mentare voluerit, ingredi ad causas au-

diendas aut freda exigenda nec mansiones PIPINUS annuente divinae majestatis aut paratas faciendas ullo umquam temgratia Aquitanorum rex. Si sacerdo- pore praesumatisj sed quidquid exinde tum ac servorum Dei justis suggestionibus

octobre, aurem libenter accommodaverimus & peti-

' Le texte porte xmi.

' Recueil des historiens de France, t. 6, p. 671 , & copie dans la collection Doat, à la Bibliothèque nationale, t. 117, f° 36i.

fiscus noster sperare poterat, ex nostra indulgentia profutura salute in luminaribus ipsius ecclesiae Sancti Sebastiani perpetualiter proficiat in augmentis, quatinus melius delectet ipsos serves Dei, qui ibidem Deo famulantur, pro nobis & proie seu cuncta domo nostra jugiter Domini

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

29 dé-

misericordiam implorare. Libuit praeterea celsitudini nostrae inseri jubere, ut res, quas eis nuper in praedicto pago consitas in villis quae vocantur Dendans & Buxogilus habendas concessimus, praesenti quoque auctoritate plenius confirmaremus.

Idcirco volumus atque confîrmamus , ut sicut tempore quondam Landrici, Gerberti, Berengarii comitum easdem res cum omni iiitegritate visi sunt obtinuisse, ita abhinc absque ullius contrarietate cum omnibus eisdem rébus, appenditiis, attinentibus quiète eis liceat ad praedicti partem monasterii praedicto videlicet abbati ejusque successoribus possidere. Et ut haec nostrae auctoritatis praeceptio nostris & futuris temporibus inviolata Deo adjutore valeat perdurare, manu propria subterfirmare visi sumus & de annuli nostri impressione sigillare jussimus.

Signum Pipini gloriosissimi régis. Dugisus diaconus atque notarius ad vicem Dodonis recognovi.

Data pridie nonas octobris, anno XX imperii domini Hludowici serenissimi augusti & XVIIII regni aostri. Actum in Petra-Ficta, in Dei nomine féliciter. Amen.

Diplôme de Louis le Débonnaire^ en faveur d'un de ses vassaux^ nommé Wimar\

N nomine Domini nostri Jesu Christi Dei aeterni. Ludovicus divina ordinante providentia imperator augustus. Justum est ut cêmbre. imperialis dignitas his qui suam devotionem erga suam fidelitatem illibatam conservare noscuntur plurimis sublevet munificentiis , quatenus & in se hoc fecisse gratuletur & alios ad hoc exsequendum plenissime exhortare valeamus. Igitur notum sit omnium iidelium sanctae Dei Ecclesiae nostrorumque praesentium scilicet & futurorum sagacitati, quod Wimar vas-

• Marca Hispan'ica, c. 771, d'après le cartulaire de l'église d'Elne.

sallus noster suam exequendo fidelitatem ad nos veniens petiit pietati nostrae ut ei & fratrisuo, Radoni nomine, taie concederemus privilegium, quatinus res quas genitor eorum per concessionem patris nostri Caroli praestantissimi imperatorisab eremo in Septimania trahens ad villam construxit quae vocatur Vicus Sirisidum, consistentem scilicet in Valle Asperi, terminia habentem a parte orientali villam quae vocatur Locertetum, a parte meridiana villam quae dicitur Macanetum , ab occidentali plaga villam vocatam Paladdanum, a Septentrione siquidem vocatam villam Laurosone, cum omnibus adjacentiis suis vel cunf ipsa ecclesia, quae ibidem sita est in honorem beati Pétri, silvis videlicet vel campis, vineis seu pratis, pascuis, aquis aquarumve ductibus vel decursibus, proprietario jure concederemus ad habendum suisque posteris in hereditate perennis mansurum temporibus; quod 8c nos fecisse omnium cognoscat fidelium nostrorum sagacitas. Et ideo eis has nostras litteras fieri jussimus, per quas abhinc in antea ipsi & posteritas eorum possidere valeant. Praecipientes ergo jubemus ut nuUus fidelium sanctae Dei Ecclesiae nostrorumque de praefata villa infra praefata terminia cum omnibus adjacentiis suis eis ullam inferre praesumat contrarietatem; sed liceat eis nostra auctoritate eamque tenere & possidere suisque heredibus hereditario jure couferre, similiter faciendo quicquid elegerit. Et ut haec nostrae largitionis praeceptio pleniorem in Dei nomine obtineat vigorem & a fidelibus sanctae Dei Ecclesiae nostrisque verius credatur diligentiusque observetur, manu propria subterfirmavimus & anuli nostri impressione signari jussimus.

Signum Ludovici gloriosissimi impera-

toris. D H ' ad vicem Elisacar re-

cognovit.

Data IV kalendas januarias, anno Christo propitio XX imperii domni Ludovici piissimi augusti, indictione xi '. Actum Aquisgrani palatio regio, in Dei nomine féliciter. Amen.

' Peut-être Hirminmaris diaconus.

' Le texte porte viii.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

1 1 septembre.

Déposition ' en justice par-devant le vidame Etienne j au sujet de la propriété du lieu de Fontes^.

'Î^^ONDITIONES sacramentoruni ad quas v^ ex ordinatione Stephaiio vicedomino, Restitundo, David, Aichone, Hiseniberto, Scilane, Chilricone, Leone, Adefunso & Benedicto judicum, vel aliorum bonorum hoininum qui ibidem aderant, id est Recharedus, Ursius saio, Ramirus, Ado, Ataulfus, David ', in eorum praesentia quos causa fecit esse parentes (corr. présentes) jurari testes prolaturi, quas profert Theudefredus in facie Dextro, propter villare quae vocant Fontes territorio Narbonense unde intencio vertitur in ethereis {corr. inter eis). Et haec sunt nomina testium qui hoc jurant id est principuis primitibus, Balo, Robila, Huneses, Guascuntus, Furriolus :

« Jurati autem dicimus per Deum patrem omnipotentem & in Jhesum Christum filium ejus sanctumque Spiritum qui est in Trinitate unus & verus Deus, & per hoc locum venerationis sanctae Mariae, cujus basilica sita est infra muros civitatis Narbonae, supra cujus sacrosancto altario has conditiones manibus nostris continemus vel jurande contingimus, quia de villare que vocant Fontes, qui est in territorio Narbonense, unde intentio vertitur inter Theudefredo & Dextro, nos supranominati testes sumus & vidimus quando venit Sturmio cornes ad eo tempore super ipsum villare dum heremus fuisset, & ibidem ostendit jamdictus Johannes epistolam scriptam ad relegendum, quo dominus Ludovicus, dum rex fuisset, ad Sturmioni comiti direxit, quod revestisset ipsum Johanne conda pa-

' Manuscrits du P. Laporte, à la Bibliothèque de Toulouse. — La copie est très-défectueuse, & il nous a été impossible de la corriger en plusieurs endroits.

* Le manuscrit donne la rubrique suivante, qui probablement n'était qu'une cote ancienne placée au dos de l'original :

Haee est carta de villare quod dicitur Fontes.

trem de isto Theudefredo jamdicto villare Fontes ab omne integritatem, cum omnes suos termînos & adjacentias & pertinentias ipsius villare, ut Johannes & habuisset per suam adprisionem absque ullo socio vel herede. Et per addictum domini imperatoris & per suum verbum de ipsum villare ab omnem integritatem Johanne revestivit qualiter superius scriptum est; & dum Sturmio comis cum suos judices Narbonenses in ipsum villare fuisset, sic inter dicto villare & villare qui vocant Gurgos termines & limites misit & invenit veteres & misit novos inter villare Fontes & villare Gurgos per ipsum ilicem ubi ipse comis caractère facere ordinavit, qui est ipse ilices secus via publica qui discurrit a Colusiano, & misit alium termine inter jamdictum villare Fontes & villa Custodia per ipsam viam publicam qui venit de Petramale usque ad locum ubi vocant ad illum Vadello, & misit tertium termine in loco ubi ipsa via venit de villare Fontes & intrat in via publica qui venit de Petramala. Et vidimus quando occupavit Johannes ipso villare Fontes pro sua adprisione cum omnes suos termines & adjacentias eorum & ibidem domos & curtes & ortos construxit & terras aravit & cultavit; & vidimus quando Johannes misit in ipsum villare sues hemines ad habitandum his nominibus : Christiano & iilios suos Atonelle Ele & Mansione & Tamunno, Imbelaso presbytère aterrenario, Fedantio cum filios suos & génère sue Ildebono, & beneficiavit illis ipsum villare cum dômes & curtes & ortos constructos & terras aratas & cultatas que ipse cultavit; & ipsi homines ad tune sui commenditi erant & illum habebant patronem; & quantum ipsi homines in ipsum villare domos & curtes & ortos & vineas construxerunt & araverunt, perdonitum & per beneficium de Johanne hoc fecerunt, nam non per illorum aprisione nec per bénéficie cemes nec vicedomino nec de alium quodlibet homine. Et dum Johannes ipsum villare a bone integritate habuisset per suam adprisionem, sicAdemares comis eum mallavit quod ipse villares suus beneficius esse debebat magnis palatii vel ante Gaucelino, Berane, Giscafrede, Odilone & Ermengario cornes seu etiam judices Cixi-

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

lane, Jonatan, Vincentio & Angevaldo, qui erant ad tune judices dominici, seu etiamArchibaldo notario & alios plures j & Johannes in supradictorum judicio sua dédit testimonia his nominibus, Huitalane, Alapodius, Offoilolliames, Reccesindus, Salmonius, Tremirus, & Ermegildus ; & sic testificaverunt in supradictorum judicio & série conditiones hoc juraverunt in ecclesia Sancti Martini, cujus basilica sita est in Aquis palaciij & viderunt quando fuit ipse villares ab omne integritatem de Johannes per

Diplôme de Vempereur Lothaire en faveur de Wimar\

N nomine Domini nostri Jesu Christi Dei aeterni. Lotharius augustus invictissimf domini imperatoris Ludovici filius. Justum est ut imperialis dignitas his qui suam de-

votionem erga suam fidelitatem illibatam suam aprisionem, quam beneficius comitis servare noscuntur plurimis sublevet munivel viceflominis, & postea vidimus ipsum ficentiis, quatinus in se hoc fecisse gratu-

villare habentem & dominantem ad Johannem cum omnes suos termines & adjacentias & pertinentias eorum & vestituram habente per ipsa epistola domini impera-

lentur & alios ad hoc exequendum plenissime exortari valeamus. Igitur notum sit omnium fidelium sanctae Dei Ecclesiae nostrorumque praesentium scilicet & fu-

toris & per suas conditiones qui sunt supe- turorum sagacitati, quia Wimar vassallus rius scriptas, usque quod Leibulfus comis noster suam exequendo fidelitatem ad nos eum abstulit ad Johanne sua fortia injuste veniens petiit pietati nostrae, ut ei & fratri absque judicio, & hodie per lege & justicia suo Radoni nomine taie concederemus beipse villares ab omne integritate cum om- neficium, quatinus res quas genitor eorum nés suos terminos & adjacentias eorum per concessionem avi nostri Caroli praeplus débet esse de Theudefredo per apri- stantissimi imperatoris ab eremo in Septisionem patris sui Johannem quam ad be- mania trahens ad villam construxit, quae neficio comitis vel vicecomitis vel de quo- vocatur Villanova, consistentem videlicet libet hominem. Et ea quae scimus de hac in Rossilione, terminia habentem a parte causa juste & fideliter testificamus atque orientali villam quae vocatur Tesanum, a juravimus per supra adnexum juramen- parte meridiana villam quae dicitur Villatum in Domino.» Late conditiones m idus seca, ab occidentali plaga villam vocatam septembris, anno XX imperatore domno Rastis velTertrium, a Septentrione siquinostroLudovico imperatore augusto.S.Pri- dem vocatam villam Orlam cum omnibus milicco. S. Romani. S. Guasconii. S. Lobi- adjacentiis suis, silvis videlicet vel campis lani. S. Jonisii. S. Furioli. S. Principius. Wijuvabi subscripsi qui as conditiones juravimus. S. Stephanus qui hanc exempla subscripsi. S. Vuilialdus exempla firmavi subscripsi. S. Theodosius subscripsi. S. Chiricus qui hanc exempla subscripsi. S. Rekaredus qui hanc exempla subscripsi. S. Aigo subscripsi. S. Baldefredus subscripsi. S, Scila qui hanc exempla subscripsi. S. Undita subscripsi exempla. S. Todalnus qui hanc exempla firmavi subscripsi. S. Bosso

vel vineis seu pratis pascuisque, aquis aquarumve decursibus proprietario jure concederemus ad habendum suisque posteris in hereditate perennis mansuram temporibus; quod & nos fecisse omnium cognoscat fidelium nostrorum sagacitas. Et ideo eis has nostras litteras fieri jussimus, per quas abhinc in antea ipsi & posteritas eorum eam proprietario jure possidere valeant. Praecipientes ergo jubemus ut nuUus fidelium sanctae Dei Ecclesiae nostrorum-

clerus qui has conditiones scripsi & sub- que de praedicta villa infra praefata termiscripsi sub die quo supra. nia cum omnibus adjacentiis suis ullam in-

ferre praesumat contrarietatem , sed liceat eis nostra auctoritate eam quiète tenere &

1 8 décembre.

' Marco. Hispanica, c. 770, d'après le cartulaire de l'église d'Elne.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Éd.orig.

t. 1, col. 67.

juillet.

Éd.orig.

col. 68.

citer. Amen.

possidere suisque heredibus hereditario exenipto, nostram expetîvit clementiam ,

jure conferre, similiter faciendo quidquid ut eandem advocationis curani Maurino

elegerint. Et ut haec nostrae largitionis vassallo nostro comniitteremus. Cujus p^

praeceptio pleniorem in Dei nomine ob- tioni nostris indigere auxiliis perpenden-

tineat vigorem & a fîdelibus sanctae Dei tes, divino tacti munere postulata conces-

Ecclesiae nostrisque verius credatur dili- simus, coniniittentes eidem vassallo nostro

gentiusque observetur, manu propria sub- Maurino nomine rerum monasterii sui

terfirmavimus & anuli nostri impressione curam in adquirendis videlicet justiciis

signari jussimus. & aliis faciendis. Propter hoc hos nos-

Signum Lotharii gloriosissimi augusti. tre auctoritatis apices ei successoribusque

Druggemirus sub Dei nutu notarius ad per tempora labentia sibi succedentibus

vicem Hermenredi recognovi. iieri & dari precepimusj per quos prece-

DataXV kalendas januarias, anno Christo pimus atque jubemus omnia quecumque

propitio imperii domini Ludovic! serenis- predictus advocatus superdicti monasterii

simi imperatoris xxi & Lotharii gloriosis- Anianensis nomine Maurinus secundum

simi augusti Xiii, indictione xi. Actum legem quesierit, aut querentibus obstiterit,

Gardina palatio regio, in Dei nomine feli- vei juste satisfecerit, atque legaliter diffi-

nita fuerint, rata & stabilita permaneant; & ubicumque ad loca & potestatem seu mi-

— '■ nisteria cujuscumque comitum advenerit,

undecumque de rébus ejusdem monasterii

justiciam quesierit, absque uUa dilatione

secundum legem plenissime recipiat atque

querentibus faciat. Et quia constat idem

Charte de Louis le Pieux en faveur monasterium nostrum proprium esse, vo-

d'Ermenaldy abbé d'Anianef 6" de lumus atque precipimus, ut sepenominatus

son monastère \ advocatus nuUa uUatenus testimonia super

nostra ejusdem immunitate monasterii tes-

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri tem recipiat; sed quicquid juste & legaliter

Jesu Christi. Hludovicus divina propi- quesierit sive defenderit, cum nostre partis

ciante clementia imperator augustus. Si testibus effectum rei evindicare ac perfi-

petitionibus servorum Dei justis & ratio- cere studeat. Si vero quilibet aliquam dila-

nabilibus divini cultus amore favemus, id tionem in justiciis faciendis opposuerit

nobis procul dubio ad eternam beatitudi- aut aliquam injustam occasionem conatus

nem promerendam profuturum liquido fuerit adhibere, predicto advocato injunxi-

credimus. Idcirco notum es&e volumus mus ut nobis renuntiet, & nos illi qui

cunctis fidelibus sanctae Dei Ecclesiae & nostram jussionem neglexerit secundum

nostris praesentibus scilicet & futuris, quia facti sui meritum retribuemus. Dixit etiam

Ermenaldus abba monasterii nostri quod nobis predictus Ermenaldus abba, eo quod

dicitur Aniana, ad nostram accedens man- mancipia de monasterio Sancti Martini,

suetudinem, ostendit nostre majestatis ob- quod nos largitionis nostre munere ad

tutibus quandam preceptionem, quam nos predictum Anianense monasterium conces-

olim ad petitionem predecessoris sui Be- simus, per loca diversa fugitiva sint : volu-

nedicti abbatis ob amorem Dei & monas- mus ut predictus advocatus ea querat, &

terii utilitatem fieri jusserimus, de advo- ubicumque inventa fuerint & secundum

catione videlicet que ad hoc in nostram legem Romanam tricennio se defendere

preceperamus commendationem , ut libe- voluerint, & hoc predictus advocatus ex

rius predicti monasterii utilitates & ne- propinquis eorum circumcinxerit aut tes-

cessitates procurare valeret. Sed eodem timonia idonea dederit, fiant in eis secun-

advocato divina vocatione rébus humanis dum Romanae legis sanctionem, ut tricen-

nium ea excludere non possint. Et liceat

' Cartulaire d'Aniane, f" 14 v". eis suas res proprias absque cujuslibet

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Hd.orig,

t. [, col. 69.

i" novembre.

interpellatione injiista aut inquietudine precibus ob amorem Dei & reverentiam

qu^ete possidere, & quia memorata ad per- divini cultus libenter aurem accommodare

d^endum ei injunximus, ab omni hoste placuit. Propterea praesentem auctorita-

vel vuacta sive ab omni publico servitio tem per hos regales apices eodem loco qiio

immimis existere, quatenus advocationem nobis postulatum est, quivocatur Malaste,

a nobis sibi injunctam liberius atque uti- suprascriptum villarem, situm in page To-

lius peragere valeat. Licentiam etiam de- losano super fluvium Fiscavum, ob peti-

dimus eidem abbati de minoribus & le- tionem praefati Viliafredi abbatis necnon

Olibae comitis precumque suarum inaestimabilem functionem liberalxter confirmamus, cum omnibus videlicet quae ad ejusdem villaris integritatem pertinere noscuntur tam in aedificiis quam in agris necnon in cunctis adjacentiis jure ipsius villaris mancipatis; eo scilicet ordine, ut deinceps eumdem villarem, quem praedicto monasterio Malaste nostrae delegavit pietatis serenitas, cum omnibus suis adjacentiis pro animae nostrae emolumentum in praefati sancti loci potestatem transferatur atque confirmetur : ita ut abhinc pars ipsius monasterii vel rectores qui in ipso loco per tempora fuerint per hoc nostrae confirmationis scriptum habeant, teneant atque lege perpétua possideant, eisdem ex rébus nullo unquam tempore a quoquam Charte de Pépin I, roi d'Aquitaine, en querelam pati pertimescant : sed ipsi sancto faveur de Vahbaye de Montolieu ' . ^^co ac Deo dilectae congregationi profi-

ciat in augmentum. Reminiscentes insu-

PIPPINUS ordinante divinae majestatis per in bis similibus actis peccarainum nosgratia Aquitanorum rex. Cum petitio- trorum pondus in alico minuendo deficere, nibus servorum Dei justis & l'ationalibus easdem res sub nostro mundeburdo ac tuidivini cultus amore favemus, superna nos tionis defensione suscipimus, praecipiengratia muniri non dubitamus. Proinde tes atque per hos regales apices omnimonoverit omnium fidelium nostrorum tam dis decernentes, ut deinceps easdem res praesentium quam & futurorum sagacitas, quocumque infra nostra terra nullus judex quia virvenerabilis Viliafredus abba ex mo- publicus aut aliquis ex judiciaria potestate

vioribus causis alterum advocatum mittere, qui prefati monasterii causas atque nécessitâtes utiliter fideliterque administrare possit. Et ut bas litteras nostras esse vérins credatis, de anulo nostro eas jussimus sigillari.

Hirminmarus notarius ad vicem Hugonis recognovi.

Data XII kalendas augusti, anno Christo propicio XXII imperii domni Ludovuici piissimi augusti, indictione XIII. Actum Strennaca villa, in Dei nomine féliciter. Amen.

nasterio quod nuncupatur Malaste, quod est situm in territorio Carcassense super fluvium Duranum, constructum in honore sancti Joannis Baptistae, petiit sublimitati nostrae, annuente Oliba comité, quandam villam Magnianacus, qui est situs in pago Tolosano super fluvium Fiscavum, una cum terminis & adjacentiis suis, sicut terminatum est a Godoildo misso Wilelmo comité, per hanc nostram praeceptionem suprascripto monasterio in honore sancti Joannis Baptistae confirmaremus. Cujus

' Archives de l'abbaye de Montolieu. — Mabillon, de Re diplomatica^ p. 523.

infra easdem res ad causas audiendas aut mansionaticos exigendos aut parafas aut pareveredos requirendos ullo umquam tempore ingredi audeat, sed liceat eis sub nostro mundeburdo vel immunitatis tuitione quiète vivere ac residere. Et ut haec nostrae confirmationis praeceptionisque merces a fidelibus sanctae Dei Ecclesiae & nostris firmius credatur diligentiusque conservetur, manu propria subterfirmavimus & anuli nostri impressione subter eam jussimus signari.

Signum Pippini gloriosissimi régis. Isaac clericus & notarius ad vicem Dodonis recognovi & subscripsi.

Ed.orig.

col. 70.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

5 mars.

Data kalendas novembris, anno XXII aut mansiones vel paratas faciendas, aut domni Hludovici serenissimi augusti & xxi fidejussores tollendos, aut homines ipsius

Art

regni nostri. Actum in Teotuadum palatium nostrum, in Dei nomine féliciter.

Amen.

Diplôme de Louis le Débonnaire pour V église d'Elne '.

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri Jesu Christi. Ludovicus divina propitiante clementia imperator augustus. Si erga loca divinis cultibus maucipata propter amorem Dei eique in eisdem locis famulantibus bénéficia opportuna largimur, praemium apud Dominum eternae remunerationis nobis rependi non diffidimus.

Igitur notum esse volumus cunctis fidelibus nostris praesentibus scilicet & futuris, quod venerabilis Fulmo ecclesiae Elenensis episcopus deprecatus est majestatis nostrae misericordiam, ut praedictam sedem cum omnibus ad se juste & legaliter moderno tempore pertinentibus sub nostra tuitione & immunitatis defensione cum omnibus rébus, id est cella Sancti Felicis cum omnibus terminis & appenditiis suis, & villa quae dicitur Torrente & alio vo- propitio XXIII imperii domni Ludovici cabulo Alamanis, & Spedulia & pro con- piissimi augusti, indictione XIV '. Actum gruentia ecclesiae suae territorium a Pe- Aquisgrani palatio regio, in Dei nomine trafita usque super sua claustra, & cellulam féliciter. Amen, etiam Sancti Juliani vel terras quas sui

homines ex eremo traxerunt necnon me- ' '

diam partem pulveratici, ex rafica & ex mercato similiter seu de pascuario constitueremus : quod ita & nos fecisse omnium vestrum cognoscatindustria. Praecipientes Plaid entre David, abhé de Saint-^

ecclesiae contra rationis ordinem distringendos nec ullas redhibitiones nec illicitas occasiones requirendas ingredi audeat. Praecipimus etiam atque jubemus ut res, quas moderno tempore juste & legaliter possidet vel que ibidem divina pietas augeri voluerit, in eorum jure & dominatione absque cujuslibet inquietudine aut illicita contrarietate persistant, neque ullam indebitam calumniam aut repetitionem de eis a quoquam uUo umquam tempore patiantur, sed liceat eis memoratas res cum omnibus ad se juste & legaliter pertinentibus absque alicujus injusta contradictione quieto ordine possidere & de eis jure ecclesiastico disponere quicquid voluerint, quatenus nostro juvamine divinum cultum copiosius exequentes, pro nostra conjugis prolisque nostrae incolumitate & stabilitate imperii nostri eos Domini misericordiam attentius exorare delectet. Et ut hec auctoritas nostra praesentibus futurisque temporibus inconvulsa permaneat, manu propria eam subterfirmavimus & annulo nostro sigillari jussimus.

Signum Ludovici serenissimi imperatoris. Hirminmarus notarius ad vicem Ugonis recognovi.

Data III nonas martias, anno Christo

ergo jubemus ut nullus judex publicus vel quislibet ex judiciaria potestate in ecclesias, villas, loca vel agros seu reliquas possessiones memoratae ecclesiae, quas moderno tempore possidet vel quae deinceps in jure ipsius loci voluerit divina pietas augeri, ad causas judiciario more audiendas vel discutiendas, vel freda exigenda,

' Marca Hispanica, c. yyS, d'après le cartulaire de l'église d'Elne.

Martin de Cauquens, 6* ^Espagnol Teuderedus ^.

CUM in Dei nomine resederet vir venerabilis Fulcho, advocatus archiepiscopus, qui est missus domno nostro Ludo-

' Le texte porte xiii.

' Cartulaire de l'archevêché de Narbonne, latin II 01 5, f*** 10 v" à M v"; copie du douzième siècle. — Nous donnons en note quelques-unes des

17 décembre

ig5

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

vico imperatore, in villa Juliano territorio Narbonense pro multorum altercationes audiendo & rectis judiciis causarum dirimendo una cum plurimum bonorum hominum qui in ipso judicio residebant; id est Gondesalbius abbas, Ermenardo & Austenno uterque vicedominus, Arias, Wiliadus, Trasoarius, Teusodius, Siccarius, Petrus, Ildagius vassis dominicis, David, Bericus, Wademirus, Seila, Ermengillo, Isimberto, Aigone & Leone judicum, seu' & vassus ipsius Fulchoni Petrus, Teupaldus, Siderrhac, Fredericus vel aliorum multorum hominum qui ibidem aderant ; veniens Walaricus, qui est maudatarius David abbas de monasterio Sancti Martini Caucanensis, qui sita est super littore maris, vel de congregatione ipsius monasterio in supradictorum judicio dicens :

« Jubete me audire cum istos homines bis nominibus Trasoario & Teuderedo, quia iste Trasoarius tenet ecclesia Sancte Mariae cum vinea & terras qui infra termines sunt de villa Maximiniaiio ubi ecclesia Sancti Marcelli sita est, & iste Teuderedus tenet terras infra termines de villa Maximino superiore & Maxsiauo subteriore, qui sunt in territorio Narbonense, suburbio Minerbense'. » Tune prefatus missus & judices interrogaveruntTrasoario & Teuseredo : « Quid respondere vultis ad hec?» Tune Trasoarius dixit : « Ipsas ter-

variantes fournies par le recueil du P. Laporte, t. 2, p. 848, à la Bibliothèque de Toulouse j cette copie, toute défectueuse qu'elle est, a dû, en effet, être prise sur l'original, le cartulaire de Narbonne étant à Paris depuis l'époque de Baluze. La copie du P. Laporte porte le titre suivant, qui a l'air d'être emprunté à une cotte ancienne : Judicium quoi datum est sub Ludov'ico imperatore de honore monasterii Caucanensis. Remarquons de plus que c'est une autre expédition de notre acte ; celui que nous donnons est un procès-verbal dont celui du P. Laporte n'est que le résumé, l'analyse; du reste, les deux actes sont également authentiques. [A. M.j

' Necnon,

' A la place du discours direct, le texte du P. Laporte emploie le style indirect : Conquestus est super.,.. De même plus bas les réponses de Trasoarius, de Teuderedus Scies demandes des juges sont écrites dans le style indirect. [A. M.j

ras & vinea & ecclesia Sancte Marie non sunt infra termines de villas Maximiano, sed ipsas terras & vinea infra termines sunt de villa mea ubi vocant Sancte Mariae quae ego ad beneficio retineo, & termines & fixorios & limites monstrare possum qui sunt antiquitus positi inter villas Maximianus & ecclesie Sancte Mariae. » Tederedus dixit : « Quod infra termines de villas Maximianus nunquam teneo terras, sed infra termines sunt ipsas terras de villa mea Talasianicus. « Tune asseruit Walaricus & dixit : « Ecce nunc judicium, ubi David abbas cum mandatario suo Galteredo villas Maximianus & Cardeto ab omnem integritate legibus adprobavit & legibus conquisivit ad partem monasterii Sancti Martini Caucanensis'. » Et cum prefatus missus & judices ipsum judicium relegere ordinavimus, sic in eum insertum invenimus & taliter eorum continet aiictoritas, quomodo David cum mandatario suo Gelteredo ipsas villas très ante dudum tempus legibus adprobavit cum idonea i^stimonia & eas legibus conquisivit ab omne integritate cum omnes illorum terminis, cum molendinis, cum omnes adjacentias & pertinentias ipsius villas, qualiter ipse pitacius continet, quod Tractiorius abba quondam ad Scunilale presbytero, & cum nos missus & judices taies raciones ante nos magis ac magis audissemus, tune nos très ordinavimus testes Teutpaldo, Petro & Berico, qui super ipsas villas ambulassent, inter villas Maximianos, Cardeto & Talasianicus termines & limites discernere debuissent, & decrevimus judicium ut David abba cum mandatario suo Vualarico idonea testinionia venisset ad judicio termines & limites ipsius villas adprobare fecissent; sicuti & fecerunt. — Cum jamdicti missi Teutpaldus, Petrus & Bericus una cum Teuderedo, Trasoario & Tairedo super ipsas villas & termines ambulavimus, sic ibidem invenimus una cum ipsa testimonia de David abbate, qui ipsos terminis circumdaverunt, quod jamdicta ecclesia Sancte Mariae cum ipsas terras & vinea infra termines sunt de villa Maximiano, ubi ecclesia Sancti Marcelli sita

' Même remarque que plus haut.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

est. Iterum invenimus quod iiiter villa Maximiano & ecclesia Sancte Mariae nullum termine nec limite nec fixorio nunquam habuit nullo quod tempore. Iterum invenimus quod ipsas terras quod Teuderedus contendebat infra termines sunt de villas Maximianos & non sunt infra termines de villa Talasianicus. Quod post bec factum fuit, tune David cum mandatario suo Walarico venientes ad illorum placitum quia arramitum habuerunt ante predicto misso & judices in villa Juliano territorio Narbonense & ibidem illorum te'stimonia protulerunt bonos, idoneos, bis nominibus : Asenarius, Ebolu§, Stephanus, Satrepaldus & Donatus, qui sic testificaverunt in supradictorum judicio & série condicionesj bec juraverunt in ecclesia Sancti Pauli , cujus baselica sita est in villa Juliano : « Quia de terras & vinea & ecclesia Sancte Mariae, unde intencio vertitur inter Walarico & Trasoario & Teuderedo, nos supradicti testes scimus & bene in veritate nobis cognitum manet & vidimus testes anteriores ambulantes & termines discernentes, qui juratum babebant fîdelitatem ad partem régis, ad parte predictas villas & inter villas Talasianicus & Maximiano superiore ubi ecclesia Sancti Felicis sita est & usque ad Cardeto ubi babet orreo antiquitus factum calciuicum (>), habentes omnes ipsas terras & de vineas de quantum nos pedibus circumdavimus & manibus insignavimus in facie predictus missos infra termines de jamdictas villas per hos annos xxx=* seu & amplius, per ajacentias denominatas ad parte monasterii Sancti Martini Caucanensis, ubi primus steterunt supradicti missi cum plures hominibus ante de illa arcba antiqua qui est ante jamdictas villas Maximiano & Talasianicus. Deinde sic perambulavimus per ipsa via publica de parte Orientis usque ad fixorio antique qui est erectus contra villa Corbiciaco, de parte Aquilonis unde declinavimus in torrente sicho qui descendit de villa Corbiciaco, pergentes per via publica qui discurrit contra Monte Filinese, déclinantes ad sinistra latere pervenimus ad ipsa Rocba, & descendimus per septentrionalem partem subtus illas vineas de villa Monte Filinese juxta quo arcba

antiquitus facta invenimus. Deinde perreximus per fîxoria qui dividet inter jamdictas villas usque in via publica, qui discurrit de ecclesie Sancti Marcelli ad ecclesia Sancti Celsi, ubi invenimus lapidem grandem ; unde & declinavimus per alla via de contra Occidentem usque in fîxoria patefacta in eadem usque in ripa de rivo Ugnone, & stetimus in locum eminentem unde arcba antiquitus facta evulsa fuit. Inde declinavimus per semitarum qui discurrit super ecclesia de Sancte Mariae & sic per partem Meridie usque ad ipsum limitem recta linea ad illa Petra Nativale que vocant Pila & usque ad Rigo Spenna, deinde ad fixorio antiquitus erecto & sic subtus ipsum pratum per campos cultus jam de parte Orientis ad contra Septentrionem reversi de retrofictum fixsorio usque in via, que discurrit de Altano partibus Sancti Celsi & sic usque ad priore jamdicta arcba. Per ista loca vel diffinitiones pertinent adpenditiones de supradictas villas, quia iste Vualaricus ad partem David abbati vel monasterii Caucanensis recognovisset '. » Et cum prefatus missus vicedominis & judices videntes talem adprobationem de David abbate vel de mandatario suo Waltared securitatem & illorum patuisset clara justicia, tune decrevimus judicium per lege Gotorum & ordinavimus Juliado saione nostro, ut de omnes istas terras & vineas & ecclesiae Sancte Marie David abbate tradere & revestire faciat, & David ipsas res cum congregatione ipsius monasterii Sancti Martini Caucanensis securi habeant & jure vindicent omnique tempore qualiter justum judicium insertum est & vel illorum scripturas continent'.

Dato judicio suo die X" W kalendas januarias, anno xxiii°domno nostro gloriosissimo Ludovico imperatore. Trasoarius.

Arias. Wistrimirus. Dettoszas. Siccarius.

Teodefredus. Austennus. Signum Petro.

' La déposition des témoins, qui est aussi en style indirect dans le P. Laporte, y est beaucoup plus claire. [A. M.]

' La clause du sajon manque dans le P. Laporte, &, comme partout, le style indirect a été employé en cet endroit. [A. M.]

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Siguum Teutpaldo. Seila. Léo. Teurîcus. S. Eucaillus. S. Samson S. Amabilis

Ermenisclus. Vuadamirus. Vuiliadus '. presbyter qui hanc praecaria scripsi sub

die & anno quo supra.

Éd.orig.

t. I, col. 70.

Donation faite par Richilde y femme du comte Oliba, au monastère de la Grasse^.

N nomine Domini. Ego Richildis foemina quae fui uxor de quondam Olibaiii comiti, certum quidem & manifestum enim & plurimis hominibus cognitum manet, quia veni ad vos domno Agiiaue abbate vel ad cuncta congregatione Saiictae Mariae monasterii, & expetivi vobis vestruin alodem, quem habeatis iiifra territorio Karkasense in valle Aquitanica, villa quae vocant Favarias cum oniiies fines vel adjacentias suas ab intègre, quem teneatis vos per dona scripturas de viro meo quondam Olibani comiti, ut ipsum alodem janidictum mihi praestare faciatis per annos viginti , sicut & fecistis. Et ego jamdicta Richildis vobis domno Agilane abbate vel ad illa congregatione SanctaeMariae, quod ibidem fuerint post obitum vestrum, donare faciam per singulos annos solidos quadraginta propter ipsum alodem superius dictum. Quod si ego Richildis vobis supranominatos domno Agilane abbate vel ad illa congregatione Sanctae Mariae ipsos solidos non dedero per ipsos annos supranominatos, in duplo vobis componere faciam : & ista precaria firmis permaneat semper. Facta ista precaria sexto idus magii, anno vicesimo quarto imperante domno nostro Ludovico imperatore. Sig f num Richildis qui hanc precariam feci & testes firmare rogavi. Sig f num Lighatario.

' Le P. Laporte termine par la phrase suivante, qui est évidemment prise sur une cotte ancienne ou sur un cartulaire : Est & allas honor ibi prope in ipso Minervense similiter sanctorum Justi & Pastoris, villa. Honerag, & iterum inter sanctum Justum & Pastorem & ecclesia Sanctl Pauli, est & alla villa que vocatur Upianus. [A. M.]

^ Archives de l'abbaye de la Grasse. [L'original est aujourd'hui aux archives du département de l'Aude.]

Diplôme de Louis le Débonnaire en faveur de Vahbaye d'Aniane\

IN nomine Dei & Salvatoris nostri Jesu Christi. Hludovicus divina propiciante clementia imperator augustus. Omnibus fidelibus sancte Dei Ecclesie & nostris presentibus & futuris notum sit, quia olim adhuc in Aquitania constituti & necdum imperiali honore & nomine celitus insigniti, beneficiavimus quamdam villam in pago Lutovense Aniani monasterii, que est in honore sancti Salvatoris seu béate Marie virginis & Pétri & Pauli apostolorum atque archangeli Michaëlis dicata, petente nimirum Benedicto ejusdem monasterii tune temporis abbate & per auctoritatem nostram delegare curavimus; sed quia deinceps divinitus nobis imperiali solio sublimatis easdem res potiori auctoritate roboratas fuisse necdum constiterat, Ermenaldus venerabilis ejusdem monasterii abba nostre supplicavit démentie, ut denuo nostram auctoritatem super rébus ville que dicitur Curcionatis' accipere mereretur, per quam eas firmius possidere valeret. Cui divino amore & honore adsensum prebentes, hos nostros apices ei fieri jussimus, per quos decernimus atque sancimus ut jamdicta villa Curcionatis cum omni integritate sua, diebus vite nostre, beneficiario munere in dominatione & gubernatione Aniani monasterii rectorisque illius atque sustentatione fratrum hi eo Domino militantium persistât. Et quicquid de ea jure ecclesiastico & modo beneficiario facere disposuerint, liberam habeant potestatem. Sed ut hec auctoritas nostra firmior habeatur, de anulo nostro subter jussimus sigillari.

Signum Hludovici serenissimi imperato-

' Cartulaire de l'abbaye d'Aniane, f° 28 y°. • Caussenas.

'9 octobre.

lid.orig.

t. I, col. 71.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

ris. Hirmînmarius notarius ad vicem Hugonis recognovi.

Data XI III kalendas novembris, anno Christo propicio xxiiii iniperii domiii Hludovici piissimi augusti, indictione XV. Actum Aquisgrani palacio regio, in Dei nomine féliciter. Amen.

octobre.

Autre charte du même empereur en faveur de la même ahhaye\

IN nomine Domini Dei & Salvatoris nostri Jesu Christi. Hludovicus divina ordinante providentia imperator augustus. Si erga loca divinis cultibus mancipata propter amorem Dei eosque in eisdem locis sibi famulantes bénéficia oportuna largimur, praemium nobis apud Dominum aeternae retributionis rependi non diffidimus. Idcirco notum sit omnibus fidelibus nostris praesentibus & futuris, quia placuit pecora seu alias utilitates, cum villulis & nobis pro mercedis nostrae augmento ad omnibus aspicientiis suis. Et [in] alio loco

suis. Et in eodem pago villam Cincianum cum appendiciis & adjacentiis suis. Et inter confinia de pago Rutenico seu Nemausense alpes ad pecora alenda seu alios usus quas dicunt Jaullo cum terminis & adjacentiis suis, quas olim praefato m.onasterio per misses nostros Ragambaldo seu Fulcoaldo comité tradidimus, cum omni integritate, sicut a temporibus domni & genitoris nostri ab eisdem monacbis possessum fuit; & locum qui dicitur Auraria cum omni integritate, sicut olim a bonae memoriae Ermengarde regina praedicto monasterio traditum est. Et in pago Magdalonense castrum quod dicitur Monte-Calmense situm juxta fluvium Araur, cum ecclesia Sancfi Hilarii a termine ejusdem monasterii Anianensis usque ad terminum rerum, sicut genitor noster trans ripam praefati fluminis per suum praeceptum ad proprium jamdicto tradidit monasterio , excepto proprium ingenuorum hominum quod infra conjacet. Et super praefatum fluvium , Caucinum ad pascua armentorum & alenda

Comajagas cum finibus & adjacentiis suis, seu & Paliares cum appendiciis suis. Et in loco qui dicitur Sogrado, cellulam quam Éd.orig. ipsi monachi aedificaverunt cum adjacen- coi. 73. tiis suis; omnia haec cum omni integritate, sicuti a misso "genitoris nostri Karoli Leydrath archiepiscopo traditum & marmoribus per cruces & terminationes adsigna-

monasterium quod dicitur Aniana, situm in pago Magdalonense, constructum in honore Domini & Salvatoris nostri Jesu Christi & sanctae ac semper virginis Mariae seu aliorum sanctorum, ubi venerabilis Hermenaldus abba praeesse videtur, aliquid ex rébus tradere nostris, id est quamdam cellulam nuncupantem Gellonis, sitam in pago Lutovense, cum omnibus ap- tum fuit & ab ipsis monachis a temporibus pendiciis suis vel quidquid ibi Willelmus genitoris nostri possessum. Et in ipso pago, quondam comes, qui ipsam cellulam in in fisco nostro nuncupante Juviniaco, locausa domni & genitoris nostri construxit, cum quodantiquo vocabulo Fons-Agricolae seu & alii boni homines per strumenta dicebatur, nunc autem Nova-cella appellachartarum tradiderunt. Et in praedicto tur, quam proprio opère ipsi monachi mapago villam quae dicitur Magaranciate & nibus suis aedificaverunt; etiam & molina locum qui dicitur Castra-Pastura ad pecora duo infra ipsius fisci terminum super flueorum alenda seu diversis usibus, cum ter- vium Lero ab eisdem constructa cum omni minis & adjacentiis suis; & in eodem pago integritate, sicut hactenus a temporibus fiscum nostrum Curcenate cum omnibus praelibati genitoris nostri quieto ordinc adjacentiis suis. In pago quoque Biterense tenuerunt. Et inter mare & stagnum locum fiscum nostrum qui dicitur Miliacus émus qui vocatur Porcarias, quem sibi ad porcos ecclesiae Sancti Paragori & Miliciano villa alendum vel ad piscationis opportunita-

cum omnibus appendiciis & adjacentiis

' Archives de l'abbaye d'Aniane. — Acta SS. ordinis S. Benedicti, saec. 4, part. 1, p. 228 & seq.

tem seu alias adjacentias de locis heremis praefati monachi susceperunt, & a genitore nostro eis per praeceptum conlata sunt. Item in eodem pago illos segos cum

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC. '

ipsa pîscatorîa & plagis maris & fiscum libus sancte Dei Ecclesiae ac nostris de nostrum adhaerentem illis qui nuncupatur praescriptis rébus a nobis praefato mo-

Sita, qui est inter mare & stagnum, & subjungit pago Agatensi, cum ecclesiis, villaribus, mancipiis, plagis maris & piscatoriis, cum omnibus aspicientiis & adjacentiis , cum silvis & arboribus supra positis usque ad locum qui dicitur Carajacum, quantumcumque vel quomodocumque in eisdem locis ibidem genitor noster quondam ad

nasterio vel congrégation! ibidem degenti concessis aliquid abstrahere aut minuere tentet nec in ecclesiis aut loca vel agros seu reliquas possessiones praedicti monasterii, quas moderno tempore per donationes genitoris nostri ac nostras seu cete- Éd.ong rorum fidelium juste possidere videtur in coi. 7'^. quibuslibet locis, quidquid ibidem propter

suum habuit opus. Et in pago Narbonense divinum amorem conlatum fuit quaeque

salinas quae sunt nuncupante Ad Signa, quantascumque noster missus Leibulfus cornes eis designavit, cum terminis & laterationibus suis. Insuper & cellam juris nostri, quae est constructa in bonore sancti Martini infra muros civitatis Arelatensis cum omnibus quae ad eam in eodem pago Arelatensi vel Avenionensi praesenti tempore pertinent. Et locum qui est in pago Arausione, vocabulo Murenatis, quidquid ad ipsum locum pertinet^ & villam quae dicitur Massacia, cum omnibus appendiciis suiSjhabentem plus minus mansos XL, quae est ex ratione praedictae cellae Sancti Martini; seu & insulam Suburbanam nuncupatam, quae cingitur ab omni parte a Rhodano flumine, cum ecclesiis ac rébus seu

etiam deinceps in jure ipsius sancti loci aut per nos aait per alios voluerit divina pietas augeri , ad causas audiendas vel freda exigenda aut mansiones vel paratas faciendas aut fidejussores tollendos aut homines ipsius monasterii tam ingenuos quam servos, qui super terram memorati monasterii residere videntur, distringendos nec ullas redibitiones aut illicitas occasiones perquirendas ullo unquam tempore ingredi audeat vel exactare praesumat. Et quicquid de rébus praefati monasterii fiscus sperare poterat, totum nos pro aeterna remuneratione praedicto monasterio concedimus, ut perpetuis temporibus in alimoniam pauperum & stipendia monachorum ibidem Deo famulantium pro-

appendiciis suis, sicut quondam Leibulfus ficiat in augmentum. Et quandoquidem

cornes per auctoritatem nostram cum Notoiie archiepiscopo ex suo alode excambiavit & jure possedit atque per cartam donationis praefato contulit monasterio.

Necnon & in pago Ucetico donamus cellulam proprietatis nostrae, quae nuncupatur Casa-nova, quae sita est juxta locum

divina vocatione supradictus abba & successores ejus de hac luce migraverint, quamdiu ipsi monachi inter se taies invenire potuerint, qui ipsam congregationem secundum regulam sancti Benedicti regere valeant, per hanc nostram auctoritatem & consensum, sicut in aliis eorum continetur

qui vocatur Gordanicus super fluvium Ci- praeceptis a nobis vel genitore nostro sibi cer, sicut eam & genitor noster quondam conlatis, licentiam habeant semper elipossedit & nos olim praefato monasterio gendi abbates, quatenus ipsis servis Dei

per auctoritatem nostram concessimus.

Haec omnia praescripta cum omni integritate praedicto monasterio per banc nostrae auctoritatis donationem perpetualiter concedimus ad stipendia fratrum ibidem Deo famulantium, ita ut quidquid ab hodierno die & tempore de praedictis rébus facere vel ordinare voluerint ministri loci ipsius, libero in omnibus perfruantur arbitrio. Quamobrem hanc praeceptionem nostrae auctoritatis pro firmitatis studio fîeri jussimus, per quam omnino praecipimus atque jubemus, ut nuUus ex fide-

qui ibidem Deo famulari videntur pro nobis & conjuge proleque nostra & stabilitate totius imperii a Deo nobis concessi vel conservandi jugiter Domini misericordiam exorare delectetur. Et ut haec auctoritas nostris futurisque temporibus Domino protegente valeat inconvulsa manere, manu propria subscripsimus, & anuli nostri impressione signari jussimus.

Hirminmaris notarius ad vicem Hugonis recognovi.

Data XII kalendas novembris , anno Christo propitio xxiv imperii domni

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Hliidovicî piissîmi augusti, indictione xv. nostra largicione vel cum reliquîs posses-

Actum Aquisgrani palatio regio, in Dei nomine féliciter. Amen.

sionibus, quas in presenti possidet vel queque deincebs in jure ipsius monasterii aut per nos aut per alios quosque divina pietas augere voluerit, sub nostro mundeburdo nostraeque libertatis defensione omni tempore persist[ére manda]mus. Et propterea jubem'us ut nulla po-

Dîplôme de Pépin I, roi d'Aquitaine, testas neque quislibet hominum ipsas posen faveur de V abbaye de Joncels^. """^ ~

An 8.37

juin.

IN nomine sancte & individue Trinitatis. Pipinus divina ordinante providentia rex universis fidelibus. Cum locis

sessiones présumât aliquando a potestate sive dominacione jamdicti monasterii minuere vel subtrahere, sed liceat Benedicto abbati & successoribus suis cum ipsius loci congregacione sine alicujus amiracione

Deo dicatis eisque inibi Deo servientibus quiète integerrimeque possidere. Et per quidpiam muneris conferimus, id nobis nostram aetiam auctoritatem nionachi ibi procul dubio ad aeterni regni premium ^^o servientes liberam semper abeant po-

consequendum profuturum cognoscimus Quamobrem noverit soUercia cunctorum sanctae Dei Aecclesiae filiorum {corr. fidelium), quia adiens nostri culminis serenitatem Bene[dictus] abbas Sancti Pétri Juncellensis monasterii, quod est situm in territorio Biterrense, peciit ut ipsum monasterium restrueremus & de nostris regalibus bonis augeremus. Cujus denique preces clementer audivimus & ad meliorandum locum ipsi servisque Dei illic militantibus bénigne aliquid largiendum, scilicet de Fonte Pallagii usque ad Terram Nigram, abhinc aetiam usque ad Fontem Aider' & inde usque ad Fontem Orbi, & descendit [usque] ad terminum Tabule & inde iterum usque ad Fontem Pallagii, ut necessitatibus eorum suplementum conferatur; predictum autem Juncellense monasterium cum hac

• D. Bouquet, t. 6, p. 676; copie ancienne, commmuniquée par M. Paul Meyer. — Les remarques de Baluze sur ce diplôme, Capitularia, t. 2 e. 1099, & Append'ix ibid., c. 1398 & 1699, "^ peuvent subsister, puisque l'année de l'incarnation a été ajoutée sur l'ancienne copie que nous avons collationnée. Le copiste aura lu anno xxvi pour anno xxiv & aura ajouté de sa propre autorité l'année de l'incarnation calculée sur la vingtsixième année du règne de Pépin le Bref. Avec notre modification, la date est bonne & répond à l'année 838, la vingt-quatrième du règne de Pépin, roi d'Aquitaine. Remarquons, d'ailleurs , que la copie a bien évidemment altéré le texte original dans plusieurs endroits. [E. M.]

' Allier, dans dom Bouquet.

testatem ex se ipsis abbates eligere secundum beatissimi Benedicti regulam, quatinus pro stabilitate tocius nostri regni misericordiam Dei implorare délectent. Ut autem haec largicio & liberalitas nostrae magnificentiae rata & inconvulsa omni tempore permaneat, manu propria subternotavimus & anuli nostri inpressione sigillare fecimus.

Signum Pipini gloriosi régis.

Isachar notarius ad vicem Ermoldi recognovit & signavit.

Datum mense junio, feria III", anno XXIV ' Pipini régis. Actum villa Ponligonis % in Dei nomine [féliciter. Amen.J