LXVI

ut homînes liberi comanentes infra termines & super terram ejusdem monasterii terras, quas per licentiam abbatis & monachorum ex heremo traxerunt & inco-

luerunt, quiète possideant, ita tameu ut Charte du même roî, ou ïl est parlé congrati obsequium sicut homines ingenui exinde eidem monasterio exibeant. Hi vero liberi homines qui in congruentia sepefati monasterii de sua proprietate terras & vineas aut molendina habent, concedimus ut ad idem monasterium ea vendant vel comutent, & ipsa emptio vel comutatio plenissimam presentis nostrae auctori-

de Sturmion, comte de Narbonne\

IN nomine sanctae & individuae Trinitatis. Karolus gratia Dei rex. Si fidelium nostrorum petitionibus benignum commodamus assensum, regiam exercemus consuetudinem & hoc postmodum jure firmissimo mansurum esse volumus. Idcirco notum sit omnibus sanctae Dei Ecclesiae

Éd.ori"

t. I, col. 85.

5 juin.

tatis aedicto in omnibus firmitatem ha-

beat. Quandoquidem autem abbas ipsius iidelibus & nostris praesentibus atque fu-

monasterii ab ac luce migraverit, quam- taris, quia quidam fidelium nostrorum

diu ipsi inter se taies invenire potuerint regni Septimaniae vassus noster nomine

qui ipsam congregationcm secundum regu- Teodtfredus nostris obtulit obtutibus auc-

lam sancti Benedicti regere ac gubernare valeant per banc nostram auctoritatem licentiam habeant ex semetipsis abbate[m] eligere, quatinus ipsi servi & qui ibidem Domino famulantur pro nobis & stabilitate regni nostri Domini misericordiam exorare delectet. Et ut haec auctoritas nostri successorumque nostrorum temporibus inviolabilem obtineat firmita-

toritatem avi nostri Karoli, qua continebatur qualiter patri suo nomine Johanni praescriptus bonae memoriae avus noster Karolus concesserat villarem ad laborandum qui vocatur Fontes, cum omni sua integritate & quantumcumque ille in Fontejoncosa de heremi vastitate traxit cum suis hominibus. Ostendit etiam nobis epistolam domni & genitoris nostri Hlu-

tem, manu propria eam subterfirmavimus dovici piissimi augusti ad Sturmionem co-

& anuli nostri impressione signari decrevimus.

Signum (locus monogrammatis) Karoli gloriosissinii régis.

Jonas diaconus ad vicem Hludovici recognovi & subscripsi '.

Data XIII kalendas junii, indictione Vil, [anno quarto]' régnante Karolo gloriosissimo rege. Actum in monasterio Sancti Saturnini prope Tolosam, in Dei nomine féliciter. Amen.

' Ici, traces du sceau, & au-dessous, la signature : Hludovicus. [A. M.]

' Les deux mots placés entre crochets manquent tout au moins dans le fac-sïmile de l'abbé Verguet; mais le lieu, l'indiction & le mois permettant de les suppléer sans aucune difficulté.

lA. M.l

mitem directam, ut praedictam villam, id est Fontes, memorato Johanni absque ullo censu & inquietudine habere dimitteret, propter quam epistolam avus noster Karolus, ut in sua auctoritate continetur, illi fieri jussithoc. Unde & praedictus fîdelis noster nostram deprecatus est misericordiam , ut nos denuo praedictam villam, quemadmodum domnus avus noster aiigustus ac serenissimus augustus genitor noster patri suo per eorum litteras confirmaverunt, nos denuo illi cum sua integritate vel termino confirmare dignaremur. Quapropter & bas litteras nostras illi fieri jussimus, per quas volumus atque fîrmamus, ut praedictus qui moderno habet fîdelis noster Teodefredus saepedictam villam Fontes perpetuo tenere, habere & absque ullius inquietudine possidere. Et condono tibi quid pater tuus aut Vuilimirus avunculus tuus, aut homines illorum in villa

' Archives de l'église de Narbonne. — Baluze. Regum Francorum Capitularïa, t. a, c. 1445.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

5 juin.

ii3.

Fontejoncosa habuerunt per aprisione, cul- suae tuitione defensioiiisque muniinine

tuni vel iiicultuni... tu fecisti sive feceris sicut & alia regioais Septimaniae nionas-

cum homines tuos, absque parafas aut ve- teria clenienter susceperit ac retiauerit.

redos , & habeas aecaoa posteritas tua Petiit itaque maasuetudiaeni aostram prae-

absque ceasu. Et ut haec autoritas coa- nomiaatus abba Richefredus, ut eamdem

firmatioais aostrae firma valeat perma- geaitoris aostri auetoritatem reaovare &

nere, de aaulo aostro subter eam jussimus praedictum Olociaaum moaasterium cum

sigillari. moaachis ibidem famulaatibus & cum su-

Joaas diacoaus ad vicem Hludovici re- pradicta cellula Saacti Laureatii sibi per-

cogaovit & subscripsit. tiaeate atque cum iasula cujus est vo-

Data noaas juuii, anno IIII, iadictioae cabulum Duaiaaa cum suis piscatoriis,

Vii,regaaate Karolo gloriosissimo rege. Ac- aecaoa stagaum quod dicitur Decimus

tum ia moaasterio Saacti Saturaiai prope cum suis similiter piscatoriis, sicut etiam

Tolosa, ia Dei aomiae féliciter. Amea. villam quae dicitur Scurifata, cum ter-

miais & fixoriis & omaibus adjaceatiis

suis, simul quoque muaicipiis omaibusque

aliis rébus, praefato moaasterio Saacti

Aaiaai Olociaai juste legaliterque perti-

aeatibus, sicut ia memorata geaitoris

Diplôme de Charles le Chauve en fa- aostri auctoritate praeceptioais pleaius

veur de Richejroid, abbé de Saint- coatiaetur, sub immuaitatis aostre tui-

rw • ^i tioae ac defeasioais muaimiae deauo

Lninian . ....

recipere digaaremur; supplicavit laterea

IN aomiae saactae & iadividuae Triai- idem abba revereatiam nostram ut & aliud

tatis. Carolus gratia Dei rex. Cum eaim moaasterium sibi commissum, sub boaore

servorum Dei ratioaabilibus petitioaibus scilicet praeclari martyris Stephaai coa-

beaigaitatis aostrae asseasum praebemus, structum & ia pago Carcassoaeasi sub rivu-

regiae celsitudiais opéra frequeatamus ac lum Oliveti situm, cum cella Saacti Johaa-

per hoc facilius aos eteraae beafitudiais nis eidem aspicieate atque cum omaibus

gloriam adepturos liquide credimus. Id- aliis rébus ratioaabiliter sibi appeadeati-

circo aotum sit omaibus saactae Dei Ec- bus, sub simili immuaitatis aostrae tui-

clesiae . fidelibus & aostris praeseatibus tioae seu defeasioae coastituere aoa de-

atque futuris, quia religiosus vir Richefri- aegaremus. Et deaique illius supplices

dus, abba moaasterii Olociaai, quod est ia praeces clemeater suscepimus, & ita illi ia

pago Narboaeasi, ia villa quae dicitur omaibus coacessum & uaiversae saactae

Veraodoverus, coastructum videlicet ia Dei Ecclesiae fidelibus & aostris praesea-

hoaore & veaeratioae beatissimi Aaiaai tibus aecaoa futuris aotum esse volumus.

coafessoris Christi, adieas culmiais aostri Praecipieates ergo jubemus ut aullus ju-

sereaitatem, obtulit praecelleatiae aostrae dex publicus aec quilibet ex judiciaria

domai & geaitoris aostri divae memoriae potestate cum qualibet majoris vel miao-

augusti Hludovici praeceptioais auctori- ris ordiais persoaa ad causas judiciario

tatem, ia qua coatiaebatur qualiter idem more audieadas ia ecclesias aut loca vel

moaasterium ejusdem domai & geaitoris villas seu reliquas possessioaes , quas ia

nostri pia devotioae sacroque studio fue- quibuscumque pagis & territoriis prae-

rit aedificatuni sive coastructum, qualiter- dictorum moaasteriorum potestas teaet

que idem geaitor aoster ipsura moaaste- vel possidet, vel quas deiaceps ia jus ipso-

rium cum sibi pertiaeate cellula aoa loage rum saactorum locorum diviaa pietas au-

ab eo distaate, quae dicitur Saactus Lau- geri voluerit, iagredi praesumat, aec freda

reatius, simul cum omaibus aliis rébus jure aut tributa vel paratas aut veredos seu

pertiaeatibus, quoadam sub immuaitatis maasioaes accipere sive teloaeum exigere

aut fidejussores toUere vel homiaes ipso-

' Recueil des historiens de France, t. 8, p. 459. rum coeaobiorum tam iageauos quam ser^

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

vos super terram ipsoruni comniorantes distringere, nec uUas publicas fuiictiones

seu redhibitiones vel ilUcitas occasiones II 4. — LXI requirere aut exactare audeat. Sed liceat

memorato abbati suisque siiccessoribiis res Diplôme du même roi en faveur de

praefatorum monasteriorum ciim omnibus Véglise de Narhonne\ possessiouibus, quas ex eremi squallore ad

cultum frugum ipsius... excoluerunt, quas tn nomine sancte & iudividue Trinitatis.

siquidem praesenti tempore juste legali- 1 Karolus gratia Dei rex. Quicquit enim

terque possident aliisque omnibus rébus ob anime nostre retribucionem ad loca

illis subjectis, sub tuitionis atque immuni- sanctorum condonamus, id nobis ad man-

tatis nostrae defensione, remota totius ju- sure vite beatitudinem pertinere nullate-

diciariae potestatis inquietudine, quieto nus dubitamus. Idcirco notum sit omnium

ordine possidere & quicquid jus fisci sanctae Dei Aecclesie nostrorumque fide-

exinde exigere aut sperare poterit, totum lium tam presencium quam & futurorum

in fratrum stipendiis & in luminaribus magnitudini, quia ob anime domni & ge-

earumdem ecclesiarum concinnandis at- nitoris nostri remedium seu & mercedis

que pauperibus alendis, sicut dictum est, nostre augmentum vel aetiam pro tocius

omnimode cedere. Constituimus etiam ut regni nobis a Deo commissi stabilitate, ad

quandocumque divina vocatione mémo- partem sancte Dei Aecclesie Narbonensis,

ratus abba vel successores ejus ex hac luce que est in honore beatorum martirum

migraverint, licentiam habeant monachi Justi videlicet hac Pastoris , concedimus

in plerumque memoratis monasteriis con- res quasdam que sunt site in comitatu

sistentes talem inter se per nostrum & Narbonense : villam videlicet Censeradam

successorum nostrorum consensum eligere cum omnibus suis finibus vel terminis seu

abbatem, qui eis secundum regulam Sancti adjacenciis vel quicquid ad eandem perti-

Benedicti praeesse & prodesse queat, qua- nere dinoscitur, videlicet cum domibus,

tenus servos Dei ibidem famulantes pro vineis, pratis, garricis, terris cultis & in-

nobis proleque nostra & stabilitate regni cultis, ad prefatum sanctum locum per

Domini misericordiam semper exorare de- hoc nostre auctoritatis preceptum plenius

lectet. Illud etiam per hanc nostram aucto- in Dei nomine confirmatum tradimus &

ritatem concedimus ac confirmamus atque confirmamus 5 sub ea videlicet condicione

nostros successores rogamus, ut praefata ut quidquid ex prefatis memoratisque re-

monasteria sub nostra speciali semper tui- bus ejusdem loci rector ab hodierno die

tione retineant, & neque ad episcopatum & tempore facere decreverit, liberam &

aut aliud monasterium ullo unquam tem- firmissimam sicuti de ceteris prefatorum

pore ab illis subjiciatur aut in beneficium sanctorum martirum rébus ordinandi ac

cuilibet tribuatur, sed solummodo in jure disponendi in omnibus quibuscumque sibi

& tuitione illorum pro omnibus tempori- bene libitis habeat potestatem. Et ut hec

bus ad monasticum ordinem observandum nostre auctoritatis largicio ab omnibus

persistant, sicque hoc nostrum devotionis sancte Dei Aecclesie fidelibus & nostris

opus inviolabiliter conservent, sicut pia presentibus vidaelicet hac futuris verius

facta sua post se conservanda optaverint. credatur, seu & per cuncta futura tem-

Haec vero auctoritas ut pleniorem in Dei pora inviolabilem atque inconvulsum obti-

nomine obtineat vigorem, manibus pro- neat firmitatis vigorem, eam manu nostra

priis subterfirmavimus & de anulo nostro subterfirmavimus & anuli nostri impres-

sigillari jussimus. sione insigniri decrevimus.

Signum Karoli gloriossimi régis.

Acta sunt nonis iunii, indictione vu. i u-ii- r- j • „ j d 1 ^»' c l j

' ' i v^ii^ vii, » Bibliothèque du roi ; ms. de Baluze cote Jcfterfae

anno IV Karoli praecellentissimi régis, in Narhonenses, & archives de l'église de Narbonne.

monasterio Sancti Saturnini, dum obsidere- [Collationné sur le manuscrit latin 1 1 oi5, i° i5

turTolosa, in Dei nomine féliciter. Amen. v»; copie du douzième siècle.]

Ed.orig,

t. 1, col. 80.

Éd.orig.

col. 80.

20 juin.

Éd.orig.

t. I, col. 81.

Signum (locus monogrammatts) Karoli & reverentiam eorundeni sanctorum au-

gloriosissimi régis. rem accomodare libuit, & hune nostre auc-

Jonas diaconus ad viceni Ludovici re- toritatis inmunitatisque preceptum erga

COgnovit [& subscripsit.] eandem aecclesiam facere. Siiniliter autem

Data pridie idus juni, indictione vi, concedimus eidem aecclesiae, sicut acte-

anno quarto regni prestantissimi régis nus a predecessoribus nostris, Pipino vi-

Karoli. Actum in cenobio sancti Saturnini delicet rege, & deinceps concessum est

niartiris juxta Tolosam , in Dei noniine [illi, medietatem totius civitatis, cum

féliciter. Amen. turribus & adjacentiis earum intresecus

& extrinsecus,] ab omni integritate, de

quocumque conmertio, ex quo teloneus

exigitur vel portaticus, ac de navibus

IIO. — LXII circa littora maris discurentibus necnon

salinis quidquid & comis ipsius civitatis

Autre charte du même roi en faveur exigit, pro oportunitate ejusdem aeccle-

de Véglise de Narbonne '. siae in omnibus [medietatem]. Per quod

decernimus atque jubemus, ut nemo ex

IN nomine sancte & individue Trinitatis. judiciaria potestate nec ullus ex fidelibus

Karolus gratia Dei rex. Cum peticio- nostris in aecclesias aut loca vel agros seu

nibus sacerdotum justis & rationabilibus reliquas possessiones quas presenti tem-

divini cultus amore favemus, superna nos pore possidet, vel ea que deinceps jure

gratia muniri non difidimus. Idcirco no- & potestate ipsius ecclesiae divina pietas

tum sit omnibus fidelibus sancte Dei Ec- voluerit augere, ad causas audiendas vel

clesiae & nostris tam presentibus quam freda aut tributa exigenda aut mansiones

& futuris, quia vir venerabilis Berharius' aut paradas faciendas aut fidejussores tol-

Narbonensis urbis archiepiscopus, adiens lendos aut homines ipsius ecclesie tam in-

obtutibus nostris, deprecatus est mansue- genuos quamque & servos destringendos

tudinem culminis nostri, ut matrem ipsius aut uUas redibitiones aut inlicitas occasio-

ecclesiae civitatis, que est in honore sanc- nés requirendas, nostris aut futuris tem-

torum Justi & Pastoris vel sancte Mariae poribus ingredi audeat vel ea que supra

semper virginis, cum monasterio quod di- memorata sunt penitus exigere présumât;

citur sancti Pauli confessoris ubi ipse sanc- sed liceat memorato presuli suisque suc-

tus corpore requiescit, quod est construc- cessoribus sub nostra defensione quiète

tum aut procul ab eadem urbe, cum om- residere & nostra parère jussione. Et quid-

nibus moderno tempore sibi subgectis sub quid jus fîsci exinde exigere poterat, to-

nostra defensione & inmunitatis tuicione tum nos pro eterna remuneratione eidem

consistere faceremus; id est tam illo atrio concedimus aecclesiae, ut perpetuis tem-

toto cum omni integritate infra Narbo- poribus clericis ibidem Deo servientibus

nam , cum turribus atque earum extrin- proficiat in augmentis, quatenus rectores

secus adjacentiis, quam abbatiis, villulis ipsius aecclesiae cum omnibus ad se perti-

vel territoriis ad eandem aecclesiam perti- nentibus, cum clero & populo sibi sub-

nentibus. Cujus precibus ob amorera Dei gecto, pro nobis & conjuge proleque nostra

ac tocius regni a Deo nobis per inmensum

' Archives de l'église de Narbonne, original. Co- concessi Domini misericordiam alacriter

pie, Bibliothèque du roi, Baliize, Chartes des rois, exorare delectet. Et ut haec nostre pre-

n. 9, [auj. Baluze, Armoires, y. Sço, n. 478 j copie du onzième siècle] &. Fidimus de l'an i3i8j Bibliothèque Colbert, vol. ms. sur l'église de Narbonne, [auj. lat. I 1 oi5, f" 6 v".] Ce qui est entre crochets ne se trouve pas dans la copie de Baluze, que no.is avons suivie comme étant le texte le plus ancien. [A. M.]

' Le manuscrit 1 1 oi5 porte Berarius.

ceptionis auctoritas a fidelibus sancte Dei Ecclesie & nostris verius credatur & diligentius conservetur, eam manu propria subscripsimus, & anuli nostri inpressionem signari jussimus.

Signum (locus monogrammatis) Karoli gloriosissimi régis.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

Éd.orig.

col. 83.

[Jonas diaconus ad vicem Hludovuici recognovit & subscripsit.

Data XII kalendas julii, indictione vi, anno quarto regni prestantissimi régis Karoli. Actum in cenobio sancti Saturnini martyris juxta Tolosam, in Dei nomine féliciter. Amen.]