LXIII

Charte du roi Charles le Chauve en faveur de Véglîse de Toulouse & des monastères de la Daurade & de Saint-Sernin.

[Nous laissons ici, pour ne pas Interrompre la série, le titre de cette pièce, que les Bénédictins avaient placée après les précédentes, datées par erreur de l'an 843. Elle a été mise pîiis haut, à la place qui lui est assignée par sa date, sous le n. 104, col. 2 1 9. Voir du reste, au sujet de la date des pièces LVIII à LXIII, au présent volume, la Note additionnelle, p. 360-62.]

Relation de la mort de Bernard, duc de Septimanie '.

PAGE itaque cum sanguine eucharistico separatim per regem & comitem firmata & obsignata, Bernardus cornes Tolosanus & Barcinonensis Tolosam venit & regem Carolum in cenobio sancti Saturnini juxta Tolosam adoravit, cumque rex manu laeva tanquam sublevandi gratia comitem apprehendisset , altéra, pugione in latus ejus adacto, eum crudeliter interemit, non sine crimine fidei & religionis

' Borrel , Antiquités de Castres, p. 12 & suiv. — Ce récit est faux de tout point} les preuves en sont, outre l'invraisemblance du fait en lui-même, qui n'est confirmé par aucun autre témoignage, la forme du récit, la langue de la prétendue épitaphe (du provençal en 841 !), enfin des expressions telles qtiC celles-ci : adoravit; — yicarius regius ; — soLtdi Tolosani; — jurisdictio regia & laicalis, &c.

violatae, nec sine suspicione patrati parricidii; filius quippe Bernard! vulgo credebatur, & os ejus mire ferebat, natura adulterium maternum prodente. Post tam nefandam necem , rex de solio sanguine maculato descendens & pede cadaver percutiens, sic exclamavit : Fae tïbi qui thalamum patris mei & domini tui foedasti! O quam admirabilia judicia tua, Domine, dum rex de thoro paterno violato praesumit sumere vindictam, incidit in parricidium , & per nimiam pietatem fît impius, atque ita adulterium parricidio punitur.

Per biduum ante fores inscpultum mansit cadaver. Tertio die Samuel episcopus Tolosanus illud sepultura tradidit, cum hac inscriptione in romancio tumulo apposita :

Assi jay lo comte Bernad, Fisel credeire al sang sacrât.

Que sempre prud'hom es estât.

Preguen la divina bontat, Qu'aquela fi que lo tiiat Posqua soy arma aber salvat.

Cum magno populi concursu exequiarum bonores comiti rependebantur, rege intérim in saltu Vadegiaco venationi indulgente. Quod cum ad aures ejus pervenisset, iratus est valde, & episcopus Samuel coram vicario regio ter citatus comparere recusabat & cognitionem causae suis coepiscopis demandari petebat; sed rege renuente, coram vicario causam exercere coactus est, & tandem post trinam confessionem, eo quod cum pompa & epigrammate comitem damnatum ore & manu regia sepelivisset , poena quingentorum solidorum Tolosanorum mulctatur, & episcopo adstante & plangente, monumentum diruitur. Quod Tolosanus episcopus, ut & alii Galliarum episcopi ita aegre tulerunt, ut paucos post menses in conventu Chavinionensi [Chavionense] enixe a rege Carolo postulaverint, ut sententia illa vicarii, contra Tolosanum antistitem lata, tanquam jura episcopalia & ecclesiastica enervans & destruens abrogaretur. Quorum postulation! rex nullo modo obtemperare voluit, sed ore firmo respondit, se non passurum ut episcopi in his quae pertinent ad jura resjalia & ad leges reeni a iurisdictione

An 8^4

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

g juin.

regia & laicali eximantur ; logem regni rium per immunitatis suae praeccptum

hanc antiqiiain esse, qua cautum est dam- sub sua defensione atque protectionc sus-

natos ob cri m en non debere sepeliri cum cepit. Quapropter suprascriptus abba Geila

precibus publiais & cum inscriptionibus. nostram deprecatus est clenientiam, ut nos

(Ex mss. Odonis Ariberù capellani Guerrici denuo praedictum monasterium cum mo-

palat. gloriosïssimï.) nachis ibidem Deo famulantibus & cum

omnibus rébus, quaecumque sicut dixi-

mus ipsi de heremo traxerunt sive quo-

rumlibet religiosorum hominum Deum-

que timentium [studia] illuc contulerunt,

ibidem juste ac legaliter pertinentibus sub

Diplôme de Charles le Chauve pour le nostra tuitione atque defensione recipere

monastère de Sainte -Engrate j au dignaremus. Propterea bas nostrae aucto-

dlocèse d'Ursel^ . ritatis litteras praenominato abbati suis-

que monachis ex praedicto monasterio fieri

IN nomine sanctae & individuae Trini- jussimus, per quas fidelibus nostris notum tatis. Karolus gratia Dei rex. Si illius fieri volumus memoratum monasterium amore, cujus munere ceteris mortalibus cum praefata cella & eorum omnibus appraelati sumus, petitionibus servorum Dei penditiis vel cunctis rébus, sicut domni justis & rationabilibus annuinuis & loca & genitoris nostri fuit, nostrum proprium divino famulatui consecrata congruis mu- esse & sub nostra semper defensione atque nificentiae nostrae beneficiis ad divinum tuitione consistere, ut nuUus episcopus cultum uberius exequendum opem ferimus, aut cornes vel missus discurrens ibi alipraemium nos a Domino remunerari fide- quam dominationem aut tyrannidem aut liter credimus. Igitur notum esse volumus potestatem exerccat, nisi quemadmodum cunctis sanctae Dei Ecclesiae fidelibus & canonica auctoritas jubet, nec aliquam nostris praesentibus atque futuris, quia redibitionem aut inlicitam occasionem illis Geila venerabilis abba ex monasterio quod inferre praesumat. Et ideo quia praefatum dicitur Sancta Grata, quod est situm super monasterium, sicut sub potestate domni & fluvium Bogesia, constructum siquidem in genitoris nostri consistere visum est, modo honore sanctae Dei genitricis Mariae, nos- sub nostra tuitione esse dinoscitur, concetris obtulit obtutibus auctoritatem domni dimus monachis sub sancta régula ibidem & genitoris nostri Hludowici serenissimi degentibus, ut post praefati abbatis sucaugusti, qua continebatur, qualiter prae- cessorumque ejus discessum licentiam hadictum monasterium cum cellula sibi sub- béant eligendi abbatem , qualiter ibidem jecta quae dicitur Sancti Fructuosi & villa Deo militantes securius & quietius sub quae dicitur Serras cum suo terminio Pos- monastica vita degentes pro nobis & consedonius episcopus de heremi vastitnte ad juge proleque nostra Domini misericorculturam frugum perduxisset, & postmo- diam attentius exorare valeant. Et ut haec dum veniens in memorati genitoris nos- auctoritas per curricula annorum inviolatri praesentiam praedictum monasterium bilem atque inconvulsam obtineat firmitacontulit, ut sub defensione atque munde- tem & a fidelibus sanctae Dei Ecclesiae & burdo piissimi genitoris nostri consiste- nostris verius certiusque credatur & melius ret & perpetuo ibidem Domino monachi conservetur, de anulo nostro subter jussifamularent, ita ut nuUius ditioni subditi mus sigillari.

essent nisi solius Dei & semper sub de- Signum Karoli gloriosissimi régis,

fensione atque immunitate régis consiste- Jouas diaconus ad viceni Hludovuici re-

rent; unde & memoralus augustus, ob de- cogiiovit & subscripsit.

precationem Matfridi comitis praedictique Data V idus junii, anno iv, indictione vu,

cpiscopi Possedonii, praedictum monaste- régnante Karolo gloriosissimo rege. Actuni

in monasterio Sancti Saturnini prope To-

' Recueil des historiens de France, t. 8, p. 461. losa, in Dei nomine féliciter. Amen.

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

II juin.

Dîplô

me de Charles le Chauve en faveur des Espagnols fugitifs ' .

Ecclesiae glorioso sanguine redemptae & ministret augmentum & animabus eorum ac nostrae profîciat semper in emolumentum.

I. — Igitur, sicut dictum est, ad omnium vestrum notitiam pervenire volumus, quia eosdem homines sub protectione & detensione nostra denuo receptos sicut in uni-

IN nomine sanctae & individuae Trinita-

tis. Karolus gratia Dei rex. Si enim ea, tate fidei sic etiam in unanimitate pacis &

quae ob utilitatem sancte Dei Ecclesiae dilectionis conservare decrevimus, eo vide-

imperialibus edictis sunt constituta, mag- licet modo ut'sicut caeteri franci homines

nificentiae nostrae confirmatione denuo cum comité suo in exercitum pergant & in

instituentes corroboramus, ad diuturnam marcha nostra juxta rationabilem ejusdem

prosperamque regni a Deo nobis collati comitis ordinationem atque admonitionem

stabilitatem id ipsum attinere non dubita- explorationes & excubias, quod usitato vo-

mus, quin etiam ad capessendam aeternae cabulo vuactas dicunt, facere non negle-

felicitatis beatitudinem profuturum nobis gant, & missis nostris, quos pro rerum

liquido credimus. Itaque notum sit om- opportunitate illas in partes miserimus,

nium sanctae [Dei] Ecclesiae fidelium atque aut legatis qui de partibus Hispaniae ad

nostrorum praesentium scilicet & futuro- nos transmissi fuerint parratas f'aciant &

rum , partibus Aquitaniae, Septimaniae ad subvectionem eorum veredos douent,

sive Hispaniae consistentium magnitudini, ipsi videlicet & iili quorum progenitoribus

quia progenitorum nostrorum, magnorum temporibus avi nostri Karoli id ipsum

siquidem orthodoxorumque imperatorum, facere institutum fuit. Si autem hi qui

avi videlicet nostri Karoli seu genitoris veredos acceperint reddere eos neglexe-

nostri augusti Hludovuici auctoritatem rint, & eorum interveniente neglegentia

imitantes, Gothos sive Hispanos intra Bar- perditi seu mortui fuerint, secundum le-

chinonam famosi nominis civitatem vel gem P'rancorum eis quorum fuerunt sine

Terracium castellum cohabitantes, simul dilatione restituantur vel restaurentur.

cum his omnibus qui infra eundem comi- II. — Ecclesiarum vero census, id est nec

tatum Barchinone Hispani extra civitatem pascualia infra horum terminos vel eorum

quoque consistunt, quorum progenitores villas, nec telonea infra comitatum in quo

crudelissimum jugum inimicissimae chris- consistunt, nec alia quaelibet redibitio

tiani nominis gentis Sarracenorum evitau- neque a comiti neque a junioribus aut

tes, ad eos fecere confugium & eandem ministerialibus ejus deinceps ab illis ulla-

civitatem illorum magnipotentiae libenter tenus exigatur.

condonarunt seu tradiderunt, & ab eorum- III. — Et nisi pro tribus criminalibus

dem Sarracenorum potestate se subtrahen- actionibus, id est homicidio, rapto & in-

tes eorum nostraeque demum libéra & cendio, nec ipsi nec eorum homines a

prompta voluntate se subjecerunt; com- quolibet comité aut ministro judiciariae

placuit mansuetudini nostrae sub immu- potestatis ullo modo judicentur aut dis-

nitatis tuitione defensionisque munimine tringantur; sed liceat ipsis secundum eo-

benigne suscipere ac retinere & coha- rum legem de aliis hominibus judicia ter-

bitationem seu necessitatibus eorum op- minare, & praeter haec tria & de se &

portunum auxilium, sicut & ab illis pro- de eorum hominibus secundum propriam

genitoribus eorum & ipsis constat per legem omnia mutuo definire.

imperialium apicum sanctionem conces- IV. — Et si quispiam eorum in partem,

sum, clementer conferre, quatenus & nos- quam ille ad habitandum sibi excoluit, alios

tra regalis conservatio atque innovatio homines de aliis generationibus venientes

in eorum bene gestis operibus exaltationi adtraxerit & secum in portione sua, quam

aprisionem vocant, habitare fecerit, utatur

' Recueil des historiens de France, t. 8, p. 463. illorum servitio absque alicujus contradic-

PREUVES DE L'HISTOIRE DE LANGUEDOC

tione vel împedimento. Et si aliquis ex praesenti tempore iii praedictîs locis resi-

ipsis hominibus qui ab eonim aliquo ad- deiit,quam bis qui adhuc ad nostram fidem

tractus est, in sua portioiie coUocatus, de iniquorum potestate fugiendo confluxe-

alium id est comitis vel vicecomitis aut rint & in desertis atque incultis locis per

vicarii aut cujuslibet hominis senioratum nostram vel comitis nostri licentiam con-

elegerit, liberam habeat licentiam abeundi; sedentes aedificia fecerint & agros inco-

verumtamen ex bis quae possidet, nihil luerint, juxta supradictum modum sub nos-

habeat nihilque secum ferat, sed omnia tra defensione atque protectione in unitate

in dominium & potestatem prioris senioris fidei & pacis tranquillitate residere, & no-

plenissime revertantur. bis ea quae superius diximus tam cum co-

V. — Placuit etiam nobis illis concedere mite suo quam cum missis ejus pro tempout quicquid de heremi squalore in quolibet ris opportunitate alacriter atque fideliter comitatu ad cultum frugum traxerint, aut exhibere.

deinceps infra eorum aprisiones excolere IX. — Noverint praeterea iidem Hispani

potuerint, integerrime teneaut atque pos- sibi licentiam a nobis esse concessam , ut

sideant; servitia tamen regalia infra comi- se in vassaticum comitis nostri sicut alii

tatum in quo consistant faciant & omnes franci bomines commendent. Et si ali-

eorum possessiones sive aprisiones inter quod beneficium quisquam eorum ab eo

se vendere, concambiare seu donare pos- cui se commendavit fuerit consecutus, sciât

terisque relinquere omnino liceat ; & si se de illo taie obsequium seniori suo exbi-

filios aut nepotes non babuerint, juxta le- bere debere, quale nostrates bomines de

gem eorum alii ipsorum propinqui illis simili beneficio senioribus suis exbiberc

hereditando succédant, ita videlicet ut qui- soient.

cumque successerint servitia superius no- Utautem hae nostrae regalis auctoritatis

minata persolvere non contemnant. litterae erga eosdem Hispanos tenore per-

VI. — Simul etiam praecipientes injun- petuo ab omnibus fidelibus sanctae Dei

gimus ut nullus hominum de saepememo- Ecclesiae & nostris inviolabiliter conser-

ratis eorum aprisionibus vel villis, cum propriis terminis propriisque earum finibus & adjacentiis, injustam inquietudinem illis inferre praesumat aut aliquam minorationem contra legem facere audeatj sed liceat eis ipsas res cum tranquillitate pacis tenere & possidere, & secundum antiquam consuetudinem ubique pascua habere &

ventur, manu propria nostra eas subterfirmavimus & anuli nostri impressione signari decrevimus.

Signum Karoli gloriosîssimi régis.

Deormarus [notariusj ad vicem Hludovuici recognovit.

Data III idus junii, anno iv régnante Karolo glorioso rege. Actum in monasterio

ligna caedere & aquarum ductus pro suis sancti Saturnini prope Tolosam , in Dei

necessitatibus, ubicumque pervenire po- nomine féliciter. Amen.

tuerint, nemine contradicente juxta pris-

cum morem semper deducere. ~~~ — '