‹ Histoire générale des auteurs sacrés et ecclésiastiques. [L.M.F. Bauzon] de grand séminaire (volume 4)Chapitre 38 sur 276 · CHAPITRE IV. — SAIiNT CYRILLE · texte numérisé non relu

CHAPITRE IV. — SAIiNT CYRILLE

HjM 8* C'est de Dieu S selon saint Cyrille, qiie BOUS reccTOiis la grâce de le connaître autant qu'il est possible; et nous avons be^^oin de son secours pour faire le discernement de la Traie d4»ctriiie d'avec celte qui est fausse '• Stns ee secours % on ue peut parler dignement de Dieu, ni se faire entendre aux autres, ni croire aux vérités qu'on a entendues \ ni y persévérer *• Sa grâce nous est même nécessaire pour le prier % car sans elle nous ne saurions pas ce qu'il faut demander. C'est eUe qui soutient le martyr dans la confession el dans les tourments "*, qui coml)at pour nous coBtre les démons *, qui nous fait pratiquer les cBuvre» de vertii *, qui nous rend dignes du royaume éternel*"; cette grâce nous prévient et agit si îutimement sur notre àme^*, qu'elle nous persuade la continence dans le

temps même que nous étions en disposition de prpiidre un parti op|K).sé, qu'elle nous fait mopriscr les richesses los hoinieurs cl les vanités du siècle, pour embrasser une pauvreté volontaire. En ôtant de l'esprit d'un impudique les sales représentations *", elle l'empêche de tomber dans l'impureté; en ôtant à un voleur la pensée et l'afifection au larcin et à la rapine, elle le met dans la voie du salut. Mais de quelque gràre que l'homme soit prévenu, il lui est toujours libre de consentir ou de ne pas consentir à ses impressions ; de donner son cœur à Dieu *', ou de s'endurcir dans le mal sans écouter la voix qui l'appelle et le prévient **. Le don de la fui, même de celle qui a pour objet les vérités révélées, n'a en nous son effet que de notre consentement **. C'est aussi de notre

i Dnpn qyantwn oporiet videt Filiw^ eumque cum Spiritu Sancto et per Spiritwn Sanctumreveùtt, guan» tem quisqua capere potis ejit. Cyrill., Cateches. 6, pSif. 90.

' OiHit igifw nobis e»t divina gratta^ vigili cogita^ tûme, et acutum vtdmlibus ocufis, ne ioiium pro tri» tieo eomêdenteSf ex ignorantia vttium incurramus : ne*'e rati ovem esse qui lupus sit , prcsda fiamus» Cyrill., Cateehes, 4, pag. 51.

* SptntaU vere oput est gratta ut de Spiritu Sancto disseramus,.,. Ipsiui gratiœ Jesu Christi OfUf fuerit ctmcedere, et nobis ut absque defectu toquamvr, et 9oIhs ui inteltifff^ter audiatis Cyrill., Cateches, 16, pag. i4l. Jpse autem {Spiritut Sanctut) de quo loqui- ■HP*, mm cuique w^drum /argiaiur, et nobis qui dici' nus et vobis qui audttis. Ibi«J., pag. i57.

* Outilla gratificatur Dfus. Si quis enim vestrnm 4êftcilor sapieotia, poetulet ab eo qui largitur Deo, f/ eeàpiet^ Jarob. i, 5. Qui preribui vestris exoratus et nohis qui verba facimus dicere, et vobis qui auditts areëe^ concédât, CyriU., Catechei, It, pag. 187. Prœstet autcm omnibus voàis {Deuf) credere m eum pu resmè^rexit, ewndem vero exspectate qui descendit tiiterum veniet. Cyrill.» Cateches. 45, pag. 221.

* Potens est autem Deus.,, ewn qui smcet^s est ser- ■tn, qut vero hypocrita est y fidelem efflcere ; potest enim Ûtus etiam in fidelem fidelem facere, si modo cor illiprœbuerit, Cyrill., Protocuierhes., pag. IS.

* Vocatur autem Paracletus eo qu'td amsoletur^ hnrteluerigalf et sublevet infir,nitn1em nostrnm. Siqtiiétm boo ipaam quid oraturi simus aient oportet, uon MTimos : vtrum ipee Spiritiu iotorcedit pro nobis geoiUibbs iaenarrabilibus, apud Deum nemite, ut res ipm déclarât, Cyrill., Cotec/tes, 16, pag. ^55.

^ Martyrium imminet^ tormenta undique, et igniset 9^ii, et besttm et prœcipitium, Sed Spiritut Sanctus nfferit c/ieeitf : Sastiue DomiDom... Homini depingit npium eceiof um, demonstrat et deliciai'um paradisum.

* Nf formiàemus dœmoneSj neque diabolum ; major ^ mim qui propugnator noster est, Tantum illi ostia f^emue. ibid., pag. 254.

* Quid auimn eautœest quodSpiritus qratiam a^iUB MOBÔu/o numcupaoit {Joannis vi, ïk)f qmod videiicet

per aqunm omnia consistunt,.. Ad eumdem modum et Spiritus Sanctus, cum unus sit et unius modi, et imU" visitais, unicui'fue gratiam prout vult dividit, et quemudmodum hgnum aridum aquam concipiens ger-^ mina emdtit^ sic et anima peccatrix per pœnitentiam Spiritus S(tncti dono dignata justitiœ racemos portât, Cum ttle uniw et ejusdem modi sit, muUtpHces tamen Dei nutu et in Christi nomine virtutes operatw. Nom al ter i us quidem lingue utitur ad sapientiam ; alttrtus mentent prophetia tlluitrat.., alterius temperantmm {aut castitaUm) corroborât , altum quœ ad mis^ri* cordiam (vel eleemosynam) f pertinent docet : alium /ej'unare et asceticœ vitœ exercitationes toierare docct : aiiwn res corporis contemnert : alium ad martyrium prœparftt, Cyrill., Cateches, 16, pag. 249.

w jEtemum Dei regnum hœreditate adeamus^ quo nos omnes sua ipsius gratia dignos Deas efflciat, CyrilL« Cateches, 18, pa;r. 295.

l> Si aliquando sedenti tibi de castitate aut virgini' 'tate suceur nt cogitât >o, illiui ( Spiritus Saréctuf) doe* trma est, tlonne mulioties publia jam ad nuptiales thalamos constituta aufuqit, illo de vtrginitate instruente ? Sonne persœpe homo in pafatiis conspicuu*, opes et dtgnitatem conspuit a Spiritu Sancto edoctus, CyrÛl., Cateches, 16, pag. 25^.

** Si autem, quemudmodum nonnulli quoque inter* pretantur^ illud dtendum est (homm enim non est iUaudabiiis oratio), quamvis iufidelium cogitationes excœcaveritf in bonum excœcarit, ut ad bona respiciant : non emm dixit : Exihecavit eorum antmam, sed, lofideliam cogitationes. Cujus dicii sensus iste est : Excaca scortaioris scortamli (ogitationes, et ser^ vatus e^t homo. Cyrill., Cateches, 6, pag. 105,

»» Potest Deus etiam infidelem fidelem facere, si modo cor il'.i pvœbwrit. Cyrill., Prolocateches,^^\^,

1^ Quœ te, o latro, illuminavU y otestas ? Quis te docuit ut tecum una crucifixum adorares ? 0 lucem œternam quœ in tetiebrts jacentes illuminât l ideo et juste audivit, confide : non quod opéra tua fiduciam tibi efficere deheant, sed quia rex adest qui tibi gror tificatur, Cynll , Cateches. 13, pag. 197.

^^ Habeas itaque eam fidem quœ a te pendet, et in illum fertur, ut etiam ab illo accipias eam quœ super humas^tts vires operatur, Cyrill., Cateches, 5, pag. 77.

Sur le sa-

erem^nt de Baptême

plein gré, de notre choix et de notre libre volonté *, que nous faisons le mal ; le diable même n'a pas été nécessité à pécher par sa nature *, car autrement son péché retomberait sur relui qui l'aurait fait pécher par nature. Saint Cyrilln appelle péché toute action et toute pensée qui s'éloigne de la droite raison *.

9. Tous les péchés, quelque grands * qu'ils soient, sont remis parle baptême: mais ceux que Ton commet ensuite, et dont on obtient le pardon par la pénitence, seront purgés • par le feu du jugement, ces péchés, quoique remis, laissant toujours * une cicatrice dans Tàme comme dans le corps. Il n'en est pas de

même des péchés commis avant le baptême : ce sacrement les fait mettre ^ dans un entier oubli. Le baptême ne se donne qu'une fois dans TËglise *. Il est composé de deux parties qui ne doivent pas être séparées l'une de l'autre, de l'eau et de l'esprit •. Le baptême est nécessaire au salut^ hors le cas du martyre *°. Avant de le recevoir, on donnait son nom *\ et ceux qui étaient inscrits pour être baptisés portaient dés-lors le nom de fidèles ",par un usage particulier à l'Eglise de Jérusalem ; car ailleurs on les appelait compétents. Ce n'était pas la coutume d'expliquer aux catéchumènes les mystères ",en particu^ lier '^ celui de la Trinité. On ne leur confiait

Si vero te fidelem pute», nondum tamen fidei perfeC' tionem es assecutus, opus habes et tu ut cum Apostoiis dicas : Doraiue, adauge Dobis fidem, Luc. xvii« 5. Nani a teipso aliquid habes : ah ipso vero aliquid quo multum continetur^ accipis. Ibid., pag. 76.

1 Maium ex iibero deiectu, voluntariœ animi induo tionis germen, Nam quod propria sponte arbitrioque peccemus, alicubi dicit Propheta : Ego plantavi te ▼ineam fructiferam omnem uvam : quomodo codversa es iD amaritudinera, vilis aliéna? Jeretn. xi, SK Plantatio bona. Fructus malus. Ex libéra voluntate malum» Cyrill., Calèches, 2, pag. 21, 22. et Calèches. 4, pag. 61.

• Primus auctor peccati diabolus et malorum pater, Boc Dominus dixit: Non ego : Quod ab initio diabolus peccat, Jean, ni, 8. Ante illum peccavit nemo, Peccavit vero non ex natura^ necessitate peccati quadam obligatus {alioquin in eum qui talent illum ftcisset, ipsa peccandi causa recurreret), sed bonus creatus, diabolus propria voluntale factus est, sumens ab ac^ tione appel lationem, Cyrill., Calèches. 2, pag. 23.

> Renuntias itaque Satanœ operibus, omnibus, inquam et actionibus et cogitationibus quœ a ratione discedunt, Cyril!., Calèches, 19, pag. 303.

• Omnia quctcumque perpetraveris condonabuntur, sive fornicaiiOj sive adultcrium, sive quodcumque aliud ejusdem modi licentiœ alque peccati genus, Quod majus nefas, quam Christum crucifixisse? Atqui hujus etiam expiatio baptismus est, Cyrill. , Calèches. Z, pag. 47, et Cateches. 15, pag. 236.

• Veniet ad Patrem, fuxta Scripturam quœ modo lecta est, I Cor. m, 12: Filius hominis in nubibus cœli , fluvio Igueo qvo probantur homines tractim decurrente. Si quis aurea habeat opéra , illustrior fiel. Si quis stipules similem ac soliditate destitutam operationem habuerit, ab igné comburetur, Cyrillus, Cateches. 15, pag. 235. Saint Cyrille ne parle ici que des pécbés véniels dont on n'a pas fait une pénitence convenable ; car, pour les morteL^, il dit ailleurs qu*un feu éternel leur est destiné. Si quis autem peccator est, corpus accipiet œtemum perpeiiendœ peccatorum pœnœ capaxy ut in igné œternum ombustus nunquam absumatur, Cyrill., Cateches, 18,

• Maculœ quoque peccatorum in corpore manent. Ut enim postquam plaga in corpore grassata est, etiamsi midela quœdam adhibeatur, cicatrix tamen manet ; sic ti peccatum animam et corpus imprimit, et aoatricum

notœ in ambobus manent: abolenturvero tantummodo ab iis qui lavacrum acdpiunt, Prœterita igitur nmmœ ac corporis vulnera sanat Deus per baptisnta. Sed ad' versum futura deinceps nosmetipsos communiler muniormus omnes , ut mundam hanc corporis vestem custO' diamus. Cyrill., Cateches. 18, pag. 295. — ^ Ibid.

* Non licet bis aut ter lavacrum susapert; alioquin iiceret dicere, quod semel maie succes^erit, id altéra vice perficiam : sed si vei semel maie suocesserit, es res emendationem non admittit, Unns enim Dominus, una F ides et unum Baptisma, Ephes. iv, 5. Cyrill., Protocateches,, pag. 6.

* Cum enim homo duplex sit^ ex anima et corpore compositus, duplex quoque purgatio datur : ineorporea quidem parti incorporeœ ; corporea vero eorpori. Nam uti corpus aqua mnndat, ita animam obsignat Spiri» tuSf adspersi cor per Spiritum et abiuti corpus aqua t'tunda accedamus ad Deum : qui itaque in aquam descensurus es, ne ad elementi vilitatem attende, sed Spiritus Sancti efficacia sulutem susdpe. Nam sine ambobus perfectionem consequi non potest.,, Neque si quis aqua baptizetur, Spiritum vero non acdpiat, gratiam perfectam habet, neque si quis etiam virtutum operibus instructus signaculum per aquam non reeipiat, ille regnvm cœlorum ingressurus est. Cyrill., Cateches. 3, pag. 41.

i<^ Si quis baptisma non recipiat, salutem non habet, solis martyribus exceptis^ gui etiam sine aqua regnum recipiunt. Cyrill., Cateches. 8, pag. 44.

Il Hactenus nomina dedistis. Hœe vobis ad militiam vocatio. Cyrill., Protocateches., pag. 2.

1* Novum nomen accipis quod prius non hab^as. Antea Catechumenus eras, nunc Fidelts vocabere. Cyrill., Cateches. 1, pag. iS.Quantam vobis dignitatem conférât Dominus, ab ordine cate^humenorum ad fideiium ordinem vos transferens : reprœsentat Apostolus Paulus aiens : Fidelia Deus per quem Yocati estis in societatem Filii ejus Jesu Christi, / Cor, i, 9. Cyrill., Cateches, 5, pag. 72.

1* Fuisti tute aliquando Calechur*enus , neque ret propositas enarrabam tibi, Cyrill.« Protocateches,^ pag. 9.

1^ Hœc mysteria quœ nunc tibi palefaeit Eeclesia ex catechumenorum sorte transgressa, Gentilibus exponere mos non est. Non enim Gentili quœ Patrem, Pilium et Spiritum Sanctum spectant mysteria declaramus, neque catechumenis eoram de mystehis palam ioquimur, Cyrill., Cateches» 6, pag. 196.

flT* SliCLE.1

pa3 môme * le symbole de la foi> et, pour cette raison, les compétents à qui on le don-nait^ recevaient ordre de le tenir secret et défense de Técrire, de peur qu'il n'en vînt quelque chose à la connaissance des simples catéchumènes, qui n'étaient * pas encore capables d'écouter même la doctrine de nos mystères, qui étaient indignes de l'entendre et qui quelquefois même s'en moquaient. On faisait des exorcismes ' sur ceux qui devaient être baptisés, sur chacun en particulier, les hommes pendant ce temps étant avec les hommes, les femmes avec les femmes, de peur que dans le lieu où l'on venait apprendre à se sauver , on n'y trouvât l'occasion de se perdre. On regardait * les exorcismes comme essentiels pour purifier Tàme, et ils étaient pris des divines Ecritures . Pendant que le prêtre les récitait, on mettait un voile sur le visage de celui que l'on exorcisait, afin que son esprit fût plus recueilU et afin que, ses yeux ne pouvant s'égarer, il fût plus en état d'écouter et de retenir les choses du salut. Le

< Quod quidem (symbolum) ipsit terbis meminisse vot volo, et apud vos ipsos cum omni studio recitare, wm chartis mandantes , sed in corde insculpentes memoriœ. Dum vero meditando revolvttis, cavete necubi cateehumenorum quisquam quœ vobis tradita sunt , aaudiat. Cyrill., Calèches, 5, pag. 78.

* Quando catechesis pronuntiabilur, si caiechumenus te percunctaius fuerit quid dtxerint doctores, nihil dicas extemo, Mysterium enim tibi, et spem futuri saaUi tradimus. Secretum serva et qui mercedem ftpendit. Ne quisquam Obi dicat aliqutmdo : Quid tibi adportat mali, si ego quoque didicero? Minimum eiian etgroti vinum postuiare soient; quod si iliis intempestive daium fuerit^ phrenesim conciliât : et duo kine nascuntur mala ; nam et œger interit, et medicus maie audit. Idem quoque contingit catechumeno si médiat mysteria a fideli : nam et eatechwt.enus phremsim patitwr, quod enim audtvit ignorât ^ et rem totam obtrectat, et quod dtcitur sannis excipit, simul vero fidelis uti proditor condemnatur, Cyrili., Proto-> cs/Mft««., pag. 9.

* Quando ingressi fueritis ante horam exorcismorwn, uftusquisque vestrum ea loquatur quœ ad pietatem per» tmeni; et si quis e vobis de fuerit, perquirite.,, cum ntem fiet exoreismus, quousque alii qui exorcizantur eteesserint, viri cum viris, mulieres cum mulieribus JwUo.... ne salutis suhsidium vertatur in perditionis oceasicnem. Cyrill., Procaleches. 4, pag. 9, 10.

^ Festinent pedes tui ad catéchèses. Exorcismos cum effectu susdpe : sioe insufflatus, sive exorcizatus fUeris, saluti tibi res illa futura est.,,, ut aurum absque igné •M potest ab aiienis sibi commixtis expurgari^ itd ebtque exorcismis anima expurgari nequii, Divini illi sfnt ex divinis Scripturis collecti. Vélo obductus tibi tfUius fuit, ut attenta de cœtero vacaret cogitatio, neve oaUus vagus ipsum quoque cor vagari efficeret. At vhUs oeuliê non impediuntur aures quominus salutis eijMmentum suscipiant. Cyrill., ibid., pag. 7.

Page 1