‹ Histoire générale des auteurs sacrés et ecclésiastiques. [L.M.F. Bauzon] de grand séminaire (volume 5)Chapitre 146 sur 406 · CHAPITRE XIII. — ORIGÉNE · texte numérisé non relu

CHAPITRE XIII. — ORIGÉNE

a été divinement inspirée. Selon lui, les Prophètes ne perdaient pas l'usage * de la raison en prophétisant; ils le faisaient avec une entière liberté, sans y être forcés par l'Esprit- Saint qui les animait. Il n'y a rien d'inutile * dans l'Ecriture, et on n'en doit rien ' rejeter. Pour la bien entendre \ il en faut étudier le

sens avec beaucoup de soins, et distinguer * les personnes qui y parlent d'avec celles à qui elles adressent la parole; car elle est obscure6 en plusieurs endroits, ce qui ce serait point si nous avions plus de force et de pénétration d'esprit7. La connaissance des lettres humaines est • utile pour l'intelligence de l'Ecriture ;

para permeans; sed etiam in terra, in mater ia viliore hoc ipsum effecit, ut neque ab artifice, minimorum etiam animalculorum corporn neglecta sint... Ita nos censemus de omnibus ex ofllatu Sancti Spiritus scriptis, tanquam iila quœ sapientiam Humana superiorem tradit, magna providentia per divinas litteras hominum gêner i salutaria documenta inseruerit, et singulis, ut ita dicam litteris, quoad unaquœque capere potest vestigia sapientiœ impresserit. Origen., in Psalm., pag. 39, tom. I Huet.

i Admirabar quondam Isàiam, antequam compararem Eiechieli, et obstupescebam quomodo diceret : Audàte aermonem Domini, principes Sodomorum; attendit* legem Dei, principes Gomorrhœ : qno mihi maJtitndiDem saerificioram yestrorum, dtcit Dominos ? Dieeèat enim hœc, cum posset dicere vel tacere; neque enim ut quidam suspicantur, mente excidebanl Prapketœ, et ex nécessitait Spiritus loquebanlur. Si aàii, mquit Apostotus, revelatum fuerit sedenti, prior taceat. Ex quo ostenditur potestatem habere eum qui loquatur, eum ueiit dicere, et eum velit tacere. Et ad Bolaam dicitur : Verpmtamen verbnm quod immHlo in oe tanin, hoc observa loqni : quasi potestatem habente eo ut, aecepto Dei verbo, diceret, seu tacemt. Origen., m Eiech., pag. 401, tom. I Genetor.

* Saque mirandum est, si quodcumque verbum emitteèant Prophétie ; opus efflciebat verbis conveniens : sed et arbitror omnem mirabilem titteram inter divina oracula pereeriptam efficere, neque unum iota esse aut unum apkem in Seriptura, qui opus suum non efficiat m fris qui viriute Utterarum uti sciunt... Herbarius enim est, ut ita dicam, vir sanctus et spiritalis, seligens e sacris 8eripturis quodiibet iota, et quodlibet obvium elementum, et IHteret virtutem inveniens, et quem ad usum accommodari possit, et nihil esse m Scripturis supervaeoneum. Origen., m Hierem., pag. 199, tom. 1 Huet.

* Sed neque unquam propheticam pastionem conculcemus nos, neque aquam legitimam turbemus, cum vero peccent aliqui in evangelicam pastionem, ut ex ecangelicis quœdam proeulcent, aliqua ut bonam herbam depascantur, et ex apostolicis vel omnia eficiant, vel quœdam seligant. aliqua vero abjkiant ; nos EvangeHa omnia depascamur, et nihil ex ipsis conculcemus, et omnia apostolica bibentes, quantum possumus, aquam nobù appositam, hœc custodiamus. Origen., in Ezech., pag. ÎOi. tom. I Huet.

* Omni ralione conandum est in nostro corde colligere, animadvertendo ad lectionem, invocationem et doctrinam, et in lege Domini meditando die ac nocte, non solum nova Evangeliorum, Apostolorum et eorum Apocalypseos oracula ; sed et antigua legis, futurorum bonorum umbram continentis, Prophetarumque qui posi heec futura prœdixerunt. Origen., in Matth., pag. MO, tom. I Huet.

* Qui non perceperit proprietatem personarum divines Scriptural) tum earum quœ loquuntur, tum ad quas vtria fiunt, multum Mi perturbationis afferunt quœ

dicuntur, quœrenti quœnam sit persona loquens, quœnam ea ad quam sermo fit ; cur desierit persona quœ loquebatur; cum sœpe cui verba fiunt reservetur, et alia cum ea ipsa loquatur, vel ea ad quam erat sermo non amplius aud tente, sed altéra dicta excipiente; cum nihilominus maneat quœ loquebatur. Ambœ interdum mutantur, et ea quœ dicit, et cui dicitur, vel cum utraque diutius maneat, non aperte significantur matière; quid autem opus est horum singulorum exempta quœrere, cum Prophetarum scripta, ipsorum copia referta sint. Quœ causa est non sane levis, cur obscuritas dictorum non dijudicetur. Est autem is Scripturœ mos, ut ab uno sermone ad alium illico prosiliat; idque obscure ac confuse admodum Prophetœ faciunt. Origen., in Cant., pag. 51, tom. I Huet.

6 Sunt autem in creatione quœdam quœ nature humana difliculter, vel nullo modo invenire possit. Neque ideirco accusandus est omnium effector Deus; v. g. cum non invenimus causam cur creati sint basilici, et alia venenata animaHa : hinc enim sanctum est conscium imbecillitatis generis nostri, quodque divinœ artis rationes, quantalibet maxima eas diligentia fuerimus contemplati, percipere non possimus, ad unum Deum horum cognitionem referre, qui nobis postea, si digni judicemur, hœc ipsa aperiet quœ illi pie permisimus. Sic igitur et in dwinis iitteris videndum est, mutta in illis recondita esse, quorum nobis est perdifficihs explicatio. Origen., in Psalm., pag. 40, tom. I Huet.

7 Considéra itaque Scripturas ad hune modum, tanquam omnes herbœ sint, aut unum perfectum orationis corpus : si vero neque herbarius es Scripturarum, neque dissector propheticorum sermonum, ne ideirco existima in Scripturis quidpiam redundare, sed teipsum solum potiusquam litteras sacras accusa, cum rationem eorum quœ scripta sunt non invenis. Origen., in Hierem., pag. 199, tom. I Huet.

9 Gaude in Deo, Domine mi sanctissime, et multum

venerabilis fili Gregori, ab Origene ego ornni in-

genii et animi contentione te uti volebam quod finem attinet, ad christianismum , sed et quoad effectionem. Ideirco cupiebam e philosophia Grœeorum ea te aceipère quœ ad christianam doctrinam cireulares diseiplinœ, vel prœludia esse possunt ; quœque ex geometria, rhetorica et astronomia, pmlosophi prœdicant, tanquam philosophiœ sociis et adjutneibus, id nos de philosophia ad christianam religionem dicamus. Et fors i tan taie quid significat quod in Exodo scriptum est, ut jubeantur fitii Israël petere a vidnis et contubernalibus vasa argentea et aurea et vestes, ut spoliatis JEgyptiis, materiam habeant ad ea ornanda quœ ad divinum cul tum pertinent... Tu igitur, Domine fili, prœdpue incumbe in lectionem divinœ Scripturœ. Ittcumbe, inquam, multa enim attentions opus est, ne inconsideratius aliqua effutiamus aut sentiamus : atque onimum advertens ad lectionem divinorum tibrorum, cum fideli et Deo accepta prœnotione, pulsaque in H» clause sunt et aperientur tibi a jamtore de quo dixit

Snrtesdiflér«Dts MOS fe rEerito-

mais rien n'est plus propre à la mériter que la prière accompagnée d'une foi ferme.

S.Origène distingue trois sens de l'Ecriture *: le sens littéral ou historique, le sens mystique ou allégorique, et le sens moral. Ses Commentaires sont pleins d'explications allégoriques; et, quoiqu'il n'y néglige point le sens moral, il est facile de remarquer qu'il le regardait comme beaucoup au-dessous du mystique.

Son application à recueillir toutes les versions de la Bible, à les comparer avec le texte hébreu et à en expliquer les endroits difficiles, prouve assez qu'il aimait à s'instruire du vrai sens de la lettre, et, s'il se laissait souvent aller au goût qu'il avait pour l'allégorie, il sa-

Jesus : Huic janitor aperit : et attendent ad divinam lectionem recte inquire, et cum fide in Deum immota, eam quœ multis abscondita est, divinarum mentem littcrarum. Sed non tantum puisa et inquire. Cum primis enim necessaria est ad res divinas intelligendas precatio ad quant nos adhortatur Servator, non solum dixit : Pulsate, et aperietur vobis ; et : quœritp, et invenieti* : sed et : petite, et dabitur vobis. Origen., Philoc., pag. 41 et 43.

* Triplicem in Scripturis divinis intelligentiœ inveniri sœpe diximus modum, historicum, moralem et mysticum; unde et corpus inesse ei et animam ac spiritum intelleximus. Orig., Hom. 5 in Levit., pag. 78, tom. I Genebr.

1 Sunt qui ita dicant, quia si aUquid Domino observandum est secundum litteram, eur non et cuncta servent ur; & vero ad spiritualem intelligentiam quœ lex continet , referenda sunt, nihil omnino secundum litteram, sed spiritualiter debent universa discerni. Nos autem utriusque assertionis insolentiam tempe rentes, qualis régula in hujuscemodi legis sermonibus observanda sit ex auctoritate divinarum Scripturarum proferre tentabimus. Scriptum est in octavo- decimo psalmo : Lex Domioi irreprehensibilis, etc. Prœceptum Doinini lucidum, etc. Juslitiœ Domini rectœ, etc. Judicia Domini vera, etc. Nisi ergo essent singula ista a semetipsis diversa, nunquam utique proprias unicuique Scriptura divina differentias indidisset, et aliud de lege Domini diceret, aliud de mandat o, aliud de justificationibus , aliud de judiciis. Est ergo, ut ex his ostendimus, aliud lex, aliud prœceptum , aliud testimonium, aliud juslificatio, aliud judicium. Sed et in ipsa lege evidentior horum différent ia désigna tur ubi dicitur, hœc est lex et mandata, et justificatives et prœcepta, et testimonia et judicia quœ prœcepit Dominus Moisi. Cum ergo hœc ita se habere et his a se invicem differre distinctionibus , legis ipsius testimoniis approbentur, diligentius debemus intendere Us quœ recitantur in lege. Qui sicubi scribitur, v. g hoc esse mandatum, non continuo manda tum lex accipienda est... si ergo scriptum legimus, quia lex umbram habeat futurorum bonorum, non continuo etiam mandatum, vel justitiœ, vel judicia, de quibus hoc non est scriptum, umbrœ esse credendœ sunt futurorum bonorum. Denique ut, exempli gratia , unum ponamus ex multis, non est scriptum, hoc est mandatum Paschœ, sed hœc est lex Paschœ. Et quia lex umbra est futurorum bonorum; lex sine dubio Paschœ , umbra est

vait aussi se servir avantageusement du sens littéral de l'Écriture, lorsqu'il était question de soutenir la vérité des dogmes de notre religion. Nous en avons donné des preuves dans l'analyse de ses livres contre Celse. Ou voit encore, par une de * ses homélies sur les Nombres, qu'il pensait que l'on devait interpréter selon la lettre les endroits de l'Ecriture qui, dans leur sens littéral, ne laissent pas d'être propres à édifier les lecteurs, et donner un sens moral ou spirituel aux autres passages qui, pris à la lettre, ne pourraient exciter à la piété. Pour engager les fidèles à la lecture des divines Ecritures, il leur représente que c'est un moyen de s'affermir5 dans

futurorum bonorum. Cum ergo venio ad locum illum qui de Pascha scriptus est, in agno illo corporali debeo intelligere umbram esse futuri boni, et hoc sentire quod Pascha nostrum immola tus est Christus. Simili modo inventes etiam de azymis et de cœteris festorum

dierum observantiis scriptum singula quœ nequa-

quam penitus secundum litteram observanda dicit Apostolus, inventes omnia fere apud Mosen sub legis titulo designari. Jam vero in eo quod dicit : Non occides, non adulterium faciès, non furaberis, et reliqua hujusmodi, non invenies quoniam legis titulum in iis prœmtserit, sed magis hœc mandata videntur, et ideo non exinanitur apud discipulês Evangelii scriptura ista, sed adimpletur, quia, ut dixi, non mandatum, sed lex habere dicitur umbram futurorum bonorum, et ideo hœc nobis secundum litteram custodienda sunt. Item alibi : Juste, inquit, sedate quod justum est. Quid opvs est in his alfegoriam quœrere, cum œdificet etiam littera nunc requiro si sunt aliqua quœ et secundum litteram quidem stare possint, necessario tamen in iis etiam allegoriam requirendam... Apostolus dicit quia Abraham duos habuit filios, unum de ancilla et unum de libéra ; quis dubitat hœc secundum litteram stare debere ? Certum est enim, quia et Isaac de Sara, et Ismael de Agar filii fuerunt Abrahœ ; addit tamen iis Apostolus et dicit : Hœc autem sunt allegorica. Oignes concladens : Ostendimus, ut opùwr, auctoritate Scripturœ divinœ, ex iis quœ in lege scripte sunt, aliqua penitus refugienda esse et cavenda, ne secundum litteram ab Evangelii discipulis observentur : quœdam vero omnimode, ut scripta sunt obtinenda : alia autem habere quidem secundum litteram, veritatem sui , recipere tamen utiliter et necessario etiam allegoricum sensum. Orig., Hom. 11 in Num., pag. 130, tom. 1 Genebr.

' Summa utilitas ab ejusmodi lectione ad eos pervenit, qui veram terne distributionem a Jesu Nave foctom fil iis Israël intelligere possunt, et ad eum qui potutt ascendere in terram sanctam veram et vere bonam, et ex appellatione eorum quœ dicuntur diversis sortientibus, quœ de diversis locis memorantur, accommodare; sed quoniam difficile est invenire qui tantum copiant utilitatis, adhortari volumus audientes ne animum inter legendum despondeant. Quodnam igitur solatium sit, ne succumbat qui ei lectioni inter est, dicendum. Quemadmodum igitur carmina vim habent quamdam insitam, utque imprudens aliquid a carmine accipit, quo incantatur, ea nimirum est natura

[m* SIÈCLE.]

Page 1