CHAPITRE XHI. — ORIGÉNE
nom. Ii reçoit pour divins les f livres à'Esther, de Judith, de Toto, de la Sagesse, et cite comme Ecriture ceux des ■ Machabées, l'Ecclésiastique » et 4 Esdras. H soutient que le Cantique * des trois jeunes hommes dans la fournaise, l'histoire de 6 Suzanne, de Bel et du Dragon font partie de la prophétie de Daniel ; mais il remarque que, de tous les livres de l'Écriture, les sadducéens 7 n'admettaient que le Pentateuque. * £ 4. Quant aux livres du Nouveau Testament, , Origène témoigne que, dans toute l'Eglise, • on recevait d'un consentement unanime * les Évangiles de saint Matthieu, de saint Marc, de saint Luc et de saint Jean : le premier,
quœrimus signare invenietur, nisi tantummodo in Sapientia, quœ dicitur Salomonis, qui utique liber non aà omnibus in auctoritate habetur. Ibi tamen scriptum invenimus : Non enim deerat oninipotenti manui ta», quœ creaverat mundum ex informi materia, immiUere ois similitudinem ursorum, vel féroces leonea. Origen., de Princip., pag. 474, tom. I Genebr.
* Ad similitudinem corporatif exempli est aUquibus etiam in verbo Dei cibus lactis; apertior scilicet simpliciorque doctrine, ut de moralibus esse solet, quœ prœàeri consuevit iis qui initia habent in divinis studiis, et prima eruditionis rationabilis elementa recipiunt. Bis ergo cum recitatur talis aliqua divinorum tolummum lectio, in qua non videatur obscurum, libenter accipiunt, v. g. ut est li bel lus Esther, aut Judith, aut etiam Tobiœ, aut mandata Sapientia! . Orig., m Nwju, pag. 472, tom. 1 Genebr. Exempta passim occurrunt in sacris Scripturis... Anna sterilis arationis
m fidei suœ fructum tulit Samuelem Cum ex
edicto quod Aman insidiose provocaverat, internecioni destmata esset Judœorum natio , jcjunio precibusque Uardochœi factum ui idem ipse, in quo nescidendi estent, dies in festum cesserit. Judith, impetrato Dei auxilio, deineit Holofernem... Ananias, Azarias et Mitael e mediis ignibus exauditi, ventum roris flantem quo excu&a erat ftammœ vis accipere meruerunt , etiam et qui in lacu Babylonico erant, leonum ora precibus Danielis conclusa sunt. Origen., lib. de Orat.,
* Ut autem ex Scripturarum auctoritate hœc ita se habere doceamus, audi quomodo Machabœorum libris, nbi mater septem martyrum, unum ex fitiis cohortatur ad toieranda tormenta, ait et : Rogo te, fili, reepicft cœtam et terrain, etc. Lib. II Machab. vu, 28. Origen., lib. II de Princip., pag. 485, tom. I Genebr.
* Origen. , fiant. 8 in Num., pag. 152, tom. I Geaebr., loc cit.
* Adhuc autem et in secundo libro Esdrœ, ubi Toisas Ammonites impedivit œdificationem eorum qui de captivitate redierant, ut œdificarent et templum et Murum , ait ad Allophylos : Numquid isti sacrificabunt aut œmedent immolata in hoc loco f Nonne ascendant vulpes et destruent murum ipsorum quem m lapidièus œdificant ? Hœc sunt quœ ad prœsens nobis ex Scripturis divinis occurrere potuerunt, etc. Origen., in Cent., pag. 848, tom. I Genebr.
*Mhid quod kabetur in libro Daniel prout entât
écrit en hébreu en faveur des Juifs convertis j le troisième, en faveur des Gentils et approuvé par saint Paul. Il ne marque pas que l'on ait contesté les Actes des Apôtres à saint Luc, ni à saint Paul les treize Epitres qui portent son nom; mais il nous apprend que Ton était partagé sur l'auteur de YEpître aux Hébreux, que plusieurs Eglises, fondées sur le témoignage des anciens, l'attribuaient à saint Paul, d'autres à Clément, évèque de Rome, et quelques-uns à saint Luc 9 ; pour lui, il paraît persuadé que le sens et les pensées sont de l'Apôtre, mais que le choix et la disposition des termes sont d'un de ses disciples, qui a voulu étendre et expliquer ce qu'il avait appris de
apud interprètes septuaginta : Benedicite, spiritus et animse justorum, Domino; spiritus et animœ differentiam exprima. Origen., in Matth., pag. 806, tom. I Huet.
• Voyez le passage dans l'article de la lettre d'Origône à Jules Africain.
7 Atqui vel Samaritœ, vel Sadducœi, quisolos Moysis libres recipiunt, dicant in illis prophetatum de Christo, Origen., contra Cels., lib. I, pag. 38.
8 Sicut ex traditions aecepi de quatuor Evangeliis quœ sola in universa Dei Ecclesia, quœ sub ccslo est, citra controversiam admittuntur : primum scilicet Evangelium scriptum esse a Matthœo, prius quidem publicano, postea vero apostolo Jesu Cltristi, qui illud hebraico sermons conscriptum Judœis ad fidem conversis publicavit. Sscundum fuisse accepimus Evangelium Mord, qui prout Petrus ipsi exposuerat in litteras re tulit. Atque idcirco Petrus in Epistola catholica eum filium suum agnoscit his verbis : Salutat vos electa Dei Ecclesia, quœ estBabylone, etllarcus filius meus. Tertium Evangelium bucœ, quod a Paulo commendatur, in gratiam Gentilium conscrip tum. Postremum vero Evangelium Joannis. Origen., in Matth., pag. 203, tom. I Huet
9 Stylus Epistolœ quœ inscribitur ad Hebrœos, caret illa sermonis rusticitate, quœ propria est ApostoU, quippe qui rudem atque imperitum sese confitetur in sermone, id est, in forma ac rations dicendi. Verum epistola illa et in verborum compositions, majorem prœfert grœci sermonis elegantiam, ut fatebitur quis* quis de styli differentia perite judicare potest. Et prœterea sententias continet admirabiles, née scripUs apostolicis ullatenus inferiores. Atque id verissimum esse assentientur quicumque Apostolorum scripta attente perlegerint... Ego vero ita censeo, sententias quidem ipsas ApostoU esse, dictionem autem et composiiionem verborum esse alterius cujusdam, qui dicta ApostoU commemorare, et quasi in commentarios redù gère voluerit ea quœ a magistro audwerat. Proinds si quœ Ecclesia hanc epistolam pro Paulina habet, eo nomine laudetur. Neque enim temere majores eam Pauli esse tradiderunt. Quis autem rêvera illam scrip' serit, soli Deo notum esse opiner? Sed scriptores quorum monumenta ad nos usque pervensrunt, partim démenti, romance urbis episcopo, eam adscribunt.; partim bucœ , qui Evangelium et Aetus Apostolorum IHteris prodidit. Orig., in Epist ad Hebr., pag. 840, iom* UBuefc
son maître. Origène parlait ainsi dans le tome V de ses Commentaires sur saint Jean, écrits avant Tan 234 . Mais, dans sa réponse à Africain, composée vers le même temps, il semble vouloir * réfuter ceux qui niaient que cette Epître eût été écrite par saint Paul, et il la cite * presque toujours sous son nom dans les ouvrages qu'il a faits depuis. On recevait aussi dans toutes les Eglises la première Epître de 5 saint Pierre, qui était appelée 4 Catholique, et la première de saint B Jean; quant aux cinq autres, savoir : la seconde de 6 saint Pierre, la seconde et la troisième de 7 saint Jean, celles de s saint Jacques et de • saint Jude, elles souffraient encore alors quelque contradiction. Origène les i0 reçoit néanmoins
et les attribue aux auteurs dont elles portent le nom ; il reçoit u aussi V Apocalypse, qu'il dit être de l'apôtre saint Jean. Il cite PEpitre de " saint Barnabe, qu'il appelle Catholique comme celle de saint Jude; il se sert aussi du livre du l3 Pasteur, mais avec quelque réserve, remarquant qu'il n'était point reçu de tous pour divin. Selon lui, il n'y a pas une syllabe l4 dans les Epîtres de saint Paul qui ne renferme quelque mystère.
5. Origène cite quelquefois dans ses écrits de certains ouvrages que nous appelons apocryphes; mais, ordinairement, il remarque qu'ils n'ont aucune autorité ; entre autres, un livre |f d'exorcismes sous le nom de Salomon, une prophétie *• faussement attribuée à Isaïe,
1 Inquiramus de quo dicatur : Dissecti sunt. Heb. n, 87. Nimirum quia traditiones dicunt sectum Isaiam prophetam, et in quodam apocrypho istud habetur, qui forte studio a Judœis depravatus est, dum voces nonnullas impertinentes scripto illi interseruerunt , ut toti non crederetur. Sed probabiie fit aliquem pressum demonstratione super hit usurum sententia eorum qui rejiciunt hanc epistoiam, ac si a Paulo non fuisset scripta : adversus quem aiiis rationibus peculiariter indigetnus ad demonstrandum hanc esse Pauli epistoiam. Origen., Resp. ad Afric, pag. 232.
1 Si autem et angelorum linguas humanis comparaveris linguis, et scieris quia iste major sit angelis, sieut testatus est de eo Apostotus in epistola sua quam sert bit ad Hebrœos. Orig., in M ait h., pag. 58, tom. I Huet., et in Joan., pag. 140 et 162, tom. II Huet. et alibi.
*Petrus autem cui tanquam fundamento superstructa est Kcclesia Christi, adversus quam nec ipsœ inferorum portas prœvaliturœ sunt, unam duntaxat omnium consensu receptam reliquit Epistoiam. Concedamus vero et secundam ejus esset de hac enim ambigitur. Origen., in Joan., pag. 88, tom. II Huet. — * Origen., in Mat th., pag. 203, tom. I Huet., loco citato.
* Jam vero quid dicendum et de eo qui in sinu Christi recubuit, Joanne ? Qui quidem unum reliquit Evangelium , tametsi fateatur tôt se libros scribere potuisse quod nec orbis ipse terrarum continere posset. Scripsit prœterea reveiationem, jussus silere, nec septem tonitruum voces per scribere . Scripsit etiam epistoiam admodum brevem; sed concedamus, si place t, et secundam et tertiam ab illo scriptas esse; neque has genuinas illius esse omnes consentiunt. Ambœ tamen vix centum versus continent. Origen., in Joan., pag. 88, tom. U Huet.
• Loc. cit. — 7 Loc. cit.
8 At vero qui moritur in peccatis suis, etiamsi dicat se Christo credere; quantum ad veritatem ipsi non credidit; nam si dicatur fides, sed sit sine operibus , hujusmodi fides mortua est, ut legimus in Epistola quœ Jacobi nomme circumfertur. Origen., in Joan., pag. 284, tom. II Huet.
9 Quod si quis Judœ quoque Epistoiam admittat, videat quid ex hac sequatur doctrina propter illud : Angeles vero qui non servaverunt auum principa-
tum, etc. Jud. vi. Origen., in Matth., pag. 488, tom. I Huet.
1° Nec solus hac Paulus in suis litteris scribit; audi et Jacobum, fratrem Domini, similia protestantem, cum dicit : Qui voluerit amicus esse bujus ssculi, inimicus Dei constituetur. Jacob, iv. Origen., in Epist. ad Rom., pag. 337, tom. II Genebr. Denique et Jacobus apostolus ita dicit ; Resistite diabolo, et fugiet a vobis, etc. Ibid. Quomodo etiam quod Judas apostolus in epistola catholica dicit poterit explanarif Ait enim ita : Angelos quoque qui non servaverunt principatum suum, etc. Origen., ibid., pag. 844.
<i Origen., in Joan., pag. 88, tom. II Huet., loc. cit.
xtExtat sanein Barnabœ epistola catholica scriptum ( unde fortasse Ceisus occasionem arripuit ut apostates infâmes et nequissimos diceret) : Jesum ad apostolicam functionem elegisse hommes omni iniquitate
iniquiores Quid igitur ubsurdi, si Jésus ostendere
votens humano gêner i quantum ejus medicina contra pestes animarum polleat, infâmes et nequissimos elegit. Origen., contra Cels., lib. I, pag. 49.
i3 Si libro uti audebimus qui in Ecclesia quidem cir» cumfertur, sed ab omnibus pro divino non habetur, illud adhibeamus quod in libro Pastoris de quibusdam traditur, etc. Origen. in Matthœum, pag. 861, tom. 1 Huet.
** Unde apparet in Pauli litteris ne unam quidem syllabam vacare mysieriis. Orig., tu Epist. ad Rom., pag. 343, tom. II Genebr.
11 Qui autem aspicit Jesum imperantem dœmonibus, sed etiam potestatem danlem disciputis suis super omnia dœmonia, et ut in fir mitâtes sanarent ; dicet quoniam non est secundum potestatem datam a Sol" vatore, adjurare dœmonia : judaicum est enim. Hoc, etsi aliquando a nostris taie aliquid fiai, simile fit ei quod a Salomone scriptis adjuratùmibus soient dœmonés adjurari, sed ipsi qui utuniur adjurationibus Mis* aliquoties nec idoneis constituas libris utuntur. Origen., in Matth., pag. 120, tom. II Genebr.
i6 Isaiam serra dissectum fuisse traditum est. Si quis vero historiam hanc non admittat, quod ea in apocrypho Isaia referatur, Us credat quœ in Epistola ad Hebrœos ita scripta sunt : Lapidati sunt, secti sunt, tentati sunt. Illud enim aecti sunt, ad Isaiam nfertur. Origen., in Matth., pag. t*5, tom. 1 Huet
[m* siècle.] CHAPITRE Xm.
les livres intitulés * : La Doctrine et V Évangile * de saint Pierre 9 le livre * d'Enoch, un * de Jerémie, un de * Jamnès et de Mambré, un du prophète • Elie, les T Récognitions de saint Clément, Y Ascension • de Moïse, Y Évangile • des Hébreux, un livre i0 intitulé : Le Testament des douze Patriarches, un autre u, la Prière de Joseph, enfin un livre de saint Jacques, et quelques autres qui étaient sans nom d'auteur. Il croit que l'histoire de ftl Zackarie, que saint
— ORIGÈNE
Matthieu dit avoir été mis à mort parles Juifs entre le temple et l'autel, n'est point tirée des exemplaires authentiques de rEcriture, mais de quelques livres apocryphes. En général, il reconnaît que les Apôtres ont inséré dans leurs écrits quelques circonstances qu'ils avaient tirées des livres apocryphes, et soutient qu'éclairés, comme ils étaient, des lumières du Saint-Esprit, ils l'ont pu *» faire sans danger de se tromper, mais que, n'ayant
1 Si vero quis velit nobis proferre ex eo libello qui Pétri Doctrina appel lalur, ubi Salvator videtur ad discipulos dicere : Non sum dœmonium incorporeum, primo respondendum est ei quoniam ille liber inter libres ecclesiasticos non habetur, et ostendendum quia neque Pétri est ipsa scriptura, neque alterius eujusquam qui spiritu Dei fuerit inspiratus. Origen., lib. I de Princip., pag. 421, tom. 1 Genebr.
* Putabant igitur illum esse Josephi et Mariœ filium... ad id scilicet adducti traditione Evangelii, quod secundum Petrum inscribitur, vel libri Jacobi. Origen., in Matth., pag. 238, tom. I Huet.
* Quanquam hie valde confuse calumniator {Celsus) loquitur in hoc disquisitione de angelis missis ad homines, ut qui obscure inaudivit nescio quid ex Enochi litteris quas nec legisse videtur, nec scire. Quod non magna sit earum auctoritas in Ecclesiis : unde fortasse illud sumptum est sexagenos et septuagenos destendisse t eosque malos redditos. Origen., contra Cels., lib. V, pag. 267. Qui fecit multitudinem stellarum, ait Propheta, omnibus eis nomina vocat. De quibus quidem nominibus plurima in libellis qui appellantur Enoch sécréta continentur et arcana ; sed quia libelli Uti non videntur apud Hebrœos in auctoritate haberi, intérim nmne ea quœ ibi nominantur, ad exemplum vocare differamus. Orig., m Num., pag. 178, tom. I Genebr.
* Sed quoniam quod post hœc dicit Evangelista : Tune impletum est quod dictum raerat per Hieremiam prophetam dicentem, etc., inter ea quœ scripta sunt, non invenitur hoc Hieremias alicubi prophetasse in libris suis, qui vel in Ecclesiis leguntur, vel apud Judœos referuntur. Si quis autem potest scire, ostendat ubi sit scriptum : suspicor aut errorem esse scripturœ, et pro Zacharia positum Hieremiam, aut esse aliquam seeretam Hieremiœ scripturam in qua scribitur. Talis est autem textus apud Zachariam prophetam : Et dicam ad eos : Si bonum est in conspectu Testro, date mercedem meam, aut abnegate ; et statueront mercedem meam trigenta argenteos, etc. & autem hœc dicens aliquis existimat se offendere, videatne alicubi in secretis Hieremiœ. Hoc prophetatur, scient quoniam et Apostolus scripturas quasdam secretorum profert, sicut dicit alicubi : Quod oculus non Tidit, nec auris audivit. In nullo enim regulari libro hoc positum invenitur, nisi in secretis Heliœ propheta?. Item quod ait : Sicut Jamnes et Membres restiteront Moysi, non invenitur in publias Scripturis, sed in libro secreto qui supra scribitur : Jamnes et Membres liber. Unde ausi sunt quidam epistolam ad Timotheum repellere quasi habentem in se textum alicujus secreti, sed non potuerunt. Orig., in Matth., pag. It4, tom. Il Genebr.
* Ibid. — • Ebid.
T Et Clemens romanus, Pétri apostoli discipulus, in hanc quœstionem et sententiam cum pâtre, Laodiceœ, in circuitionibus locutus aliquid maxime necessarium in fine hujusmodi sermonum offert, de us quœ ab ortu evenisse videntur, oratione décima quarto, ubi sic patet : Ignosce mihi, fili, etc. Recognit., lib. X, num. 10; Origen., Philoc., cap. 23, pag. 81.
• In Genesi serpens Evam seduxisse describitur, de quo in Ascensione Moysi ( cujus libelli meminit in Epistola sua apostolus Juda) Michael archangelus cum diabolo disputons de corpore Moysi, ait diabolo inspiratum serpentem causam extitisse prœvaricationis Adœ et Evœ. Origen., lib. I de Princip., pag. 457, tom. I Genebr.
• Quod si quis Hebrœorum Evangelium proférât, in quo servator ipse hœc dicit : Modo accepit me mater mea Sanctus Spiritus, uno capillorum meorum, et me in montem magnum Thabor portavit, etc.
10 Sed et in alio quodam libello qui appellatur Tes* tamentum duodecim Patriarcharum, quamvis non habeatur in canone, talem tamen quemdam sensum invenimus, quod per singulos peccantes singuli satanœ intelligi debeant. Origen., Hom. 15 tu Jos., pag. 197, tom. I Genebr.
u Quod si quis admittat Precationem Joseph inscriptam in his libris, qui apud Hebrœos dicuntur apocriphi, mox hoc dogma etiam aperte dictum inde sumpturus est. Origen., in Joan., pag. 77, tom. II Huet.
11 Illud : In occisione gladii mortui sunt, ad Zachariam re fer tur occisum inter templum et al tare, sicut Servator docuit; testimonio suo, opinor, confirmons Scripturam in communibus quidem et publiais libris vix divulgatam ; in apocryphis autem libris uti verisimile est extantem. Origen., in Matth., pag. 225, tom. I Huet.
11 Operosum est autem, et procul ab opère proposito, si velimus nunc inquirere quam multorum librorum commemoratio fiât in divinis Scripturis, quorum lectio nul la nobis omnino est tradita. Sed neque apud Judœos haberi quidem usum hujusmodi reperimus leotionem, quœ sive pro eo quod ait qua supra humanam intelligentiam continebant, placuit Spiritui Sancto auferri de medio, sive quod essent de Scripturis his quœ appellantur apocryphœ, pro eo quod multa in eis corruptat et contra fidem veram inveniuntur a majoribus tradita, non placuit eis dari locum, nec admitti ad auctoritatem, supra nos est pronuntiare de tait bus, iUud tamen palam est multa vel ab Apostolis, vel ab Evangelistis, exempta esse prolata et Novo Testamento inserta quœ in his Scripturis quas canonicas habemus , nunquam legimus , in apocryphis tamen inveniuntur, et evidenter ex ipsis videntur assumpta. Sed ne sic quidem locus apocryphis dandus est : non enim transeundi sunt termini quos statuerunt patres nostri. Po-
SfO
pas le même secours qu'ils avaient, nous ne devons point nous servir de l'autorité de ces sortes de livres.
Il est encore à remarquer qu'un auteur plus ancien qu'Origène, expliquant cet endroit de la Genèse : « Les enfants de Dieu voyant que les filles des hommes étaient belles, prirent pour femmes toutes celles d'entre elles qu'ils avaient choisies, » l'entendait * du désir que les âmes avaient eu d'être unies à des corps, preuve qu'Origène n'est pas le premier qui ait cru la préexistence des âmes avant les corps. Selon Origène, les exemplaires hébreux sont
plus dignes de * foi quo les autres.; les Juifs en ont néanmoins corrompu * quelques-uns; dans l'endroit de l'Evangile de saint Jean où nous lisons : a Ces choses se passèrent en Béthanie , » il faut lire 4 : se passèrent en Bethabara; le lieu où les porcs se précipitèrent dans 1a mer, n'était pas dans le pays des Géraçéniens, où il n'y a ni mer ni étang, ni dans celui des Gadaréniens, mais dans celui des ' Gergésiens; l'apôtre saint Paul suit la version des Septante 6 dans ses Epitres ; les Epîtres aux Corinthiens sont 7 antérieures à celle aux Romains, et il écrivit celle-ci de • Corinthe.
fuit enim fieri ut Apostoli, vel EvangeUstœ, Sancto Spiritu repleti, sciverint quid assumendum ex HUs esset Scripturis, quidve refutandum : nobis autem non est absque periculo aliquid taie prœsumere, quibus non est tanta Spiritus abundantia. Origen., Prolog, in Cant., pag. 315, tom. I Genebr.
* Sed interpretemur ejus dictum candidius , quippe qui vidimus, quod ille non vidit in Genesi scriptum : Videront filii Dei fîlias hominuin quod essent pulchrœ; acceperuntque sibi uxores selectas ex omnibus; nihilominus eos > qui valent intelligere mentent propheticam admonemus , etiam ante nos quemdam hœc retulisse ad animas cupidas vivendi in corpore, eas aiebat vocatas per figuratam locutionem filias hominum. Origen., contra Cels.t lib. V, pag. 867.
* In his vero quœ exemplaria veriora sunt et cum hebrœis consonant, habetur : Non debui neque debuit mihi qnisquam. Oportet igitur et id quod in usu est atque in Ecclesiis legitur, exponere , et hoc quod in hebrœis codicibus invenitur intactum non prœterire... quia autem et al ta nobis expositio residua est propter exemplaria certiora, in quibus continetur : Non debui neque debuit mihi quisquam, et hune locum consideremus, etc. Origen., Hom. 11 in Hierem., pag. 880, tom. I Genebr.
* Peccatum Juda conscriptum est stylo ferreo, in ungue adamantin o sculptum super pectus cordis eorum. Quoniam difficile est uUquem se malum confiteri, ideo Judœi qui exemplaria nonnulla falsarunt, etiam in hoc loco pro peccato Juda., peccatum eorum posuerunt. Origen., Hom. 12 in Hier., pag. 385, tom. I Genebr.
* Hœc in Bethabara facta sont, trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. Quod in omnibus fere exemplaribus ponatur : hœc in Bethania facta sunt, non ignoramus, et videtur hoc etiam antea factum fuisse : unde apud Heracleonem etiam Bethaniam legimus. Sed persuasi sumus, non Bethania, sed Bethabara légère, cum ad loca pervenissemus ut Jesu discipulorumque ejus ac prophetarum vestigia inspiceremus. Bethania namque, ut ipse inquit Evangelista, patria hazari, et Mariœ et Marthœ, quindecim stadiis a Jerosolymis distat, qua Jordanes fluvius lato comptito abest stadiis circiter octoginta supra centum, sed neque ocus est circa Jordanem, qui nomen commune habeat cum Bethania. Dicunt autem ostendi circa tumulos Jordanis Bethabara, ubi historiœ dicunt Joannem baptizasse, estque nominis interpretatio consequens baptismqtis prœpqrantis Domino populum instructum. Est enim si interpreteris domus instruc-
tionis, Bethania vero domus obtdientiœ. Origen., in Joan., pag. 130, tom. II Huet.
» Dispensât io namque circa poreos e rupe prœcipitatos, et in mari suffbcatos a dœmoniis, scriptum est fuisse in loco Gerasenorum. Gerasa autem urbs est Arabiœ, neque mare, neque stagnum in propinquohabens. Nec mendacium adeo apertum, quodque facile redargui posset, dixissent EvangeUstœ* viri diligenter agnoscentes regionem Judeœ; quoniam vero in paucis exemplaribus invenimus in locum Gadarenorum, ad hoc etiam est dicendum , Gadaram quidem civitatem esse Judeœ; circa quam celeberrima balnea sunt, haudquaquam vero in ea esse stagnum vel mare prœcipitiis adjacens. At Gergesa, a qua Gergesœi, urbs est antiqua juxta stagnum quod nunc Tiberiadis vocamusf juxta quam rupes est stagno adjacens, e qua ostenditur poreos a dœmonibus in prœceps delatos fuisse. Interpretatur autem Gergesa, habitatio ejicientium, fortasse cognomentum sortita propheticœ illius rei quam locorum cives erga Servatorem fecerunt, obsecrantes cum ut e finibus suis excederet. Origen., in Joan., pag. 131, tom. II Huet
6 Tota die expandi manus meas ad populum non credentem, sed contradicentem... Sed ne hoc quidem a noljis conuenit ignorari quod in exemplaribus Hebrœorum non habetur : Et contradicentem ; Apostolus autem secutus est Septuaginta interpretum varietalem in suis scriptis ; sicut illi interpretati sunt, exponit. Origen., in Epist. ad Rom., pag. 384, tom. II Geneb»
7 Ex his omnibus colligitur, quia non solum prima ad Corinthios, sed et secunda ante scripta est, quam hœc ad Romanos, quam habemus in manibus. Origen., ibid., pag. 409.
8 His igitur prout potuimus de sensu ejus in hoc Epistola jam perfectiore conceptis, etiam illud haud absurde admonebimus, quod videtur hanc Epistolam de Corintho scribere, et aliis quidem pluribus indiciis, evidentius tamen ex eo quod dicit : Gommendo autem vobis Phœben sororem nostram, ministram Ecclesiae quœ est Chencris. Chencris enim dicitur loeus Corintho vicinus, immo portus ipsius Corinthi. Et ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit : Salutat vos Caius hospes meus. Dr quo Caio scribens Corinthiis commémorât dicens : Gratias ago Deo meo quod neminem vestrum baptixavi nisi Crispum et Caium. Simile et deinde datur indicium, ubi dicit : Salutat vos Erastus, arcarins civita» tis. De quo Erasto ad Timotheum, seeundam spribeni dixit : Erastus remansit Corinthi. Ex qu$ys omnibw colligi certissima videntur indicia, quocïxU Corintho
[m* siècle.]