CHAPITRE XHI. — ORIGÈNE
SU
£ 6. C'était la coutume * dans l'Eglise de lire * l'Ecriture sainte tous les dimanches. Les chréw tiens s'assemblaient donc en ce jour. Mais *• Qrigène se plaint de plusieurs qui ne venaient à l'église qu'aux jours * solennels , moins encore pour s'instruire que pour se relâcher. Il se * plaint aussi de ceux qui sortaient de l'église aussitôt après avoir ouï la lecture, sans en conférer ensemble et sans interroger les prôtres;etde quelques autres qui n'attendaient pas que la lecture fût finie, ou qui, pendant qu'on faisait la lecture, s'entretenaient de toute autre chose dans un coin de l'église. Il reproche4 aux chrétiens leur attachement aux affaires temporelles et le peu de soin qu'ils
avaient de s'instruire de la loi de Dieu, tandis * qu'ils faisaient de grandes dépenses pour devenir habiles dans les lettres humaines; il exhorte 6 les fidèles non-seulement à venir entendre la lecture des Ecritures dans l'église, mais encore à les lire eux-mêmes dans leurs maisons. Ses maximes sur l'étude de l'Ecriture sainte sont remarquables. Il veut que ceux qui enseignent dans l'église ne disent rien d'eux-mêmes T, mais qu'ils prouvent tout par l'Écriture, à l'exemple de saint Paul, qui la cite souvent, quoiqu'inspiré de Dieu; que les interprètes suivent 8, non leur propre sens, mais celui du Saint-Esprit; qu'on se défie des hérétiques, quand ils citent l'Ecriture; qu'on
ecripta si t. Orig., Prsf. in Epist. ad Rom,, pag. 295, tom. H Genebr.
1 In nostra dominica die, semper Dominus pluit manna de cœlo; sed et hodie ego dico, quia pluit Dominât manna de cœlo. Cœlestia namque sunt eloquia itta quœ nobis lecta sunt, et a Deo descenderunt verba quœ nobù recitata sunt, et ideo nos felices qui taie manna suscepimus. Hom. 7 in Exod., pag. 49, tom. I Genebr.
1 Vereor ne adhuc in tristitia et gemitu Ecclesia filios pariât. An non est ei tristitia, et gemitus , cum vos non convenais ad audiendum Dei verbum, et vix festis diebus ad Ecclesiam procédais? Et hoc non tom desiderio verbi, quam studio solemnitatis , et publicœ quodammodo remissUmis obtentu. Hom. 10 in G$n., pag. 20, tom. I Genebr.
1 Est quid conquerimur si quod non dicimus, igno* ramus? aliqui vestrum ut recitari audierint quœ le» guntur, statim discedunt, nul la ex his quœ dicta sunt inquisitio ad invicem, nulla collât io, nusquam memoria mandati illius, quo te divina lex commonet : interroga patres tuos, et dicent tibi; presby teros tuos, et annuntiabunt tibi. Alii ne hoc ipsum quidem patienter expectant usquequo lectiones in ecclesia recitentur. Alii vero nec si recitantur sciunt, sed in remotioribui dominiez domus locis, sœcularibus fabulis occupantur. De quibus ego ausus sum dicere, quia cum legitur Uoyses, jam non velamen super cor eorum ; sed paries quidam et murus est positus. Hom. 12 in Exod», pag. 61, tom. I Genebr.
* Quid igitur ego faciam, oui dispensatio verbi credita est? Qui lieet inutilis servus sim, accepi tamena Domino distribuendam familiœ dominicœ tritici mensurnom. Sed vide quid addit sermo Domini : distribuendam, inquit, in tempore tritici mensuram. Quid ergo faciam? Ubi vel quando vestrum tempus inveniam? plurimusn ex hoc, imo pêne totum tempus, mundanis oecupationibus teritis in foro, aliud in negotiatione consumitis : alius agro, alius litibus vacat, et ad audiendum Dei verbum, nemo aut pauci admodum vacorn/. Hom. 10 in Gen., pag. 20, tom. I Genebr.
* Tu ergo si volueris filium tuum scire litteras quas libérales vacant, swe grammaticam , vel rhetoricam ducipUnam, numquid non ab omnibus eum vacuum et Uberum reddis f Numquid non, omissis cœteris, huic wù studio dort, operam facis? pœdagogos, magistros, tibros, impensas, nifrU prorsus deme facis quoadus-
que perfectum propositi studii opus reportet. Quis nostrum ita se ad divinœ legis studia convertit 7 Quis nostrum ita operam dédit ? Quis tanto studio ac labore divina quœrit studia, quanto quœsivit humana ? Hom. 12 in Exod., pag. 60, tom. I Genebr.
• Optamus ut, vel his auditis, operam detis, non salum in ecclesia audire verba Dei, sed et in domibus vestris exerceri, et meditari in lege Domini die ac nocte, ibi enim Christus est, et ubique adest quœrentibus se, propterea namque mandatur in lege, ut meditemur eam cum imus in via, et cum sedemus in domo, et jacemus in cubili, et cum exurgimus... Si vero ad ecclesiam fréquenter venins, aurem litteris divinis admoveas, explanationem mandatorum cœlestium capias, sicut cibis et dehciis caro, ita spiritus verbis divinis convalescet ac sensibus, et robustior effectue, carnem sibi parère coget, ac suis legibus obsequi. Nutrimenta igitur spiritus sunt divina lectio, orationes assidues, sermo doctrinœ. His alitur cibis, his convalescit, his victor efficitur. Hom. 9 in Levit., pag. 96, tom. I Genebr.
T Post hœc ergo dicit Paulus : Quia causati aumus Judœos et Graecos omnes sub peccato esse. Post hœc vero, ut ei moris est, de Scripturis sanctis vult affirmare quod dixerat : simul et doctoribus Ecclesia prœbet exemplum, ut ea quœ loquuntur ad populum, non propriis prœsumpta sententiis, sed divinis munita testimoniis proférant. Si enim ipse tantus ac talis Apostolus auctoritatem dictorum suorum suffteere posse non crédit, nisi doceat in lege et prophétie scripta esse quœ dicit : quanto magis nos mùiimi hoc observare debemus, ut non nostras cum docemus, sed Sancti Spiritus sentent i as proferamus. Lib. III in Epist. ad Rom., pag. 320, tom. H Genebr.
8 Si quis ea quœ Jésus Christus Dominus locutus est, ipsa œque doceat non de corde suo, sed de Spiritu sancto, loquitur sermones Filii Dei Jesu. Si consentit Sancti Spiritus voluntati, ejus qui in Apostolis locutus est, non de corde proprio loquitur, sed de corde Spiritus Sancti, qui est locutus in Paulo, qui est locutus in Petro, et in cœteris apostolis est locutus. Si quis vero legens Evangelium, proprium sensum optât Evangelio, non ita intelligens ut Dominus locutus est, iste falsus propheta est, loquens de corde proprio in Evangelio. Hom. S in Exech., pag. 393, tom. I Genebr.
la respecte jusqu'à f y laisser les solécismes, sans y rien corriger; qu'on s'impute * à soimême ce qui y parait choquant; qu'on ne se lasse * pas de l'écouter, quoiqu'on y trouve de l'obscurité, vu qu'il n'est pas surprenant que nous n'entendions pas les paroles de Celui dont nous ne comprenons pas les ouvrages. Pour bien prendre le sens d'un passage, il faut 4 examiner tous ceux où il est parlé de la môme chose, ou dans lesquels le même terme se trouve employé; il faut, en premier
* Quoniam quœ in Scripturis solœcismi formant habent, dictione ipsa legentem confundunt, ut suspicetur non recte, negue ut se habent, ita scriptas esse divine* Litteras : ut et audeant aliqui eas emendationis prœtextu immutare, et circumpositam iis quœ consecutionem habere videntur verbis intel ligentiam transponere; unde cum hic taie quidpiam necessario incident, quantum e locutione in proposais verbis conjicere licet latentem in ipsis sententiam videamus, etc. Philoc., cap. 8, pag. 32.
* Si quando legens Scripturam , incidas in sententiam in qua sit lapis offensionis et petra ruinœ, accusa teipsum, neque non credas lapident hune offensionis habere sensa illa , ut fiât quod dictum est; et qui crédit non confundetur. Primum crede, et inventes sub hoc offendiculo plurimum sanclœ utilitatis. Ibid., cap. 10, pag. 37.
* Non igitur animo langueamus, cum audimus Scripturas quas non intel ligimus , sed fiât nobis secundum fidem nostram, qua et credimus, quia omnis Scriptura divinitus missa utiHs est. Alterum enim e duobus admittere te oportet in iis Scripturis; vel non esse divinitus datas, si quidem utiles non suntf ut suspicetur aliquis infidelis, vel ut fidelis admitte, quia utiles sunt, divinitus esse datas. Ibid., cap. 12, p. 40. Oportet eum qui semel admiserit opificis mundi has esse Scripturas , animum quoque inducere quœcumque de creatione occurrunt, illius rationem quœrentibus, hœc eadem de Scripturis occurrere. Sunt autem in creatione quœdam quœ natura humana difficulter, vel nullo modo invenire possit : neque ideirco accusandus est omnium effector Deus... Sic igitur et in divinis litteris videndum estt multa in il lis recondita esse, quorum nobis est perdifficilis explicatio. Ibid., cap. 2, pag. 23 et 24.
* Omnibus modis conandum est, ut congregemus in corde nostro attendentes lectioni, exhortationi et doctrinœ : et in lege Dei meditando die ac nocte, non solum nova Evangeliorum oracula et Apostolorum et horum explanationes, verum etiam vetera legis umbram habentis futurorum bonorum, ac Prophetarum qui his consenianea prœdixerunt. Hœc autem colligentur, cum et legerimus, et intel lexerimus, et memores horum spiritualia spiritualibus iempestive comparaverimus , non incomparabilia inter se comparantes, sed comparabilia qvamdam sermonis similitudinem idem déclarants habentia tum in sensibus, tum in dogmatibus, ut in ore duorum triumve aut plurium testium e Scriptura citatorum, fundemus et confirmemus omne verbum Dei. Orig., in Matth., cap. 13, pag. 7, lom. II Genebr.
* Incipientes de arca disserere; primo omnium videamus quœ de ea secundum litteram referuntur, et
lieu », chercher le sens littéral, puis le spirituel. Comme la prédication était ordinairement suivie de la célébration de l'Eucharistie, Origène dit que personne ne doit ouïr la parole de Dieu, qu'il ne soit • sanctifié de corps et d'esprit; <c car, ajonte-t-il, il doit entrer peu après au festin nuptial, manger la chair de l'Agneau et boire la coupe du salut. » 7. C'est sur l'autorité de la Tradition ecclé- Jtf»
dlt:o
siastique qu'Origène veut que l'on décide de la vérité des * Ecritures et des dogmes1 de la
quœstiones proponentes quœ objici a pluribus soient, etiam absolutiones earum. Ex his quœ nobis sunt a major ibus tradita, requiramus, ut cum hujuscemodi fundamenta jecerimus , ab historiœ textu possimus ascendere ad spiritalis intelligentiœ mysticum et allegoricum sensum, et si quid in eis arcanum continetur, aperire, Domino nobis verbi sut scientiam révélante. Hom. 2 in Gènes., pag. 5, tom. I Genebr.
• Si quis est qui ad audiendum verbum Dei conveniat, audiat quid prœcepit Dominus, sanctificatus venire débet ad audiendum verbum, lavare débet vestimenta sua. Si enim sordida hue detuleris vestimenta, audies et tu: Amice, quomodo bue introisti non habens vestem nupUalem. Nemo ergo potest audire verbum Dei, nisi prius fuerit sanctificatus, id est, nisi fuerit sanctus corpore et spiritu, nisi vestimenta sua laverit. Ingressurus est enim paulo post ad cœnam nuptialem, manducaturus est de carnibus Agni, potaturus est poculum salutare. Hom. 11 in Exod., p. 60, tom. I Genebr.
7 Quoniam ergo mutti ex his qui Christo credere se profitentur, non solum in parvis et minimis discordant, verum etiam in magnis et maximis : id est de Deo, vel de Domino Jesu Christo, vel de Spiritu Sanctof non solum autem de his, sed de aliis creaturis, id est, vel de dominationibus , vel de virtutibus sanctis : propter hoc necessarium videtur, prius de his omnibus certam lineam, manifestamque regulam ponere; tum etiam deinde de cœteris quœrere. Sicut enim multis apud Grœcos et Barbaros pollicentibus veritatem, desuevimus apud omnes eam quœrere gui eam falsis opinionibus asserebant, posteaquam credidimus Filium Dei esse Christum, et ab ipso nobis hanc discendam esse persuasimus ; ita cum multi sint, qui se putent sentire quœ Christi sunt, et nonnulU eorum diversa a prioribus sentiant, servetur vero ec* clesiastica prœdicatio per successionis ordinem ab Apostolis tradita, et usque ad pressens in Ecclesiis permanens : illa sola credenda est veritas, quœ in nullo ab ecclesiastica discordât traditione. Lib. I de Princip., pag. 404, tom. I Genebr.
9 Quoties canonicas proferunt Scripturas ( hœretici] in quibus omnis christianus consentit et crédit, videntur dicere : Ecce in domibus verbum est veritatis. Sed nos il lis credere non debemus , nec exire a prima et ecclesiastica traditione , nec aliter credere ; nisi quemadmodum per successionem Ecclesùe Dei tradiderunt nobis... Veritas enim similis est fulguri egredienti ab oriente et apparenti usque ad occidentem. Qualis est veritas Ecclesiœ Dei : Ab ea enim sola sonos in omnem terram exivit, et in fines orbis terrœ verba eorum, et velociter currit sola vere veritas Dei. Orig., in Matth., pag. 92, tom. II Genebr.
[m* SIÈCLE.]