CHAPITRE Xm. - ORIGÈNE
religion. Mais, par cette tradition, il entend celle qui est venue de main en main depuis les Apôtres jusqu'à nous.
2£ 8. Il distingue * trois personnes en Dieu, le fj. Père, le Fils et le Saint-Esprit ; mais il sou- *■" tient * que les trois personnes ne font qu'un seul Dieu. Car, quoique le Père et le Fils puissent être considérés comme deux choses à l'égard de leur hypostase, ils ne sont néanmoins qu'un par rapport à leur substance. Le Fils est coéternel ' à son Père et de même substance que lui ; l'image invisible de Dieu
* Est ergo hœc triwn dictinctio personarum in Paire et Filio et Spiritu Sancto, quœ ad pluralem puteorum numerum revocatur. Sed horum puteorum unus est font, Una enim est substantia et natura Trinitatis. Origen., Hom. 12 in Num., pag. 135, tom. I Genebr. Nos autem qui très personas, Patrem et Filium atque Spiritum Sanctum esse credimus, et ingenitum nihil prœter Patrem esse nobis persuasimus ; Spiritum Sanctum et iis omnibus quœ per Verbum facta sunt, et ordine iis omnibus quœ a Paire per Chris tum condita sunt, prœstantiorem esse, ut pium et verum coneedimus et approbamus. Origen., tom. II in Joan., pag. 56 edit. Huet.
* Quod si id quod apud Isaiam scriptum est, ait Servator nos ter, se a Pâtre missum esse , et ab ipsius Spiritu, respondendum est etiarn hoc loco missum esse Christum a Spiritu, non quod natura différât, sed propter Fiiii Dei conservatoris nostri, qui se infra ewn minuit, in humanitate sumenda , dispensationem. Origen., ibid., pag. 57. Vnum igitur Deum sicut et rationem reddidimus, Patrem et Filium colimus... Patrem veritatis et veritatem Filium, duos quidem subtistentia, unum vero concordia, consensu, voluntatisque identitate. Orig., lib. VIU contra Cels., pag. 386.
* Quod autem Verbum ab œtemitate sit cum Pâtre, nec alterius quam Patris substantiœ vel hypostasis proprius sit, ut declaravit synodus, liceat vos iterum a laborioso Origene audire. Sam quœ il le velut inquirens et disputons scripsit non ita accipienda sunt, quia sic ipse sentiret, sed ex eorum mente quibuscum disputât; ai quœ fidenter définit et affirmât, hœc vera est viri hujus perquam studiosi sententia, Itaque post eaquœ exercitationis gratia ad hœreticos dixit, statim propriam ipse mentem his verbis exponit : « Si est imago Dei invisibilis, invisibilis quoqite est ipsa imago, Qum etiam addere ausim, cum sit similitudo Patris, non passe fieri, ut aliquando non fuerit. Quando enim Deus quem Joannes lucem appellat, nam Deus lux est, propriœ gloriœ splendore caruit, ut quis audeat principium existendi Filio tribuere, quasi scilicet antea non fuisset? Quandonam vero non erat Verbum, Verbum, inquam, quod et Patrem cognoscit, et est character ac imago ejusdem substantiœ, quœ digne née exprimi, nec nommari, nec proferri possit? Intelligat emm qui dicere audet, fuit aliquando cum non esset Filius, idem esse ac si diceret : Sapientxa aliquando non erat, Verbum non erat, Vita non erat, » Idem rursus ita alibi loquitur : « Verum nefas est, nec periculo mcat, propter nostram infirmitatemt Deum, quantum m nobis est, unigenito privare Verbo, quod semper emm il h fuit, et illa erat sapientia qua delectabatur, Atiogum cum non semper fuisse delectatum intelli-
invisible, son Verbe, la sagesse éternelle, la vie, la splendeur de la gloire du Père, à qui il est égal, le Père s'étant communiqué avec 4 toute sa grandeur à son Fils unique, qui est aussi le premier-né de toutes les créatures et par qui il a 8 créé toutes choses. Le Fils n'est point séparé dû Père 6; c'est pourquoi il dit dans l'Evangile : « Quiconque me reçoit, reçoit celui qui m'a envoyé.» Il est même dans T le Père, et il en est sorti pour venir vers nous sous une forme visible, le Fils de Dieu étant * invisible de sa nature 9, incorporel et un iopur
gendum erit. » Origen., apud Athan., lib. de Décret Nie. Synod,, tom. I, pag. 282.
• Juxta nostram doctrinam non solus universorum Deus et Pater magnus est : communicavit enim suam magnitudinem cum unigenito et primogenito créaturœ totius ; ut cum invisibilis Dei sit imago , magnitudine quoque imaginem Patris référât alioqui non habitura erat imago illius invisibilis Dei, pulchram ut ita loquor proportionem, nisi magnitudo etiam accéder et. Origen., lib. VI contra Cels,, pag. 3Î3.
1 Est enim contemplatu difficiles Deus Verbum, difficilis et sapientia, per quam Deus creavit omnia, Origen., lib. VI contra Cels,, pag. 328.
• Deinde vero cum a Filio Pater non sépare tur, apud eum est qui Filium . susceperit : unde dictum est, Lucœ ix, 48 : Et qoicnmque me receperit, recipit eum qui me misit. Orig., in Mat th., tom. I, pag. 325 edit. Huet.
i Quoniam quando Filius in Pâtre est, antequam seipsum exinaniat, veluti locus ipsius est Deus, Orig., in Joan,, pag. 306 edit. Huet.
8 Fot*mam namque servi accepit, et cum ipse invisibilis sit natures, utpote œquatis Patri, habitum tamen visibilem suscepit, Origen., Hom, 4 in Gènes,, pag. il edit. Genebr., tom. II.
• Porro Deus, juxta nostram opinionem, cum sit in* corporeus, est invisibilis; contemplât ivis tamen homi-
nibus corde, id est mente, cernitur Fatemur etiam
Deum contemplatu difpcilem: sed non solum imo et ejus unigenitum. Est enim difficilis contemplatu Deus Verbum, difficilis et sapientia per quam Deus creavit omnia, Origen., lib. VI contra Cels,, pag. 823.
10 Non est enim corpus, juxta nostram doctrinam, spiritus, sicut nec ignis ille corpus est, qui Deus esse dicitur apud eumf qui dicit... Deus noster ignis eonsumens. Nam hœc omnia figurate dicuntur, ut per corporea consuetaque nomina indicetur natura illa in-
telligibitis ad differentiam sensibilium , Scriptura
solet intelligibilité vocare spiritus, et spiritualia, ut cum Paulus dicit ; sed sufficientia nostra ex Deo est, qui nos fecit idoneos ministros Novi Testamenti, non litterœ, sed spiritus, nam littera occidit, spiritus vivifleat. Ubi litteram nominavit, cum juxta sensum divinas litteras accipimus, spiritum vero cum juxta intellectum, Ita quod ad Deum spiritum attinet, quoniam Samaritani Judœique corporaliter et juxta figuras mandata legis observabant, dixit Servator ad Samaritanam : Deus spiritus est, et qui eum adorant, in spiritu et veritate debent adorare. Quibus verbis docuii non carnaliter adorandum esse Deum, sed spU ritu, Ipsum esse spiritum etiam inde colligitur, quoniam œque pollet,si guis eum in spiritu et intell igi-
tu
esprit. Quoiqtfenvoyé par le Père et par le Saint-Esprit, il n'en est point * dépendant et n'est pas d'une autre * substance. Les différentes fonctions des personnes de la Trinité ne causent aucun changement* dans leur nature, qui est 4 une en trois personnes. Le Saint- Esprit est la ' troisième. Il ne paraît pas que les Juifs en aient eu connaissance, ni qu'ils aient • désiré de le recevoir. C'est néanmoins le Saint-Esprit qui parlait par les Prophètes et qui a été envoyé par le Père f pour opérer
biliter colat. Origen., lib. VI contra Cels., pag. 324. Juxta nos tram docirinam quœ et rationalem animam conatur ostendere prœstantiorem omni natura corporea, ut tubstantiam invisibilem et incorpoream, Deus Verbum corpus esse non pot est. Orig., ibid., pag. 328.
1 Nec putes natures contumeliam, si Filins a Pâtre mittitur. Orig., Hom. 1 in Isa,, tom. I Geneb., p. 350.
1 Respondendum est missum esse Chris tum a Spiritu, non quod natura différât, sed propter Filii Dei conservatoris nostri, qui se infra eum minuit in humanitate sumenda, dispensationem. Origen., tom. II in Joan., pag. 57 edit. Hue t.
* Quœ sunt ista duo Seraphim? Dominus meus Jésus et Spiritus Sanctus : nec putes Trinitatis naturam deserere, si nominum servantur officia. Origen., in lsaiam, tom. I Genebr., pag. 350.
* Denique ut unitaiem deitatis in Trinitate cognoscast solus Christus in pressenti lectione nunc peccata dimittit, et tamen certum est a Trinitate peccata dimitti. Origen., ibid.
* Origen., Hom. 12 in Num., pag. 135, ubi supra, et tom. II in Joan., pag. 56, ubi supra. Porro alii legentes : Mittam vobis advocatum Spiritum veritatis, nolunt intelligere tertiam personam a Pâtre et Filio et divinam sublimemque naturam, sed apostoîum Paulum. Orig., Hom. 24 in Luc., tom. II Geneb., pag. 150.
* Quis ita desideravit Deum sic ut dicat : Sitivit anima mea ad Deum vivum? Quis ita sitivit ubera petrœ? Petra autem erat Christus. Quis ita sitivit Spiritum Sanctum sic ut dicat : Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum ; ita desiderat anima mea ad te Deus. Nisi hosce très fontes aquarum sitiverimus, nullum fontem aquarum reperiemus. Videbantur Judœi sitire unicum fontem aquarum Deum; sed guia Christum et Spiritum Sanctum minime sitiebant, de Deo quoque bibere non potuerunt. Videbantur item hœretici sitire Christum Jesum; sed quia non sitiverunt Patremf qui est legis ac prophetarum Deus, ideirco nec de Jesu Çhristo bibunt. Sed qui unum quidem servant Deum, sed contemnunt prophetias, non sitiverunt Spiritum Sanctum, qui loquitur in Prophetis. Orig., Hom. 18 in Jer., tom. I, pag. 173 Huet.
7 Pater etiam ut princeps filium mittens, una spiritum quoque mittit, quem certo tempore descensurum ad Dei Filium et una hominum salutem operaturum effecturumque promiserat. Orig., in Joan., t. II, p. 58 Huet.
8 Unus autem ex Seraphim Dominus meus Jésus Christus est, qui ad auferenda peccata nostra a Pâtre missus est et dicit : Ecce abstuli iniquitates tuas et
peccata tua circummundavi Denique ut unita-
tem deitatis in Trinitate cognoscas, solus Christus in pressenti lectione nunc peccata dimittit, et tamen certum est a Trinitate peccata dimitti. Origen.,
le salut des hommes, conjointement avec le Fils. C'est hri encore qui nous • remet nos péchés, comme les autres personnes de la Trinité, quoique rEcriture sainte donne cette prérogative à Jésus-Christ, comme elle attribue • au Père la création de l'univers, au Fils de communiquer la raison, au Saint-Esprit la sanctification. On voit, par saint Basile *°, qu'Origène finissait beaucoup de ses entretiens sur les psaumes par la glorification du Saint- Esprit, et que, dans ses expositions sur saint
Hom. 1 in Jsaiam , pag. 350, tom. I edit. Genebr.
• Porro autem in Trinitate nihil ma jus minusve dicendum est, quoniam unus divinitatis finis, Verbo ac ratione sua teneat universa, Spiritu vero oris sui quœ digna sunt sanctificatione sanctificet, sicut in Psalmis scriptum est: Verbo Domini cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum. Est etiam quœdam inoperatio Dei Patris prœcipua prœter Ulam quam omnibus ut essent naturaliter prœstitit. Est et Domini Jesu Christi prœctpuum quoddam ministerium, in eos quibus naturaliter, ut rationabiles sint, confert, perquod ad hœc quœ sunt, prœstatur eis ut bene sint. Est et alia quoque etiam Spiritus Sancti gratia quœ dignis prœstatur, ministrata quidem per Christum, inoperata autem a Pâtre secundum meritum eorum qui capaces efflciuntur. Quod manifeste indicat Apostolus, unam eamdemque vtrtutem Trinitatis exponens in eo cum dicit : Divisiones donoram sunt, Tel donationum, idem autem spiritus : et divisiones sunt ministeriorum, idem vero Dominus : et divisiones sunt operationum, idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus. Unicuique autem datur manifesta» io Spiritus secundum id quod expedit. Ex quo manifestissime designatur quod nulla est in Trinitate discretio, sed hoc quod donum Spiritus Dei ministratur per Filium, et inoperatur per Deum Patrem. Omnia autem operatur unus atque idem Spiritus dividens singulis prout vult. Orig., lib. I Periarch., cap. 3. Ego autem existimo Spiritum Sanctum, ut ita dicam, materiam gratiarum quœ a Deo proficiscuntur suppeditare Us qui per ipsum ejusque communionem sancti sunt, dum materia quam dixi, charismatum a Deo quidem operatur, a Christo autem ministratur, per Spiritum vero Sanctum existit. Orig., tom. II in Joan., p. 57 Huet
10 Jam vero et Origenem multis in locis expositionum quas in psalmos edidit, deprehendimus , cum Sancto Spiritu gratias agentem Deo, virum qui non omnino sanas habet in omnibus de Spiritu opiniones : nihilominus et hic reveritus consuetudinis robur, pùu voces emisit de Spiritu, qui quidem in sexto, ni fallor, libro enarrationum in Evangelium Joannis, etiam adorandum Spiritum evidenter pronuntiat; ita sertbens ad verbum : « Quoniam aquœ lavacrum significat purgutionem animœ ab omnibus malitiœ sordibus ablutœ, nihilo tamen minus, et per seipsum ex qui seipsum prœbet divinitati adorandœ Trinitatis, per virtutem invocationum gratiarum principium ae /b«iem habet. » Ac rursus in commentariis quibus exponit Epistolam ad Romanos : « Sanœ, inquit, virtutes capaces sunt unigeniti et Sanctus Spiritus Deitatis. Ad hune modum, opinor, traditionis vis sœpe compulit homines etiam suis ipsorum dogmatibus contradicere. » Basil, lib. de Spiritu Sancto, cap. ».
[m8 sièclb.] CHAPITRE XÎM> — ÔRIGÊNE
ïetih, il reconnaissait^ tétines formels la divinité de la Trinité adorable. Ce témoignage et quelques ' autres que nous lisons encore dans les écrits -d'Origène, le mettent à couvert des erreurs qu'on lui a imputées sur ce mystère.
9. Il n'est pas moins orthodoxe sur celui JJ* de llncarnation da Verbe de Dieu; car, selon Origène, le • corps que le Verbe prit dans
le sein de la Vierge était utt corps matériel, sujet aux blessures et à la mort comme celui des autres hommes, en sorte qu'on ne peut douter de la " réalité de sa chair; il s'est aussi uni à * une âme humaine, d'une union trèsintime, pour n'en être jamais séparé ; il y à deux natures • en Jésus-Christ, Tune divine, l'autre humaine, unies en une • seule per> sonne. Jésus-Christ est donc vrai Dieu £t
1 Origène dit ailleurs qu'on doit prier et louer Dien dans le Père, le Fils et le Saint-Esprit. Propterea Domini misericordiam deprecemur, ne, nobis taeentibms, lapides clamitent, sed loquamur et iaudemus Deum in Pâtre, et Filio, et Spiritu Sancto. Origen.* Hom. 87 in Lucam, pag. 158, tom. H edit. Genebr. Et encore : que le Saint-Esprit, de même que le Fils» reçoit tonte la splendeur de la gloire de Dieu. Cœterum quoniam in hune locum devenimus, ubi Dette per Chriftmm glorificùtur, opposite quœremus, quomodo etiam per Spiritum Sanctum glorificetur ; atque arbitrer ego quidem totius gloriœ Dei splendorem esse Filium , ut a Pauio traditum est dicente : Qui cum sit splendor gloriœ; pervenire tamen particulares splendores ub hoc splendore totius gloriœ ad reliquatn naturam rationis capacem. Alioqui non arbitror perdpere aliquem posse omnem splendorem totius gloriœ Dei, nisi Filium Dei. Si eo addas etiam ejus Spiritum, optime tu quidem eerte et absolutissime de Deo et dices.et senties. Orig., in Joan., tom. il, pag. 416 Huet. [Ces dernières paroles ont été rejetées par La Rue comme une note de copiste.]
* Net enim est simile quod nos prœdieamus de Jesu ejusque virtute, quod enim ex Virgine natum est corpus, trot constans ex humana materia vulneribus wtortique obnoxium. Orig., lib. 111 cont. Cels., pag. 125.
* Alii igitur Celso concédant non fuisse illum {Christum) mutatum, sied illusisse oculis videntium : nos quibus persuasissimum est non putative, sed vere, manifesteque advenisse Jesum ad homines, alieni sumus ab obfecto per Celsum crimine. Origen., lib. IV cowfr. Celsum, pag. 172.
* Quod autem tanto Dei Filio anima Jesu dicitur mite per summam participationem nunquam ab eo
ia, nil mirum est Norunt enim sacri divina- \ Litterarum sermones et alia, quœ, duo cum sint naturû, in unum cenjuncta reputantur et sunt : quale est illud de marito et uxore dictum, non amplius sont duo, sed caro nna : et de viro perfecto, qui agglutinatur vero Domino, Verbo, et sapientiœ, et veritati, quod agglutinatus Domino unus est spiritus. Quod si is qui Domino agglutinatur, unus est spiritus, quanto magis Jesu anima agglutinata Domino, ipsi Verbo, ipsi sapientiœ, ipsi veritati, ipsi justitiœ? Atque ita non sunt duo anima Jesu et Deus Verbum totius creaturœ primogenitus. Lib. VI cont. Cels., pag. 308 et 309.
* Quid igitur absurdum, si is qui semél homo fac-
fus est, humano more ducatur ad vitanda pericula
%am nvnia novitas auxilii , supraque modum illushis non conveniebat ei qui vellet ostendere se hominem a Deo testimonium habentem, occultare quiddam divinius sub humana specie, id quod erat proprie Dei Filius, Deus Verbum, potentia, sapientiaque Dei, qui vocatur Chris tus. Non est autem hujus temporis de tic composite, et ex quibus constatât homo foetus
Jésus disserere. Origen., lib. I contra Cels., pag. 52. Non prœdixerunt Prophetœ Deum crucifigendum, quando de mortem assumente sic loquuntur : Vidimus eum, non habentem speciem, nec pulchritndinem... Homo in plaga constitutus et dolore. Vide ut aperte hominem nominent, qui humana passus est. Et ipse Jésus bene sciens quod moriturum erat esse hominem, ait suis insidiatoribus : Nunc autem quseritis me interfîcere : hominem qui veritatem vobia locntns sum, quam audivi a Deo. Quod si quid in hoc quem per se hominem intelligimus divinitatis inerat, id quod erat unigenitus Dei et primogenitus creaturœ totius, cujus verba sunt : Ego sum veritas, etc., alia de hoc ejusque essentia consideratio est , seorsum ab eo quem in Jesu intelligimus homine, quamobrem ne simplicissimus quidem christianus et inexercitatus in doctrina exquisitiore diceret obiisse veritatem , aut vitam , aut
viam, aut vivum panem qui descendit de cœlo nec
ullus nostrum ita insanit, ut dicat mortua est vita
igitur in quantum cogitantur gesta Jesu, quœ in eo patravit deilas, pia sunt, nec aliéna a sanctis de Deo cogitationibus : in quantum autem homo erat , supra omnes homines ornatus pariieipatione ipsius Verbi et ipsius sapientiœ, sustinuit ut sapiens et perfectus, quidquid oporiebat sustinere. Nihil non facientem pro génère hominum sive rationalium. Origen., lib. VU contra Celsum, pag. 842.
6 Hœc autem non eo a nobis dicta sunt quod separemus a Jesu Filium Dei, unita est enim post dispensationem anima Jesu corpusque cum Verbo Dei : nam si juxta Pauli doctrinam dicentis : Qui uohaeret Domino unus est Spiritus; quisquis intelligit, quid sit cohœrere. Quodque ei cohœrens unus sit cum eo Spiritus : quomodo non multo divinius et prœstanhus unum est id quod cum Dei Verbo est composîtum ? Origen., lib. 11 contra Celsum, pag. 64. Sed ubi venit plenitudo temporum et adolevit, atque Unigenitum suum Pater Spiritu Sancto unctum misit in hune mundum, odorata sponsa divini unguenti f)*agrantiam , sentiensque quod illa omnia aromata quibus prius usa videbatur lange inferiora sint, ad comparationem suavitatis novi hujus et cœlestis unguenti, ait : Odor unguentorum tuorum super omnia aromata ; et quoniam Chris tus idem sponsus atque idem pontifex dicitur: pontifex quidem secundum hoc quod mediator est Dei et hominum omnisque creaturœ, pro qua et propitiatio factus semetipsum offerens hostiam pro peccato mundi : sponsus vero secundum hoc quod Ecclesia jungitur non habenti maculam aut rugam, aut aliquid horum : consideremus ne forte unguentum illud pontificale quod in Exodo componi jubetur arte pigmentarii, istius unguenti quod nunc odorata sponsa miratur, terteut
rationem Videamus ergo quomodo compositum sit
illud unguentum. Et locutus est, inquit, ad Moysen : Accipe tibi florem myrrhœ etoctœ, etc. ffac in tege
vrai homme tout ensemble * j et sa divinité était tellement reconnue des chrétiens dès le temps d'Adrien, que les païens * leur en faisaient un crime, et que les chrétiens reprochaient * dès-lors aux Juifs de ne l'avoir pas crue. Une autre preuve de la divinité de Jésus-Christ est que les chrétiens, non-seulement ceux qui vivaient dans la piété, mais ceux mêmes qui menaient une vie déréglée, chassaient 4 les démons du corps des possédés en prononçant le nom de Jésus-Christ et récitant quelques parties des évangiles, S'il a été sujet
guident referri audierat sponsa ; sed rationem eorum veritatemque nunc perspicit. Vide ergo quod istœ quatuor species unguenti istïus, formant tenebant Incarnationis Verbi Dei, quod ex quatuor elementis compaginatum corpus assumpsit, in quo corpore myrrha Ma mortis ejus, quant sive ut pontifex pro populo , sive
ut sponsus pro' sponsa suscepit, servat indicia sed
hœc omnia oleo puro colliguntur, per quod ostenditur vei misericordiœ , vel salutis causa fuisse quod is qui erat in forma Dei, formant servi susceperit, vel ea quœ ex materiali substantia in Christo fuerant assumpta, per Spiritum Sanctum, redacta in unum fuisse, atque in unam speciem quœ est persona mediatoris effecta. Orig., Hom. 1 in Cant., pag. 318, tom. I Geneb.
1 Quod si talis erat Jesu vita, quis sanœ mentis conférât eum cum prœstigiatorum proposito, ac non potius credat juxta oracula Deum esse conspectum in humano corpore, ut in nostrum genus exerceret beneflcentiam. Origen., lib. I contra Celsum, pag. 54. Venerunt igitur (M agi) in Judœam, docti jam natum esse regem quemdam, cœterum ignari cujusdam regni aut ubinam natalium ejus sit locus, ferentes dona composito { ut sic loquar) ex mortali et Deo, aurum in signum potestatis regiœ, ut morituro myrrham, ut Deo thus. lbid., pag. 46.
* Post hœc autem fortassis aliquis putabit nos reprehendi probabiliter, dura dicit Celsus : Si nullum alium isti prœter unum Deum colerent, videri poterant merito alios contemnere. Nunc cum recens exortum hune immensis extollant honoribus, credunt se nihil peccare in Deum quod ministro ejus reverenter serviant. Ad quod respondendum, si Celsus intellexisset illud : Ego et Pater unum sumus ; et illud in precatione dictum a Filio Dei, sicut ego et tu unum sumus; non putasset nos et alium colère prœter Deum universorum Dotrtinum. Orig., lib. VIII contra Celsum, pag. 385.
1 Prœterea dicit {Celsus) hoc Christi fidèles Judœis obficere, quod non credant Dei Filio, qua de re jam superius respondimus , simulque ostendimus quomodo eum Deum opinemur, et quatenus existimemus hominem. Lib. 11 contra Celsum, pag. 61.
4 Quod si Celsus credet Evangeliis quoties ei videntur contra christianos facere, eisdem asserentibus Jesu divinitatern nollet credere : dicemus ei, heus tu ! aut in universum eis non crede et criminari desine, aut si credis omnibus quœ continent, admirare sermonem Dei factum hominem eo amsilio, ut prodesset universo humano generi. Magnificum vero Jesu opus extat hodie, dum hodieque maie affecti sanantur ejus nomine quos Deus sanari vult. Origen., lib. contra Celsum, pag. 80. Non incantationibus pollere videur
à la tristesse,aux autres passions et à lamort même, c'était comme • homme et non comme Dieu. Le motif de l'incarnation du Fils de Dieu a été le salut • des hommes. Car quel autre pouvait sauver l'âme de l'homme et la conduire à Dieu, sinon le Verbe de Dieu qui, étant en Dieu au commencement , s'est fait chair pour ceux qui étaient attachés à la chair et qui étaient devenus comme chair, afin qu'ils pussent le -recevoir, eux qui ne le pouvaient voir, en tant qu'il était Verbe et en Dieu et Dieu lui-même? Au reste, c'a été volontaire-
tur (christiani), sed nomine Jesu cum commemoratione ejus factorum : nam his verbis sœpenumero profligati sunt dœmones ex hominibus prœcipue quoties qui enuntiant ea , sano affectu et intégra fide proferunt. Tanta certe vis nomini Jesu inest contra dœmones, ut nonnunquam, etiam a malis nominatum, sit efficax; quod docens Jésus dicebat : Multi dicent mibi in die illa, in nomine tuo dsemonia ejecimus et virtutes fecimus. Ibid., lib. I, pag. 7. Tantum abest ut eos {dœmones) veneremur, ut precibus et sacrarum Litterarum recitatione profligemur eos ex obsessis hominibus, et ex locis sibi dicatis, interdwn etiam ex animal i bus nonnunquam enim ut hœc quoque lœdani, operantur dœmones. lbid., lib. VI, pag. 876.
* Si ergo aliquis defendens passiones humanas profert nobis etiam ipsum tristatum fuisse Jesum, audiat quoniam qui tentatus est per omnia secundum BimiliLudinem prœter peccatum, hic non est tristatus tristitia passionis ipsius, sed foetus est secundum hutnanam naturam tantum in ipso principio tristitiœ et pavoris , ut ostendat dise ipu lis suis prœsentibus, maxime Petro magna de se existimanti , rébus ipsis quod postea eis dixit : quia spiritus promptus est,
caro autem infirma ergo cœpit quidem tristari
secundum humanam naturam, quœ talibus passionibus subdita est, non autem secundum divinam virtutem quœ ab hujusmodi passione longe remota est. Origen., Tract. 85 in Matth., pag. 115, tom. II Genebr. Demceps autem putans (Celsus) non corpus Jesu extensum et cruciatum, non deitatem ejus, dicere Dei Filium; et in quantum extendebatur ac cruciabatur Deum credere : Tum vero, inquit, Deum praesentem, qui distenderunt et cruciaverunt, nihil mali passi sunt. Qua de re, quoniam superius diximus multa nunc data opéra locum hune silentio prœteribimus. Origen., lib. V III contra Celsum, pag. 404. Yoyex plus haut les témoignages touchant les deux natures en Jésus- Christ
• Quapropter si nos Celsus interrogaverit quomodo putemus nos cognoscere Deum, et per illum sahUen acquirere, respondebimus idoneum esse Dei verbum ut ingressum quœrentibus, se suumque adventum expectantibus, Patrem revelet , qui cerni non potest nisi per prœcedentem adventum Filii. Quis enim aliut valeat servare, et ad Deum optimum maximum humanam animam adducere, quam Deus Verbum ? Qui cum in principio apud Deum esset, propter carni cohœrentes et carnales caro foetus est , ut caperetur ab eis a quibus alloqui ne videri quidem poterat in quantum Verbum erat, et apud Deum erat, et Deus erat. Orig., lib. VI contra Celsum, pag. Sit. [ A salute nuUus excipitur, sive Judsus, sive Grœcus, sive Barbarus
[m* SliCLB.] CHAPITRE XIII.
ment et non par contrainte qu'il a souffert les outrages qu'on lui a faits ', et qu'il s'est livré à la mort pour ôter les péchés du monde. C'est par Jésus-Christ * seul que nous devons aller an Père, et c'est * par lui que nos actions de grâces et nos prières doivent s'adresser au Père, ce qui n'empêche pas que nous * n'invoquions aussi le Fils et le Saint-Esprit. Avant
reniât ; omnibus enim aeque Salvator dicit : « Venite ad omnes. » Idem, in Epis t. ad Romanos, lib. I, nom. 13, edit. la Rue. ]
* ltaque pius Pater est Jesu pater, qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus eum tradidit, agnum suum, ut peccatum mundi tolleret Agnus Dei, pro universo mundo mortuus ; quapropter non coactus, sed volens ac sciens pertulit quidquid in eum sibi permisit sceieratorum audacia. Origen., lib. VIII contra Celsum, pag. 405. '
* Attendit autem ad summum Deum is qui eum inseparabiUter et indwisibiliter colit per Jesum Dei Filium, cujus soiius ductu ad Patrem perveniunt, qui per Verbi Dei et sapientiœ contemplationem tam doc» trina quam operibu» et cogitationibus, Deo rerum om» nium conditori modis omnibus annituntur conciliari. Ibid., pag. 882.
* Unum Deum et unum ejus Filium ad verbum imaginemque quantum possumus , supplicationibus et honoribus veneramur offerentes Deo universorum Do» mino prêtes per suum Unigenitum, eui prius eas adhibemus, rogantes ut ipse, qui est propitiator pro peccatis nos tris, dignetur tanquam pontifex preces nostras et sacrificia, et intercessiones offerre Deo optimo maximo. Ibid., pag. 386. Omnia vota , omnes inter» pellatkmes, deprecationes et gratiarum actiones desti» manda sunt ad Deum verum omnium Dominum, per majorem angelis summum pontificem vivum Verbum et Deum. Verbum illud deprecaturi sumus, interpeh labimus, et et gratias agemus , preces etiam offeremus : modo mtelligamus quomodo hase accipiantur, vei abusive, vel proprie. Origen., lib. Y contra Cels., pag. 933. Solus adorandus est Deus optimus maxi> mus, preces autem offerendœ unigenito Dei Verbo, primogemto créatures totius , qui ut pontifex eas ad Deum suum et ad Deum nostrum perferat, et Patrem suum atque omnium juxta Verbum ejus viventium. Lib. VIII contra Cels., pag. 395.
* Si ergo Enos, et Moyses, et Aaron, et Samuel in' vocabant Dominum, et ipse exaudiebat eosf sine dubio Chriêtum Jesum Dominum invocabant, et si invocare Domini nomen et adorare Deum, unum atque idem est, sicut invocatur Christus, et adorandus est Chris» tus, et sicut offerimus Deo Patri primo omnium orationes, ita et Domino Jesu Christo : et sicut offerimus postuiationes Patri, ita offerimus postulationes et Fi» lio; et sicut offerimus gratiarum actiones Deo, ita gratias offerimus Salvatori : unum namque utrique ho» norem deferendum , id est Deo Patri et Filio ; divinus docet sermo, eum dicit : ut honorificent Filium, sicut honorificant Patrem. Lib. VIII in Epist. ad Rom., pag. 882, tom. II Genebr. Cum autem plenitudo gentium introierit, tune omnis Israël salvus eritj et fiet anus grex et udus Pastor, docens in commune poputum suum magnificare omnipotentem Dominum cum Christo Jesu , cui est gloria et imperium in sescuia tmeutorum. Origen,, Hom. 4 in Hierem., pag. 74,
— ORIGÈNE. M7
sa s résurrection il descendit dans les enfers pour délivrer les saints qui y étaient enfermés. Origène 6 pense que Ton doit prendre à la lettre ce qui est dit dans Isaïe touchant la forme extérieure du Messie, savoir,qu'il devait paraître dans le monde sans s'y faire remarquer par une beauté éclatante ni par des grâces extraordinaires. Mais il ajoute7 que le corps
tom. I Huet. Ut nunquam ad radiées nostras ponatur securis quœ in Evangelio prœdicatur, attentius Jesum Christum Dominum nostrum cum Pâtre suo precemur. Origen., Hom. 12 in EzechieL, pag. 415, tom. I Genebr. Ut igitur et nos stantes in templo, et tenentes Dei Filium, amplexantesque eum, digni remissione et profectione ad meliora simus, or émus omnipotentem Deum, oremus et tpsum parvulum Jesum quem alloqui et tenere desideramus in brachiis. Hom. 15 in Luc. Quia igitur salvator creatoris est Filius, in commune Patrem Filiumque laudemus, cujus lex, cujus et templum est. Hom. 18 in Luc, pag. 146, tom. II Geneb. Propterea Domini misericordiam deprecemur, ne nobis tacentibus lapides clamitent, sed loquamur, et laudemus Deum in Pâtre et Filio et Spiritu Sancto. Hom. 37 in Luc, pag. 158, tom. II Genebr.
* Oportet autem nosse quoniam et antequam corpus assumeret , ad sanctos quoque descendit : et post hanc prœsentiam corporalem od cœlos victor ascendens rursus ad nos veniet. Orig., Hom. 9 in Hier., pag. 101, tom. I Huet. Descendit Chris tus ad inferos non tanquam servus eorum qui ibi erant, sed tanquam Dominus decertaturus.... Igitur Salvator descendit ut liberaret. Origen., in lib. Reg., pag. 82, tom. 1 Huet.
* Fatemur scriptum de Jesu corpore despicabtli, quamvis non habeatur aperte adscriptum, parvum fuisse ac vile. Est autem locus apud Isaiam prœdicen» tem venturum eum non supra modum décora specie nec excellenti pulchritudine. Domine, quis credidit auditui nostro? Et brachium Domini cui revelatum est? Annuntiavimus in conspectu ejus sicut infantulus, sicut radix in terra siti squalida : Non est species ei, nec décor, sed species ejus sine honore, et deficiens supra filios bominum. Hœc ergo Celsus audivit, quod putaret pro se esse , et ad accusationem Jesu facere; non item illa e psalmo quadragesimoquarto quomodo dicantur : Accingere gladio tuo super fémur tuum, potentissime, specie tua et pulchritudine, et intende, prosperare et régna. Sed foc eum non legisse hanc prophetiam; aut legisse quidem, seductum tamen a malis interpretibus non putare quio» quam eam ad Christum pertinere : quid dicet de Evangelio, ubi conscenso excelso monte transformatus est coram discipulis et visus est in gloria, quando et Moyses et Elias, in gloria visi, colloquebantur de ip-
sius exitu complendo in Jérusalem? Non mirum
est materiam suapte natura vertibilem, alterabilem , in quidquid conditori placet mutabilem, et cujuscumque qualitatis quam ei voluerit suus opifex addere capacem , modo talem habere qualitatem juxta quam dicatur non habuisse speciem vel pulchritudinem ; modo tam gloriosam, mirandam, stupendamque , ut in faciem prociderent spectatores tam excellentis pul» chritudinis : dico très illos apostolos, qui una cum Jesu montem ascenderant. Orig., lib. VI contra Cels., pag. 327 et 328.
T Jésus unus cum essett non uno modo cogitari pote-
tts
HISTOIRE GÉNÉRALE DES AtîtEORS ECCLÉSIASTIQUES.
de Jésus-Chriôt avait la prérogative de paraître aux yeux de ceux qui le regardaient, tel qu'il fallait qu'il leur parût, selon la portée et le besoin d'un chacun; et que la ressemblance qu'il y avait entre lui et saint Jean a donné lieu à quelques-uns * de prendre saint Jean pour Jésus-Christ, et Jésus-Christ pour saint Jean. Il croit que le Sauveur n'a prêché1 que pendant un an et quelques mois; qu'il souffrit la mort s quarante-deux ans avant la ruine de Jérusalem ; que la 4 destruction de cette ville et la dispersion de la nation juive furent la peine des crimes dont les Juifs se rendirent
coupables envers Jésùs~Chriftt. H tfetn&qtte que Phlégon 5, un des écrivains profanes, faisait mention de l'éclipsé et du tremblement de terre arrivés à la mort de Jésus^Christ; qu'il lui attribuait la connaissance de l'avenir; qu'il reconnaissait que les choses étaient arrivée* comme Jésus les avait prédites, mais qu'il confondait Jésus-Christ avec saint Pierre. Origène parait • persuadé que cette éclipse ne fut pas générale, non plus que le tremblement de terre et les autres prodiges qui arrivèrent alors ; il T rapporte que ceux que l'on condamnait à mourir sur la croix n'y expi-
ra*, et ab inspicientibus non similiter videbatur ab
omnibus quod autem ab inspicientibus non eodem
modo videbatur ab omnibus, sed prout capaces erant; manifestum erit his qui sciunt , cur transformaturus se in excelso monte ne discipulos quidem omnes assumpserit , sed solos Petrum , Jacobum , Joannem, ut qui soli capaces essent tam gloriosi spectaculi, possentque in itla claritate Moysen et Eliam considerare, audireque iliorum coiloquia , ac etiam vocem cœlitus delatam in nubibus. Orig., lib. II cont. Cels., pag. 99. 1 Prius Jesu Mater, simulatque illum concepit, ad Joannis matrem, eamque uterum ferentem pergit , quando qui formatur accuratiorem formationem douât et qui formabatur, conformem illum efficiens suce gloriœ; adeo ut ob formam communem Joannes crederetur esse Christus, et item Christus Joannes esse a mortuis excitus pularetur apud eos, qui non discernunt inter imaginem et inter eum qui est secundum imaginem. Orig., tom. IX in Joan., pag. 138, tom. 11 Huet.
* Certissimum argumentum diffusa gratiœ in labiis ipsius hoc est, quod cum pauco tempore docuisset, annum enim et menses aliquot docuit, universus orbis doctrina ejus et Dei cultu per ipsum imptetus est, Origen., Philoc, cap. 1, pag. 4.
» Quadraginta duo anni non amplius, opinor, intercesserunt inter Jesu crucem et deleta Jerosolyma. lib. IV contra Celsumt pag. 174.
* Id unum ex argumentis est, divinum aliquid et sacrum fuisse Jesum, quo lœso Judœi tôt et tantis malis affliguntur tam longo tempore : et audemus dicere, nunquam fore ut restituantur. Scelus enim commiserunt supramodum impium, per insidias oppresso Servatore humani generis in ea urbe, ubi sacra Deo faciebant, ma jus mysterium significantia. Itaque necesse fuit eam urbem in qua hœc Jésus passus est deleri funditus, et Judœorum gentem expelli suis sedibus, et alios vocari ad Dei beatitudinem. Ibid.
* De defectu autem solis sub Tiberio Cœsare, quo imperante Jesum constat crucifixum, deque magnis ejus temporis terrœ motibus, etiam Phlegon scripsit in decimo tertio, aut, ni fallor, decimo quarto Chronicorum suorum volumine. Lib. II contra Cels., pag. 80, Phlegon, certe in decimo tertio, aut, ni fallor, in decimo quarto Chronicorum suorum volumine, fatetur ingénue Christum prœscivisse futura, confundens Petrum cum Jesu, testaturque evenisse quidquid prœdictum tuerai : nihilominus illic quoque vel propter hanc prœscientiam pêne invitus fatetur, non fuisse divina virtute vacuum sermonem quem accepimus a majoribu*. Origen., ibid., pag. 69.
* Arbitror ego sicut cœtera signa qua facta sunt in passione ipsius, in Jérusalem tantummodo facta sunt : sic et tenebrœ tantummodo super omnem terram Judœam sunt factœ usque ad horam nonam. Quœ autem dico, in Jérusalem tantummodo hœc facta sunt, quod vélum templi scissum est, quod terra contremuit, quod petrœ diruptœ sunt , quod monumenta aperta sunt, nec enim extra Judœam petrœ diruptœ sunt, aut monumenta aperta sunt alia, nisi ea tantum quœ in Jérusalem erant , aut forte in terra Judœa. Nec alia terra tremuit tune nisi tetra Jérusalem : nec enim refertur alicubi quod omne eletnentum terrœ tremuerit in tempore illo, ut sentirent, v. g. et qui in JEthiopia erant, et in India et in Scythia; quod si factum fuisset, sine dubio inveniretur in historiis aliquibus eorum qui in chronicis scripserunt nova aliqua facta. Orig., Tract. 85 in Matth., pag 128, tom. II Genebr.
7 Secundum alterum autem modum, quoniam forte prœstare volens Pilatus populo universo qui dixerat : Crucifige, crucifige eum, et timens populi totius tumultum , non jussit secundum consuetudinem ttomanorum de his qui crucifiguntur, percuti sub alas corporis Jesu : quod faciunt aliquando qui condemnant eos qui in majoribus sceleribus sunt in vent i. Quoniam ergo mejorem sustinent cruciatum qui non percutntntur post fixionem , sed vivunt cum plurimo cruciatu aliquando autem et tota nocte; et adhuc post eam tota die : Jésus ergo cum non fuisset percussus, et speraretur diu pendens in cruce majora pati tormenta, oravit Patrem et exauditus est, et statim ut clamavit ad Patrem receptus est ; aut sicut potestatem habebat ponendi animam suam, posuit eam quando voluit ipse, quod prodigium stupuil centurio factum, et dixit : Vere hic homo Filius erat Dei. Miraculum enim erat , quoniam post très horas receptus est, qui forte biduum victurus erat in cruce secundum consuetudinem eorum qui suspend untur quidem, non autem percutiuntur, ut videretur beneficium Dei fuisse quod expiravit, et meritum orationis ejus magis quant violentia crucis. lllud etiam quod in sequentibus exponit Marcus, cum Joseph intrasset ad Pilatum et petiisset corpus Jesu, hoc ipsum signifleat. Sic enim dicit, quoniam Pilatus miratus est si jam morUms esset, et vocans centurionem interrogavit eum si jam mortuus esset? et cum audisset a centurione, donavit cor* pus ejus Joseph; si enim consuetudo, quœ apud Ramanos fuerat de crucifixis atque percussis, in Christo servata fuisset, quomodo miratus fuisset Pilatus si jam mortuus est? Vide ergo nisi novuth demonstrat miraculum quod jam mortuus erat, et quod tocaait
[m* SIÈCLE.]
raient qu'au bout de deux ou trois jours^d'où il infère que, le Sauveur étant mort le même jour qu'il y avait été attaché, sa mort doit être regardée comme miraculeuse *.
Jj- 10. Jésus-Christ est f né d'une Vierge, qui •J* l'avait conçu non à la manière ordinaire des Jj femmes, mais par l'opération * du Saint-Esprit, sans perdre sa 4 virginité; et il ne faut pas s'imaginer que la nature divine se soit souillée en prenant un corps dans le sein de