‹ Histoire générale des auteurs sacrés et ecclésiastiques. [L.M.F. Bauzon] de grand séminaire (volume 5)Chapitre 155 sur 406 · CHAPITRE Xffl. — ORIGÈNE · texte numérisé non relu

CHAPITRE Xffl. — ORIGÈNE

de foi : l'une, qui vient de nous, et que nous devons offrir à Dieu comme le profit que nous avons fait de la connaissance naturelle qu'il nous a donnée de lui-même; l'autre, qui est un don du Saint-Esprit, ou comme la récompense de la première. Il en est de même des vertus. Les unes sont l'effet de notre propre travail ; les autres nous sont données de Dieu. Il faut donc, avant toutes choses, travailler à acquérir les premières. Mais, sachant quelles ne nous seront d'aucune utilité, si Dieu ne met à leur place celles qui viennent de sa grâce, nous devons nous humilier sous son bras tout-puissant, élever vers lui des mains innocentes, le prier de perfectionner ce qui est en nous, et de nous rendre lui-même par* faits et agréables à Dieu. C'est apparemment

èitur gratta fidei, quœ est per spiritum fidei, et abundabit. Et quidquid habuerit, qui ex naturali creatione, cum exercuerit eum , accipit idipsum , et ex gratta Dei, ut abundet et firmior sit in eo ipso quod habet. Non enim de sapientia snla, sed de omni virtute intelligendum est nobis quod ait Salomon : Et si fuerit quia perfectu9 inter filios hominum, si abfuerit ab illo sapientia tua, in nihilum reputabitur. Sic et qui perfectus fuerit in castitate, aut in justitia, aut in verdate, aut pietate, non fuerit autem ei aut castïtas, aut justitia, aut virtus, aut pietas, quœ venit ex Dei gratia, in nihilum reputatur hujusmodi homo, Propterea si volumus ut detur nobis virtus perfectior, et abundet in nobis quod perfectum est inter hominest per dUigentiam omni modo acquiramus, et postquam acquisierimus , quasi intelligentes quoniam in nihilum hoc rtputantur sine gratia Dei, humiliemus nosmetipsos sub manu valida Dei, et oremus sine ira et dûceptatione, levantes puras manus, ut omnium bonorum quœ sunt in nobis perfectio detur ex Deot et faciat nos perfeetos et acceptabiles Deo quasi filios Dei. Tract. SS in Mat th. f pag. 105 et 106, tom. II Geneb.

* Deus qui futurorum seriem prospexit, et libertatis nostrœ propensionem cognovit, et al i quorum ad pietatem impetum, affectumque post hanc propensionem; quodque H se totos virtuti daturi sint, ipsos prœnovit: cognoscens quidem prœsentia, prœsciens vero futura, et quos ita prœnovit futuros conformes imagini Filii suit prœdestinavit. Orig., in Epist. ad Rom., pag. 424, tom. II Huet. Dignus erat (Paulus), qui segregaretur in EvangeHum Dei, non propter excellentem aliquam naturam, et quœ ita esset comparala, ut eos qui taies non sunt, longe superaret : sed ob prœscitas jjrius oc tûmes, quœ postea factœ sunt ex apostolica quadam institutione. Ibid., pag. 426.

* Cum nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali, etc. Hœc omnia eo speciant, ut illud probet Apostolus , quod si vel Isaac, vel Jacob pro his meritis electi fuissent ad ea quœ in carne positi quœsierant, et per opéra carnis justificari meruissent, posset utique menti eorum gratia ad posteritalem carnis queque et sanguinis pertinere. Nunc vero cum electio eorum non ex operibus facta sit, sed ex proposito Dei, ex vocantis arbitrio, promissionis gratia, non in filiis carnis impletur, sed in filiis Dei: Hoc est qui svniliter ut ipsi ex proposito Dei e&gan-

sur ce principe qu'Origène dit, en quelques endroits, que la prédestination 4 se fait en vue de nos mérites, et en d'autres, que Dieu nous donne gratuitement sa grâce et sa gloire *. Selon ce Père, la prescience en Dieu n'est pas la cause de tous les événements, surtout de ceux qui dépendent* de notre volonté; Jésus* Christ est mort pour 4 plusieurs, et il serait mort pour tous les hommes, si tous avaient cru en lui; il n'a 8 prié que pour les élus; [ mais Origène explique de suite ce qu'il entend par élus, en disant que ceux-là ne le sont pas qui, par leur indignité, méritent d'être méprisés et rejetés par le Seigneur. II convient enfin que Dieu a révélé certaines vérités • aux philosophes.] 14. Origène enseigne en plusieurs endroits e^ïiStî

et actuel.

tur et adoptentur in filios. In Epistola ad Roman., pag. 877, tom. II Genebr. Justitia Dei per fidem Jesu Christi ad omnes perveniens qui creaunt, sive Judœi, sive Grœci, purgatos eos a prioribus sceœribus justificat , et capaces facit gloriœ Dei : et hoc non ex meritis eorum, nec pro operibus facit, sed gratis gloriam prœstat. Ibid., pag. 324.

* Prœscientia Dei non est futurorum omnium causa, prœsertim istorum quœ libéra voluntas effectura est, prout impetus in nobis excitabitur. Origen., lib. de Orat., pag. 24 edit. Oxon.

* Etiamsi Filio hominis exhibitum sit ministerium, quando angeli accesserunt et ministrabant ei, et rursum ministravit ei Martha; non tamen ad id venit, ut ipse ministraretur, sed inter hominum genus conversatus est ut ministraret, et eousque saluti deser* viens procederet, ut animam suam pro multis qui in se crediderant, redemptionis pretium daret, et si, ut hoc ponamus, omnes in eum credidissent , animam suam utique redemptionis pretium pro omnibus dedisset Origen., in Matthœum, pag. 422, tom. 1 Huet. [Ici Origène considère seulement les mérites de la passion dans leur effet, et non dans l'intention du Sauveur qui n'a excepté personne. ]

8 Stamus nos pro foribus, operientes Pontificem nostrum commorantem intra sancta Sanctorum, id est apud Patrem, et exorantem pro peccatis eorum qui se expectant, non pro omnium peccatis exorantem, non enim exorat pro his, qui in sortem veniunt ejus hirci qui emittitur in desertum. Pro illis exorat tantum qui sunt sors Domini, qui eum pro foribus expectant Quod autem dicimus de sorte, non sic acci-

piat auditor, quasi sors talis alùjua dicatur, quœ inter homines casu et non judicio agi solet. Sors Domini ita accipienda est, tanquam si dicerctur : electio Domini, vel pars Domini; etrursum, sors ejus qui in œternum mittitur, accipienda est, veluti pars illa quœ pro indignitate sui a Domino spemitur et abjicitur, Hom. 9 in Levit., pag. 95 et 96, tom. I Genebr.

« In quibus etiam ostendit Apostolus quod ea quidem quœ ad sapientes sœculi de veritatis scientia per» venerunt, Deo révélante, pervenerunt : sed dam aut vanœ gloriœ student, aut adulantur erroribus vêtus tis, aut metu principum refrœnantur, damnationis suœ ipsi judices fiunt. A quibus veritas quam, Deo revêtante, cognoverant, aut exciusû libertaie contegitur, oui gm*

que tous les hommes naissent avec le * péché originel, et il en apporte pour preuve le baptême des enfants. 11 distingue deux sortes de péchés : les ■ péchés légers, que nous appelons véniels, et les péchés plus considérables 5, que nous nommons mortels. Les premiers n'empêchent pas que l'âme 4 ne vive à la grâce. Les seconds causent la mort de l'âme et sont incompatibles avec la vie de la grâce. On ne

doit pas 8 négliger les péchés légers; mais on peut, en tout temps, en faire • pénitence et les racheter à toute heure. Il n'en est pas de même des péchés mortels, dont on ne peut se délivrer que par 7 une pleine et entière satisfaction. Les péchés que nous commettons sont, pour ainsi dire, gravés • sur notre àme; ils paraîtront avec nous devant le tribunal du souverain Juge. La source de nos péchés9

torum iniquitate denegatur. Orig., in Bpist. ad Rom., pag. 801, tom. II Genebr.

* Quod autem dicit ( Celsus ) : Hœc impie Mosem confinxisse , quia Deum mox a principio faciat infirmum, non valentem servare hominem quera ipse considérât : Respondemus hoc perinde esse ac si quis reprehendat admissam esse in res humanas malitiam, quam Deus ne ab uno quidem homine arcere potuerit, ut sa Item unus ejus esset expers vel in prima rerum origine. Nam sicut ad hoc satis responsum est a patrocinantibus Providentiœf nec paucis nec contemnendis; ita et de Adamo ejusque peccato philosophabuntur qui sciunt, Adami vocabulo, Hebrœos significare hominem ; et in hts, quœ de hoc Ai oses prodidit, describi naturam hominis, Nam, ut ait Scriptura : In Adamo omnes moriuntur, et damnati sunt in similitudine prœvaricationis Adami. Nec tamen de unoquopiam quam de toto humano génère Scriptura divina loquitur : nam maiedictio quœ Adamo inflicta diciturf communis est omnium, sicut quœ mulieri non ad eam solam pertinet. Lib. IV contra Celsum, pag. 190. Quod si placet audire quid etiam alii sancti de ista nativitate senserint, audi David dicentem : In iniquitatibus, inquit , conceptus sum, et in peccatis peperit me mater mea; ostendens quod quœcumque anima in came nascitur, iniquitatis et peccati sorde polluitur : et prœterea dictum esse illud, quod jam superius memoravimus , quia nemo mundus a sorde, nec si unius diei sit vita ejus. Addi his etiam illud potest, ut requiratur cur causœ sit, cum baptisma Ecclesiœ in remissionem peccatorum detur, secundum Ecclesiœ observantiam , etiam parvulis baptismum dari. Cum utique si nihil esset in parvulis quod ad remissionem deberet et indulgeniiam pertinere, graiia baptismi superflua videretur. Hom. 8 in Levit., pag. 90, tom. I Genebr.

* Quod inœqualia sint peccata Scripturù utentibus nulli dubium est. A lia quippe magna, alia minora ab iis esse dicuntur. Hom. 9 in Ezech., p. 408, t. 1 Gen.

* Sed et Dominus in Evangeliis dicit : Quid enim prodest bomini si universum mundum lucretur, animam suam perdat, aut damnum faciat? Unde vide' tur ostendi quod quœdam peccata ad damnum quidem pertineant, non tamen ad interitum : quia qui damnum passus fuerit, ipse tamen salvari dicitur, licet per ignem. Unde credo, et Joannes apostolus in Epistola tua dicit quœdam esse peccata ad mortem , quœdam non esse ad mortem ; quœ autem sint species peccatorum ad mortem, quœ vero non ad mortem, sed ad damnum , non puto facile a quoquam hominum posse discerni. Hom. 10 in Exod., pag. 57, tom. 1 Geneb.

4 Si autem vivat anima, hoc est si non habet in se mortale peccatum, tune Christus, qui est vita, venit ad animam viventem, quia sicut lux non potest esse cum tenebris, nec cum iniquitate justitia, ita née vita po-

test esse cum morte. Et ideo si quis sibi conscius est quod habeat intra se peccatum, neque id a se per peenitentiam plenissimœ satisfactionis abjicit, non speret quod intrat Christus ad animam ejus, qui ad omnem animam defunctam non intrat , quia magnus sacerdos est. Hom. 12 in Levitic, pag. 102, tom. I Genebr.

8 Sed ne contemnas etiamsi parvam videris intra te fermentari malitiam , quia modicum fermenti totam massam corrumpit : et ideo neque de parvo peccato negligas, quoniam ex uno peccato generatur et alîud. Hom. 23 in Num., pag. 164, tom. I Genebr.

8 Si forte alicui lapsus accident, semper est recuperandi facultas, ut verbi gratia dicamus : si nos aliqua culpa moralis invenerit, quœ non in crimine mortali, non in btasphemia fidei, quœ muro ecclesiastici et apostolici dogmatis cincta est, sed vel in sermonibus, vel in morum vitio consistât : hoc est vindidisse domum, quœ in agro est vel in vico cui murus non est. Hœc ergo venditio hujuscemodi culpa semper reparari potest, nec aliquando tibi interdici ur de commissis hujusmodi pœnitudinem gerere. In gravioribus enim criminibus, semel tantum pœnitentiœ conceditur locus. Ista vero communia, quœ fréquenter incurrimus semper pœnitentiam recipiunt , et sine intermîssione remittuntur. Hom. 15 in Levit., pag. 109, tom. I Genebr. Dans quelques éditions, au lieu de culpa moralis, on Ut culpa mortalis. Mais on convient que c'est une faute, et qu'on doit lire culpa moralis; faute journalière, comme on Ut dans les éditions de Baie. La suite du discours d'Origène le demande ainsi. [ Le Père de La Rue n'adopte pas ce sentiment, et il a raison.]

T Hom. 12 in Levit., pag. 102, tom. I Genebr., ubi supra. Fecisti homicidium , diaboli pecuniam suscepisti. Adulterium, diaboli pecunia est. Diaboli enim in eo imago est et superscriptio. Commisisti adulterium, accepisti diaboli numisma; furtum, falsum testimonium, rapacitas, violentia, hœc omnia diaboli

census est, et diaboli thésaurus et tamen si quis

forte hujuscemodi pecuniam a diabolo deceptus accepit, non usquequaque desperet, misericors enim est et miserator Dominus, et crealurœ suœ non vult mortem, sed ut convertatur et vivat. Pœnitendo, flendo, satisfaciendo, deleat quod admissum est. Hom. 6 in Exod., pag. 47, tom. 1 Genebr.

8 Et si quidem esset peccatum meum atramento conscriptum, forsitan delerem illud; nunc autem scriptum est in stylo ferreo, et in ungue adamantino, sculptum est super pectus cordis mei, ut mecum ad tribunal veniat et compleatur illud quod a Chris to prophetatum est : Nihil absconsum quod non manifestabitur, etc. Hom. 16 in Hier., pag. 157, tom. I Huet.

9 Fons itaque et omnis peccati principium sunt malœ cogitationes, nisi enim hœ victrices fuerint, neque homicidia futura sunt, nec adulteria, nec aliud quid

[m* siècle.]

Page 1