CHAPITRE XIH, — OMGÈNE
loi de Dieu, sans autre soin. « Si, recevant de vous abondamment, ajoute-t-il, en s'adressant aux laïques , les choses nécessaires à la vie , ils négligent de s'appliquer à l'instruction, ils rendront compte à Dieu de vos âmes.» L'évêque * est obligé de prier, de lire ou de méditer les divines Ecritures, afin qu'il enseigne aux autres, moins ce qu'il sait de lui* même que oe qu'il a appris de Dieu ; ce soin appartient encore aux prêtres ; et * celui qui a un partage sur la terre et qui s'applique à la cultiver, est plutôt prêtre de Pharaon que de Jésus-Christ. Il ne veut pas qu'ils communiquent ' aux laïques les raisons secrètes de
certains usages de l'Eglise dont la connaissance était réservée aux prêtres. Ou n'admettait point 4 de bigames dans le clergé, et cette loi était même pour les diacres. C'était à eux que Ton 5 confiait la dispensation des revenus de l'Eglise. Ils étaient aussi chargés d'instruire • le peuple, de reprendre et corriger les pécheurs. Origène compare 7 aux changeurs, dont Jésus-Christ renversa les tables, les diacres qui ne sont pas fidèles dans le maniement des deniers de l'Eglise, mais en détournent toujours quelque chose, pour s'enrichir du bien des pauvres, et n'emploient pas même avec justice ce qu'ils emploient.
huic soli opérant tribuant, et verbo Dei al*sque ulla solàcitudine vacent. Sed intérim ut vacare pot tint, laicorum uti rninisteriis debent. Si enim laicus quœ necessaria sunt non prœbuerit sacerdotibus et levitis ; occupati Mi in talibus, id est, in corporalibus curie, minus legi Dei vacubunt ; illis autem non vacantibus, neque operam dantibus legi Dei, tu péricliter is : obscurabitur enim lux scientiœ quœ in illis est, te non tubministrante oleum lucernœ, et culpa tua illud eveniet, quod dixit Dominus : Quia ai cœcus eœco ducatum prsbeat, ambo io foveam codent. Sed et illud in te complebitur quod Dominus dixit : Si enim lux quœ in te est tenebra sunt, ipsœ tenebrœ quant© sunt. Ut ergo lux scientiœ in sacerdotibus fulgeat, et tucema eorum sii semper aceensa, tu impie officium tuum, comple mandatum Dei erga obsequia sacerdotum. Quod si forte susceptis a te quœ necessaria, et sic non quasi avaritiam, sed quasi benedictionem , ilh neglexerint eruditioni operam dare, et verbo Dei vacare, et in Uge Dei meditari die ac nocte, ipsi videbunt quomodo pro animabus vestris reddant Domino rationern. Hom. 17 in Josue, pag. 199, toui I Geneb.
* Hœc duo sunt pontificis opéra, ut aut a Deo disent legendo Scripturas divinas, et sœpius médit ando, aut populum doceat, sed Ma doceat9 quœ ipse a Deo didicerit, non ex proprio corde, vel ex httmano sensu, sed quœ Spiritus Sanctus docet. Est et illud opus quod facit Moyses, ad bella non vadit, non pugnat contra inwucos, sed quid facit? Orat, et donec Me orat, vincit populus ejus. Si relaxaverit, et dimiserit vumus, populus ejus vincitur et fugatur. Oret ergo et sacerdos Ecclesiœ indesinenter, ut vincat populus qui sub ipso et hottes invisibiles, Amalecitas, qui sunt dœmones, impugnantes eos qui volunt pie vivere in Christo. Hom. 6 in Levit., pag. 84, tom I Geneh.
* Vis scire quid intersit inter sacerdotes Dei et sacerdotes Pharaonis? Pharao terras concedit sacerdotibus suis, Dominus autem sacerdotibus suis partent non concedit in terra ; sed dicit eis : Ego sum pars vestra, observate ergo, qui hœc legitis, omnes Dotmni sacerdotes, et videte quœ sit différent ia sacerdotum, ne forte qui partem habent in terra, et de terrenis cultibus ac studiis vacant, non tam Domini quant Pharaonis sacerdotes esse videntur. Hom. 16 m Gen., pag. 31, tom. I Genebr.
» Sed et in ecclesiasticis observationibus sunt nonnulle, hujusmodi, quœ omnibus quidem facere necesse, nec tamen ratio eorum omnibus patet. Nam quod, t>, *.,'gcma flectimus orantis, et quod ex omnibus cœli
plagis, ad solam orientis partem conversi orationem fundimus, non facile cuiquam puto ratione compertum. Sed et eucharistiœ, sive percipiendœ, sive eo ritu quo geritur explicandœ, vel eorum quœ geruntur in baptismo verborum gestorumque et ordinum aique interrogationum ac responsionum , quis facile explicet ratianem ? Et tamen omnia hœc operta et velata portamus super humeros nostros, et cum adimplemus ea et exequimur, ut a magno pontifi.ee, atque ejus filiis tradtta et commendata suscepimus. Cuncta hœc ergo et horum similia cum gerimus, nec tamen eorum assequimur rationem, levamus humer is nos tris et portamus operta et obtecta divina mysteria : nisi quis sit inter nos Aaron aut filins Aaron, quibus ista conceditur nuda et revelata perspicere. Ita tamen conceditur, ut sciant sibi velanda hœc et operienda, ubi cœteris dari ea, et in opus proftrri ratio poposcerit. Hom. in Num., pag. 119, tom. I Geneb.
* Cum autem fieri poste vider émus y ut unius uxoris viri nonnulli bis matrimonio conjuncti longe meliores essent, dubii eramus quamobrem Paulus ab ecclesiasticis magùtratibus bigamos arceat; id enim mihi examine dignum videbatur, propterea quod fieri potest, ut qui in duobus matrimoniis fuerit infelix, et alteram uxorem etiamnum juvenis amiserit, reliquum vitœ tempus ad senectutem usque castissime traduxe» nt. Quit ergo jure merito incertus non hœreat quid sit cur cum Ecclesiœ principe opus sit, hune duarum uxorum virum, propter ista connubii vocabula, non prœficimus, unius autem uxoris virum etiamsi ad senectutem usque uxori convixerit, nec se fartasse unquam ad castitatem et continentiam exercuerit, principem eligimus? Jam vero ab iis quœ dicta sunt ad legem de libella repudii tnentem couverte, quœsiturus an non quandoquidem episcopus, presbyter et diaconus rerum verarum symbola sunt, quœ his nominibus continentur, esse debere illos unius uxoris symbolice viros sandre voluerit, etc. Orig., in Matth., p. 363, 1. 1 Huet.
* Diaconi qui Ecclesiœ pecunias non recte dispensant, sed eas semper manibus contrée tant, non honeste veto administrant, sed ea quœ vulgo divitiœ ext'stimantur esse, et pecunias coacervant, ut ex iis quœ pauperum nomine erogantur, divites fiant, hi numularii sunt pecuniarum mensas habent es, quas Salvator everiit. Origen., in Matth., pag. 423, tom. I Huet.
. • Omnes episcopi atque omnes presbyteri , vel diaconi erudiunt nos, et erudientes adhibent correptiones et verbis austerioribus increpant. Orig., in Ps. xxxvn, p. 292, U I Geneb. —7 in Matth., p. 448, obi supra.
En général, les chrétiens * ne négligeaient rien pour faire embrasser leur religion à tout le monde, autant qu'il dépendait d'eux ; et il y en avait qui s'occupaient tout entiers à aller dans les villes, dans les bourgs et dans les villages, enseigner aux autres la manière de bien servir Dieu, sans qu'on pût les soupçonner de chercher par là à s'enrichir, puisque souvent ils ne voulaient pas même qu'on leur donnât ce qu'il fallait pour vivre ; ou, s'ils prenaient quelque chose, ils se contentaient du pur nécessaire, quoiqu'il se trouvât des personnes prêtes à leur fournir beaucoup audelà. Les * vierges, consacrées à Dieu d'une
façon particulière, gardaient * une virginité perpétuelle, non en vue des honneurs ou des récompenses temporelles, mais pour la gloire de Dieu et avec le secours de sa grâce. Il y en avait qui s'engageaient par 4 vœu à vivre dans la continence. L'office * des veuves était d'enseigner les personnes de leur sexe, de les exhorter à vivre dans la pureté, et de leur laver les pieds. La • cérémonie des exorcismes se faisait par l'imposition des mains, que l'on accompagnait de jeûnes et de prières. Origène 7 veut que ceux qui sont chargés de la distribution des revenus de l'Eglise, les dispensent avec fidélité et avec prudence; que,
l Christ iani, quantum in ipsis est, non negligunt per totum orbem seminare doctrinam hanc suam, certe quidam hoc unum sibi desumpserunt negotium, ut obambularint non tantum per oppida, sed vicos etiam et villas, ut alios quoque ad pietatem, verumque Dei cultum pertraherent. Nec objici potest eos lueri causa id facere, quando sœpe récusant accipere victui necessariat et si forte hue interdum coguntur prœ inopia, prœsenti tantum usu contenti sunt , etiamsi non desit multorum ultronea liberalitas plura largiri cupientium. Lib. III cont. Cels., p. 116.
* Eodem modo etiam virgo consecrata Deo, non illustrât ministerium virginitatis suœ, nec illustrât lampadem suam, sed e contrario lumen ejus extinguitur et efficitur una de insipientibus virginibus. Lib. VIII in Epist. ad Rom.t pag. 388, tom. II Geueb.
» Apud alios quoque, ut putantur, deos, virgines exiguœ numéro, sive ab hominibus custoditœ, sive non {nec enim hoc nunc quœritur) videntur perseverare in castitate, religionis gratia, Cœterum apud christ ianos non pt%opter humanos honores, non propter mercedes pecuniarias, non propter gloriolas viget virginitatis studium; et quamprimum approbaverunt Deum habere in notifia, conservantur a Deo in hac mente laudabiU, et pietatis officiis, pleni omni bonitate et justitia. Lib. VII contra Celsum, pag. 367.
* Nos ergo cum venimus ad Deum et vovemus ei nos in castitate serviref pronuntiamus labiis nostris, et juramus nos castigare carnem nostram vel maie ei facere, atque in servitutem eam redigere, ut spiritum salvum facere possimus. Hom. 3 in Lev.f p. 70, 1. 1 Geneb.
1 Verum et quœ constituuntur viduœ in Ecclesiis : si sanelorum, inquit, pedes lavit. Si autem vis apertius audire, quomodo vidua lavât sanctorum pedes, audi Paulum in alio loco constituentem viduis et dicentem: Bene docentes ut pudicas efficiant adolescentulas, lavantes sordes pedum juvencularum, et istœ viduœ dignœ sunt ecclesiastico honore quœcumque sanctorum pedes lavant sermone spiritalis doctrine?, sanctorum vero non masculorum, sedmulierum. Docere enim mulierem non permittit, neque principari viro, Vult esse mulieres bene docentes ut ad castitatem suadeant, non adolescentes, sed adolescentulas : indecens quippe est ut mutier magistra viri fiât, sed ut castitatem suadeant adolescentulis, et amare viros et liberos suos. Hom. 6 in Esai., pag. 356, tom. I Geneb.
• Si inimica virtus dœmonis ex amaritudinis turnta veniens obsideat alicujus corpus, perturbet ac decipiat mentem, adhibeantur autem multœ orationes,
multa jefunia, multœ exorcistarum invocationes, et ad hœc omnia surdus dœmon in obsesso corpore permaneat et persistât, tolerabilius ferens exorcistarum pœnas, et adhibita sibi ex Dei notninis invocatione tormenta, quam discedere ab homme quem impudenter obsidet et nequiter. Ita etiam hic intelligendum est in istis qui dicuntur Amorrhœi, qui permanent et persistunt habitare in Elon et in Selamin. Et ut vere ostenderet Scriptura, quia perferentes pâmas et flagella persistunt, dicit : Et gravis effecta est super eos manus Ephrem, quomodo autem gravis efficitur manus Ephrem super Amorrliœos? vel exorcistarum, ut diximus, manus impositione vehementius imposita gravari dicitur super immundos spiritus manus Ephrem, vel quia boni actus, vel bona opéra gravant et affligunt dœmonum genus, contrariasque virtutes. Hom. 24 in Josue, pag. 206, tom. I Geneb.
7 Non autem est importunum monere propter peccata, quœ in liominibus qui videntur credere Christo, et in dispensatoribus Ecclesiarum plerumque fieri soient: quoniam et secundum simplicem intellecêum, multi opus habemus ut fidèles simus pariter et prudentes ad dispensandos Ecclesiœ reditus. Fidèles guident ut non devoremus quœ sunt viduarum, et ut memores simus pauperum, et occasionem accipientes ex eo quod scriptum est : Dominus constituit bis qui Evangelium praedicant de Evangelio vivere, amplius quœramus cibo simplici, et necessariis vestimentis, ut ne amplius teneamus nobis quam demus esurientibus fratribus et sitientibus, atque nudis, et eis qui necessitatem patiuntur in sœcularibus curis. Prudentes autem ut unicuique secundum dignitatem uniuscujusque subministremus , recordantes quod dictum est: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem. Non enim simplicité)- de rébus ecclesiasticis dart oportet ut unum hoc observemus, ut ne quœ pauperum sunt, devoremus aut furtum faciamus de iis; sed ut prudenter intelligamus indigent ium causas propter quas sunt indigentes; et uniuscujusque dignitatem, quomodo advocatus est, quantum necessarium hahet, vel propter quam causam indiget. Non ergo similiter est agtndum in eis qui ab infantia duriter sunt educati et stricte, et in eis qui large et deliciose nutriti sunt, et postea ceciderunt : nec eodem sunt ministranda viris et mulieribus, aut multum senibus et juvenibus, aut juvenibus quidem et debilibus, propter quod non possunt sibi acquirere escas, et eis qui vel ex parte possunt sibi succurrere. Requirendum est autem et si multos habeant natos non negligenter, sed omnia fa-
[m9 siècle.]