‹ Histoire générale des auteurs sacrés et ecclésiastiques. [L.M.F. Bauzon] de grand séminaire (volume 5)Chapitre 162 sur 406 · CHAPITRE Xm. — ORIGÊNE · texte numérisé non relu

CHAPITRE Xm. — ORIGÊNE

est plus dangereux de s'égarer dans la doctrine que dans les mœurs; que toutes les vertus paraissent être dans les hérétiques; mais qu'elles y sont fausses, le martyre même, et que les hérétiques dont les mœurs sont bonnes, sont les plus pernicieux; qu'on * ne doit pas accorder facilement le pardon aux pécheurs, mais * mesurer l'indulgence à la pénitence qu'ils ont faite de leurs fautes. La douleur que Ton a de ses péchés doit s renfermer la résolution de s'en corriger à l'avenir, les pleurs et les gémissements n'étant 4 pas capables d'eux-mêmes d'obtenir de Dieu grâce et miséricorde, s'ils ne sont accompagnés du désir sincère de changer de vie : car c'est la

vertu qui, en chassant le vice, fait obtenir le pardon des fautes. Aussi l'Eglise, après avoir pleuré *, comme perdus et comme morts, ceux d'entre les chrétiens qui s'étaient laissés vaincre par l'impureté ou par quelque autre péché, ne les recevait qu'après qu'ils avaient donné des marques suffisantes d'un retour sérieux, en leur ôtant néanmoins toute espérance d'avoir part, à l'avenir, au gouvernement de l'Eglise de Dieu. Celui qui avait commis un crime public était dès là même * séparé de la communion des fidèles, sans attendre le jugement de l'évêque, mais il avait encore la liberté de se trouver aux assemblées dans l'église. Origène fait voir ' l'utilité de la con-

gulœ, sic, ut audacius dicam, est quœdam castitas diaboli, id est, deeipula humanœ animée, ut per istiasmodi castitatem, et mansuetudinem et justitiam

possit facilius capere, et falsis sermonibus irretire

Omnia, ut diximus, diabolus operatur, et ea quœ videntur esse bona, nec sunt; et ea quœ per naturam suam mala sunt, omnia adversus animam commentatur kumanam. Unde qui curam habet vitœ suce, neque mansuetudine hœreticorum capitur ad consentiendum doctrmœ eorum, neque mets delictis qui videor in Ecclesia prœdicare, scandalizabitur, sed ipsum dogma considérons et pertractans, Ecclesiœ fidem a me aversabitur, doctrinam vero suscipiet secundum prœceptum Dommi qui ait : Saper cathedram Moysi, etc. Hom. 7 in Ezech., pag. 405, tom. I Genebr. Arbitror et castitatem esse antichristum, quœ est apud hœreticos in errorem mittens homines, ne intelligant ecclesiasticam castitatem Christum. Sic et misericordia est antichristus contra misericordiam Christum, qui faciunt eleemosynas, sed non propter justitiam Dei. Est patientia antichristus in eis qui videntur quidem pati pro christianitate , et usque ad effusionem sanguinis concertantes, videlicet ne videantur denegare christiasdtaUm : iniquitatem autem in excelsum, in ipsa etiam effusione sanguinis sui loquuntur, et ponunt in cœlos os suum. Tract 37 in Matth., pag. 85, tom. II Genebr.

« Hom. 19 tu Hier., p. ISS, 1 1 Huet., ubi supra.

* Fro mensura pœniteniiœ remissionis quantitas moderatur : ne nosmetipsos seducamus, putantes nullis hœe reguîis, nui lis dispensari judiciis; puto enim quod gui omnes fustitias impleverit, ille omnes abluat tmqmtates; qui vero paucas velpartem aliquam justitiœ operatus est, partem aliquam iniquitatum résolu vat; qui vero perfeclam pro omnibus malis et integram pœnitentiam gesserit, ita ut purum cor jam offerat Dec, iste simul omnem labem diluit peccatorum, si vero ex parte pœnituit, et ex parte jam memit absolutionem. Hom. S in Psal. xxxyui, pag. 300, tom. I Genebr.

• Bot esse impossibile dicimus, ut homo ab initio mox virtutem complectatur, et ad Deum attollat oculoe. Neeessum est enim malitiam primo in hominibus subsisiere9 skut etiam Paulus scribit : Sed postquam venit mandatum, peccatum revixit, ego autem mortant tom. Neque de injusto docemus euffteere ad hoc ut a Deo recipiatur, si agnoscat suam miseriam; sed qui dnnmatê sua prmterita vita convertat se ad melio*

rem frugem, eum a Deo recipi. Lib. HI contra Cels.,

* Nos credimus9 neminem malum nisi ad virtutem conversum sublevari a Deo, sicut neminem qui jam bonus sit rejici : nec propter miserationem et misericordiam, ut vulgus loquitur, quemquam sublevat, sed qui peccata sua damnant toto pectore, seque ipsos de* fient ac lugent, tanquam ob malefacta merito perditos9 ac mox mutationem prœ se ferunt quœ'resipiscentes deceat, eis demum propter mutatam in melius mentem, condonat errata prœterita, eam prœteritorum oblivionem impétrante virtute, quœ in locum profligaiorum successif, Lib. 111 contra Celsum, pag. 154.

1 Jam erga peccantes quam severa est disciplina prœcipue contaminatos libidine, quos e sua communione rejiciunt nostri, quantumvis Celsus eos nugacibus circulatoribus similes faciat? et pythagorœorum quidem veneranda schola ponebat cenotaphia disciplinœ suœ desertoribus^ nimirum quod haberet eos pro mortuis. Hi vero ut perditos Deoque mortuos lugent eos qui libidine , aliove simili mulo victi fuerint : ac rursum resipiscentes , haud secus quam redivivos recipiunt tandem post longiorem melioris mentis approbaiionem , quam cum primum ad religionem discendam admitterentur, ea tamen conditione, ut quoniam lapsi sunt, excludantur in posterum ab omnibus dignitatibus et magistratibus ecclesiasticis. Lib. HI contra Celsum, pag. 14S.

6 Ego puto quia docere nos vult sermo divinust quod qui peccat dupliciter exire d ici tur, primo enim exit a proposito bono et recta sententia, exit a via justitiœ, exit a lege Dei. Postmodum vero cum confutatus fuerit pro peccat o, exit etiam de cœtu et congregatione Sanctorum. Ut si, verbi causa, dicamus : peccavit aliquis fidelium, iste etiam si nondum abjiciatur per episcopi sententiam, jam tamen per ipsum peccatum quod admisit, ejectus est : et quamvis intret in ecclesiam, tamen ejectus est, et foris est segregatus a consortio et unanimitate fidelium. Hom. 14 in Levit., pag. 107, tom. I Genebr.

7 David eodem spiritu loquitur in Psalmis et dicit: Iniquitatem meam notam feci, et peccatum meum non coopérai; dixi: Pronuntiabo adversum me injustitiam meam, et tu remisisti impietatem cordis mei. Vide ergo quia pronuntiare peccatum remissionem peccati mère tur. Prœventus enim diabolus in accusations, ultra nos accusare non poterit : et si ipsi nostri sumus accusât or es, proficit nobis ad salutem : si vero expec-

fcssion des péchés secrets, en ce que le pécheur en obtient la rémission, s'il les confesse volontairement. Il enseigne qu'on n'accordait qu'une fois la pénitence f publique ; que l'on confessait quelquefois publiquement des péchés commis en secret; et il * exhorte les pénitents à n'en être point détournés par la honte qui pourrait leur en revenir; d'autant que, par ce moyen, ils en obtenaient le pardon, a Seulement s, ajoute-t-il, examinez avec soin à qui vous devez les confesser; éprouvez au-

paravant le médecin à qui vous exposerez la cause de votre maladie, aiin qu'ayant reconnu sa capacité et sa charité, vous suiviez les conseils qu'il vous donnera. SU estime que votre mal doive être découvert dans l'assemblée de toute l'Eglise, pour votre guérison et l'édification des autres, il le faut faire, mais avec grande délibération. » Il met encore , entre les moyens propres à effacer nos péchés, les peines temporelles 4 dont Dieu nous punit, le baptême, le martyre, le pardon des injures,

temus ut a diabolo accusemur, accusatio illa cedit nobis ad pœnam ; habebit enim socios in gehenna quos convicerit criminum socios. Hom. 3 in Lcvit., pag. 70. 1 In gravioribus criminibus sernel tantum pœnitentiœ conceditur locus ; ista vero communia quœ frequenter incurrimus, semper pœnitentiam recipiunt, et sine intermissione redimuntur. Hom. 15 in Le vit., pag. 109, tom. I Genebr. Dans les éditions d'Origène, on lit qu'on n'accordait la pénitence publique qu'une fois, ou rarement : In gravioribus enim criminibus semel tantum vel raro pœnitentiœ conceditur locus. Mais ces paroles, vel raro, paraissent avoir été ajoutées; car elles ne se trouvent point dons plusieurs manuscrits des œuvres d'Origène, dont quelques-uns ont jusqu'à huit cents ans, selon la remarque de Dom Edmond Martène, lib. I de Antiquis Ecclesiœ ritibus, part. 2, cap. 6, art. 2. Le même auteur cite un ancien théologien qui rapporte ce passage d'Origène sans ces mots vel raro. Le Maître des Sentences ne les lisait pas non plus dans ses exemplaires, lib. IV, Distinct. 4. Vitasse assure que l'on ne les trouve point dans un ancien manuscrit d'Origène conservé dans la bibliothèque de Sorbonne. Vitasse, tom. II, pag. 752.

* Qui pro peccatis suis confitetur Deo, et animo dolet dum pœnitet, sciens post exitum vitœ quœ pâma immineat peccatori, hœc dicit : Amici mei et proximi mei adversum me appropinquaverunt et steterunt, exponens quanta }*ati necessc sit eum qui se ad pœnitentiam emendationemque convertit, quomodo derelinquant eum amici et proximi sui, et longe efficiantur pro eo quod ipse se ad exomologesim peccati sui mœroremque convertit. Dicit ergo : Amici mei, etc., Intel lige mihi fidelem quidem hominem, sed (amen infirmum qui etiam vinci ab aliquo peccato potuit, et propter hoc mugientem pro delictis suis, et omni modo curam vulneris sui, sanitatemque requirentem, licet prœventus sit et lapsus, volentem tamen medelam et salutem reparare. Si ergo hujusmodi homo memor delicti sui confiteatur quœ commisit, et humana confusione parvipendat eos qui exprobrant eum confitentem, et notant vel irrident : il le autem intelligent per hoc veniam sibi dari, et in die resurrectionis pro his quibwt nunc confunditur coram hominibus, tune ante angelos Dei confusionem atque opprobria evasurum, ut nolit tegere et occultare maculant suam, sed pronuntiet delictum suum , nec velit esse sepulcrum dealbatum, quod deforis quidem appareat hominibus speciosum, id est, ut videntibus se quasi justus appareat, intus autem sit repletus omni immunditia et ossibus mortuorum. Si ergo sit aliquis ita fidelis ut, si quid conscius sit9 sibi procédât in mé-

dium, et ipte sui accusator existât; hi autem qui futurum Dei judicium non metuunt, hœc audientes eum infirmantibus quidem non infirmentur, eum scandalizantibus non urantur, eum lapsis non jaceant, sed dicant : « Longe te fac a me, neque accédas ad me, quoniam mundus sum : » et detestari incipiant eum quem ante admirabantur, et ab amicitiis recédant ejus qui delictum suum noluit occultare : super his ergo consequenter dixit qui exomologesim, id est, confessionem facit ; amici mei, etc., Sed hœc non oportet formidare eum qui post delictum salvari cupit, neque notam eorum pertimescere , qui sua quidem peccata non cogitant, nec memores Scripturœ sunt divinœ dicentis : Noli improperare homini convertenti se a peccato, sed memor esto quoniam omnes sumus in culpis. Non ergo cogitet de talibus, sed cogitet de anima sua, exorans Deum ut ab ipso exaudiatur, et subleveiur post casum suum ut possit etidm dicere quœ sequuntur : Quoniam iniquitatem.ineam ego pronuntiabo, etc. Hom. 2 in Psalm. xxxvn, pag. 294, tom. I Genebr.

* Vide quid edocet nos Scriptura divina, quia oportet peccatum non celare intrinsecus. Fortassis enim sicut ii qui habent inclusam escam indigestam aut humoris vel flegmatis stomacho graviter et moleste imminentia, si vomuerint relevaniur : etiam hi qui peccaverint, si quidem occultant et retinent intra se peccatum, intrinsecus urgentur, et propemodum suffbcantur a flegmate vel humore peccati. Si autem ipse sui accusator fiât, dum accusât semetipsum, et confitetur, simul evomit et delictum atque omnem morbi digerit causam; tantummodo circumspice diligentius cui debcas confiteri peccatum tuum, proba prius medicum, cui debeas causam languoris exfionere, qui sciât infirmari eum infirmante, flere eum fiente, qui condolendi et compatiendi noverit disciplinam, ut ita demum si quid ille dixerit qui se prius et eruditum medicum ostenderit et misericordem , si quid consilii dederit, facias et sequaris. Si intell exerit et prœviderit talem esse languorem tuum, qui in conventu totius Ecclesiœ exponi debeat et curari, ex quo fortassis et cœteri œdificaii poterunt , et tu ipse facile sanari, multa hoc deliberatione et satis perito medici illius consilio procurandum est. lbid., pag. 295.

* Restât ut ostendatnus multo esse gravius aecipere peccatum et habere secum, quam morte mulctari. Mon quœ pœnœ causa infertur pro peccato, purgatio est peccati ipsius, pro quo jubetur inferri. Absotvitur ergo peccatum per pœnam mortis, nec superest a/iquid, quod pro hoc crimine judiçii dies et pœna œterni ignis inventât . Hom. 14 in Lcvit., pag. 108, tom. I Genebr.

[m* SIÈCLE.]

Page 1