XIII. — OKIGÊNE
qu'il n'y a plus de martyrs et que les hosties des saints ne s'offrent plus pour nos péchés, nous ne méritions point d'en obtenir la rémission. • Il prouve ailleurs 6, par l'autorité du livre II des Machabées, que les saints qui sont dans le ciel conservent la charité pour leurs proches qui vivent en ce monde, qu'ils prient pour eux, qu'ils s'intéressent auprès de Dieu pour leur salut.
21. Ce qu'il dit des mœurs des chrétiens ^r u de son temps est remarquable. Ils n'avaient' dSSSLt point d'images de Dieu, ne voulant pas qu'on limitât par des figures la forme de Dieu, qui est un être invisible et immatériel; mais ils avaient des églises dans tous les endroits • du monde, dont la plupart furent brûlées • dans la persécution de Maximin. On voyait régner la douceur et*°le bon ordre dans leurs assemblées; et, quoique chacune des Eglises
servarene paeta, vel ta prœvaricari ? In ccnfesso est quia prœvaricari. Illa namque prœvaricari , quoad Holofemem , beatum erat in ordine ad Deum. Hom. 19 m Hierem., pag. 193, tom. I Huet.
* Jtaque cum sint duœ leges in génère , altéra naturœ lex, eu jus Deus lator est; altéra scripta, valens in emitatibus, ubicumque scripta lex legi Dei non adversatur, decet accommodare se civibus, nec affectare leges exteras : ubi vero scriptœ conirarium naturœf id est Dei, lex imperat, vide annon ratio dictet ut scripta lege valere jussa, Deo legislatori te committens, vivas juxta illius prœscriptum, etiamsi id faciendwn sit cum innumeris periculis, laboribus, mortibus, ignominiis. Lib. Y contra Celsum, pag. 256.
1 Manducore carnem et non manducare, vel bibere vinum aut non bibere, neque malum, neque bonum, sed médium haberi docuit (Apostolus) et indifferens... Omnia igitur fîeri oportet ob hoc ne destruatur opus Dei : et ideo etiam manducandum est, si in hoc frater œdificatur, et non est manducandum, si per hoc non crescit opus Dei : et bibendum est, si per hoc proficit frater ad fidem; et non est bibendum, ai per hoc frater damnum fidei , aut tu detrimentuxn charitatis incurras. Lib. X in Epist. ad Rom., pag. 404, tom. II Genebr.
* Festum, ut quidam Grœcorum sapiens pulchre dixit, nihil aliud est quam offtcium facere : et vere festum célébrât quisquis facit quod débet, semper vacans precibus, continenter incruentas victimas offerens Deo suis precationibus. Lib. VM cont. Cels., pag, 392.
4 Quemadmodum illi , qui secundum legem Mosis altari operam navabant, sanguine taurorum et hircorum, remissionem peccatorum ministrare videbantur : sic animœ securi percussorum propter testimonium Jesu, non frustra cœlesti altari assidentes administrant rogantibus remissionem peccatorum. Origen., Exhort. ad martyr., pag. 192.
* De martyribus scribil Joannes apostolus in Apocahfpsi, quia animœ eorum qui jugulati sunt propter nomen Doinini Jesu, adsistant altari : Qui autem adsistit altari, ostenditur fungi sacerdotis officio. Sactrdotis autem offkium est, pro populi tupplicare pec-
catis. Unde ego vereor, ne forte ex quo martyres non fiunt, et hostiœ sanctorum non offeruntur pro peccatis nostris, peccatorum nostrorum remissionem non mereamur. Hom. 10 in Num., pag. 129, tom. I Genebr,
6 Sed et omnes sancti qui de hoc vita decesserunt, habentes adhuc charitatem erga eos qui in hoc mundo sunt, si dicantur curam gerere salutis eorum et juvare eos precibus suis, atque interventu suo apud Deum, non erit inconveniens ; scriptum namque est in Machabœorum libris ita ; Hic est Hieremias propheta Dei, qui semper orat pro populo. Hom. 8 in Canticum, pag. 338, tom. I Genebr.
7 Ne imagines quidem eorum {deorum) putamus statuas, ut qui Deum incorporeum et invisibilem nul la figura circumscribamus. Lib. Vn cont. Cels., pag. 876.
8 Olim quidem in uno Hierosolymœ loco unum erat torcular, ubi coacti preces emittebant, cujus meminit Isaias his verbis : Et œdificavi turrim et protorcular fodi in illa. Turris vero templum significat, protorcular autem ait are. Verum quoniam illa se destrueturum comminatus est, et rêvera destruxit , pro uno postea multa constituit torcularia, ecclesias nempe per totum orbem conditas. Origen., in Psal., pag. SI; Hexapl., tom. I.
* Scimus autem et apud nos terrœ motum factum in locis quibusdam et factas fuisse quasdam ruinas, ita ut qui erant impii extra fidem, causam terrœ motus dicerent christianos, propter quod et persecutiones passœ sunt ecclesiœ et incensœ sunt. Tract. 28 in Matth., pag. 88, tom. II Genebr.
10 Deus qui Jesum miserat, frustratus dœmonum insidias, effecit ut per universum orbem ad convertendos corrigendosque homines prœvaleret ejus Evangelium , et ubique instituerentur Ecclesiœ cum ratione vivendi contraria super stitiosorum, intemperantium et injustorum congregationibus : taies enim mores passim cernuntur in civitatibus. Cœterum Ecclesiœ Dei pererudite collatœ ad vulgares cœtus hominum, plane mundi sunt lumina. Quis enim non fateatur deteriorem Ecclesiœ nostrœ partem collatam cum vulgaribus concionibus longe prœstantiorem esse, Lib. III contra Celsum, pag. 128.
fut au milieu des corps politiques, elles ne laissaient pas de faire corps à part. Leurs vertus étaient telles, que ceux qui étaient dans un degré très-bas, en comparaison des plus avancés, valaient beaucoup mieux que la plupart de ceux dont les assemblées civiles étaient composées. La première chose que les chrétiens * enseignaient à leurs disciples, était le mépris des idoles et à ne point servir les créatures. Mais ils ne voulaient * pas que personne reçût leur religion sans l'avoir examinée, persuadés que la doctrine chrétienne ne s corrigeait pas les hommes malgré eux. Plusieurs d'entre eux s'abstenaient des 4 plaisirs qu'il leur était permis de prendre dans un mariage légitime, pour servir Dieu avec plus de pureté. Ceux qui en usaient * ne se les croyaient permis qu'en certains temps, et toujours dans la vue d'avoir des enfants. Ce-
pendant les Juifs • accusaient les chrétiens d'immoler un petit enfant dans leurs assemblées , d'en manger la chair en commun et de s'abandonner ensuite à l'impureté , après avoir éteint les flambeaux; et cette calomnie, toute grossière qu'elle était, avait fait une si grande impression sur les iufidèles, qu'il y en avait encore, du temps d'Origène, qui ne voulaient pas entrer en conversation avec un chrétien. On n'initiait aux mystères * de la religion que les personnes saintes et pures; mais on * promettait aux pécheurs que la doctrine de Jésus-Christ leur apprendrait à ne plus pécher; aux ignorants, qu'elle leur donnerait de la science ; aux simples, qu'elle les remplirait d'une prudence consommée, et à tous les malheureux en général, qu'elle les conduirait à la béatitude. Parmi les païens qui embrassaient la religion chrétienne, le
* Itaque palam approbamus veneranda religionis nostrœ initia; non, ut Celso videtur, occultamus, quandoquidem ejus candidate ante omnia cantemptum idoiorum omniumque statuarum indimus, mentemque horum a cultu et veneratione ereaturarum ad Deum universitatis hujus conditorem attollimus, aperte de pronuntiato a vatibus docentes , tum ex ipsorum prophetiis quœ plurimœ sunt, tum ex Evangelistarum Apostolorumque sermonibus accurate traditis ad posterot, qui modo prudentius eos audire valeant. Lib. UI contra Celsum, pag. 120.
* Itaque non omni accedenti dicimus, primum crede, de quo te doceo, Dei Filium este; sed unumquemque alloquimur habita ratione morum ejus et conditionis, ut qui didicimus scire quomodo respondendum sit cui~ que : sunt enim quibus hoc prœdicamus, cum minus queant ad fidem adduci; cœteris quoad ejus fieri potest, demonstramus percuntando vicissim ac respondendo. Lib. YI contra Celsum, pag. 281.
* Rursum aliam quœstionem movet [Celsus) : Ergo sciebat quidem, at non corrigebat, nec corrigere divina virtute poterat? Quœ omnia stulte loquitur; Deus enim nullo non sœculo per Verbum suum in sanctiores animas descendent , et amicos Dei prophetasque faciens, corrigit omnes quotquot obediunt, sicut Christo nato per doctrinam christianam emendat, non tamen invitos, sed eos qui ad meliorem vitam Deo placentem se conferunt. Lib. IV contra Celsum, pag. 163.
4 Ex quo autem tempore verbum receperunt, quanto œquiores sunt redditi , graviores, constantiores ; adeo ut quidam ex ipsis amore eximiœ puritatis , et quo certiores ad cultum divinum accédèrent, ne concessa quidem et légitima utuntur venere. Lib. I contr. Cels., pag. 21.
5 Si quis igitur erga hujuscemodi motus non importunus existât, nec statutos tegibus terminos superet, nec aliam fœminam quam conjugem légitimant noverit, et in ea quoque ipsœ posteritatis tantummodo causa, certis et legitimis temporibus agat, iste circumcisus prœputio carnis suœ dicendus est. Qui vero m omnem lasciviam proruit, et per diversos et illicitos passùn pendet amplexus, atque in omnjço^ {ibidinis
jurgitem fertur infrenis, iste indrcumcisus est prœputio carnis suœ. Hom. 8 in Gen., pag. 10, tom. I Geneb- Vereor proloqui quod sentie, vereor, inquam, ne castior fuerit harum (filiarum Loth) incestus, quam pudicitia multarum. Discutiant se, et requérant fœminœ in conjugiis positœ, si ob hoc solum adeant viros ut suscipiant liberos sin post concept um desistunt. Istœ enim quœ argui videntur incesti, ut adeptœ sunt conceptum, ultra non accedunt ad concubitum viri. Nonnul lœ vero mulieres, neque enim umversas pariter notamus, sed sunt quœdam, quœ sicut animalia absque ulla discretione indesinenter libidini serviunt, quas ego nec mutis pecoribus comparaverim. Pecora enim et ipsa sciunt, cum conceperint ultra non indulgert maribus copiam sui. Hom. 5 in Gènes., pag. 18.
• Videtur mihi ( Celsus ) fecisse idem quod Judœi christianœ doctrines initio, sparso rumore quod ejus sectœ homines mactati pueri vescerentur carnibus ; et quod quoties eis libeat operam dare occultis libidinù bus, extincto lumine, constupret quam quisque prima/n nactus fuerit ; quœ falsa et inique opinio dudum valde multos a religione nostra alienos tenuit persuasos quod taies sint christiani; et ad ttoc temporis nonnuUos fallit, qui ea de causa christianos ita aversath fur, ut ne simplex colloquium cum homine christiano habere velint. Lib VI contra Celsum, pag. 292.
7 Quoniam gratiam Dei prœsto est omnibus in incorruptibilitate diligentibus magistrum disciplinarvm immortalitatem conferentium , quisquis purus est, non solum ab omni scelere, verum etiam a peccatis istis quœ leviora putantur, fidenter initietur mysteriis christianœ religionis a Jesu traditœ, quœ non commw nicantur nisi puris et sanctis. Lib. III contra Celsum, pag. 148.
8 Principio curandos vocamus, ut audita salutari doctrina, peccatores non peccare discant, insipientes intelkctum acquirard, puériles mentem virilem, denique infelices felicitatem, vel potius beatitudinem, ut loquar magis proprie , ubi t'ero jam conversi ad saniorem mentem profecisse videntur, et divino verbo purgati vitam etiam in meliiis mutasse pro viribus, tum demum initiamus eos nostris mysteriis. Ibidem, paç. 147.
fin* SIÈCLE.]